Þjóðleikhúsið sýnir nú Oliver, söngleik sem byggður er á hinni þekktu skáldsögu Charles Dickens um Oliver Twist, sem ávallt heldur vinsældum sínum. Frásögnin er svo sem vænta mátti einfölduð og samandregin í söngleiknum en meginþræðirnir  halda sér þó. Sýningin er mikið sjónarspil, góð skemmtun fyrir unga sem aldna og mjög fjölskylduvæn. 

Skáldsaga Charles Dickens, Oliver Twist, var ætluð stálpuðum börnum en átti ekki síður erindi við fullorðna. Hún er skemmtileg aflestrar og spennandi en felur jafnframt í sér þjóðfélagsgagnrýni. Hún afhjúpaði samfélagsmein sem fylgdu iðnbyltingu í ensku borgarsamfélagi á fyrri hluta 19. aldar þar sem félagsstoðir voru óburðugar og hver varð að bjarga sér sem best hann gat hvort sem var með löglegum eða ólöglegum hætti. Í stað þess að liðsinna munaðarlausum og fátækum af alúð og umhyggju var iðulega reynt að hagnast á neyð og vanmætti þeirra. Lúndúnir birtast í sögunni sem sóðaleg borg með skuggahverfum og fátæktarhreysum, þar sem ægir saman mönnum og skepnum, velstæðum góðborgurum, millistéttarfólki sem kemst sæmilega af og lágstéttarlýð og umrenningum sem eru í algjörri óvissu um afkomu sína dag frá degi. Þetta var jarðvegurinn sem enski Verkamannaflokkurinn óx upp úr og kröfur hans um aukinn kosningarétt og félagslegar umbætur. Oliver Twist og fleiri skáldsögur Dickens sýndu glöggt fram á réttmæti þeirra og voru innlegg í þjóðfélagslega umræðu samtímans.

Oliver, munaðarlaus drengur, virðist algjörlega ofurseldur illum örlögum í þessu samfélagi, sveltur á fátækraheimili, fenginn á útfararstofu til að auka þar fjölda barnaútfara, lokkaður í þjófagengi gyðingsins Fagins, sem hagnýtir sér bjargarleysi barna og ungmenna til að gera þau út sem vasaþjófa, götudrósir og innbrotsþjófa. Gálginn einn virðist bíða Olivers á þessari háskaslóð. 

En hann reynist vera ljótur andarungi sem verður svanur, því að hann á sér göfugan uppruna og er af vel gerðu og efnuðu fólki. Sá uppruni er sem ljósgeisli í sálu sem verndar hann frá því að hugur og hjarta myrkvist svo að hann ánetjast ekki glæpum og illvirkjum og lýsir honum að lyktum til sinna réttu heimkynna meðal auðstéttarinnar.  Þessi hylling forréttindahóps samfélagsins, sem naut auðs og fríðinda oft á hæpnum forsendum, felur í sér vissa uppgjöf gagnvart hlutskipti hinna ,,flekkuðu” og snauðu sem bjástra í bjargarleysi, lögleysu og volæði, því að svo virðist sem þau eigi sér fúnar rætur. Þessi afstaða er þverstæða í sögunni því að höfundar sýnir að öðru leyti mikinn skilning á stöðu þeirrra og kjörum.

Persónur sögunnar eru dregnar skírum dráttum en þó margslungnar og þær lifna vel við á sviði Þjóðleikhússins í söngleiknum þótt færri séu en í skáldsögunni. Oliver (Ari Ólafsson/ Sigurbergur Hákonarson) lætur ekki kúga sig og hefur kjark til að andmæla og strjúka og komast hjá því að verða þjófnaði og glæpum að bráð og syngur einnig ljómandi vel. Söngatriðin, einkum barnanna, eru mjög vel útfærð og létta og lífga söguefnið og glæða sýninguna miklu fjöri. 

Hr. Bumble, umsjónarmaður fátækrahælisins (Bergþór Pálsson) og ráðskonan þar frú Corney (Þórunn Lárusdóttir) eru auðvirðileg, eigingjörn og miskunnarlaus en jafnframt kátbrosleg. Útfararstjórinn hr. Sowerberry lætur sig meira varða dauða en lifendur og Nói, lærlingur við líkkistusmíðina (Ívar Helgason), er óþverra- og ruddalegur. Fagin (Eggert Þorleifsson) sýnir vel sitt rökkvaða innræti og lymskubrag. Það glyttir engu að síður í umhyggju og hlýju í fari hans þótt hann leiði börn á glapstigu í ábataskyni. Hrappur (Tryggvi Björnsson /Valgeir Hrafn Skagfjörð), óprúttnasti vasaþjófur Fagins, sýnir einkar vel fífldirfsku og ósvífni sína. Bill Sikes, skæðasti útsendari Fagins, kemur fram sem sá drykkjumaður og siðblindingi sem hann er en tæplega þó eins ógnandi og í skáldsögunni. Kærasta hans Nansý (Vígdís Hrefna Pálsdóttir) ber blak af honum, meðvirk og fjötruð en er jafnframt skapmikil og hjartahlý. Hún sýnir Oliver umhyggju, en nær þó í hann aftur þegar hann sleppur úr greipum Fagins. Hún hættir þó síðar lífi sínu og fyrirgerir því til að liðsinna honum við að losna aftur og komast til sinna. Hr. Brownlow (Arnar Jónsson) og Bedwin ráðskona hans (Ragnheiður Steinsdórsdóttir), sem tekst að lyktum að frelsa Oliver og reynast nátengd fjölskyldu hans, eru göfuglyndið uppmálað og fyrirmannleg. Aðrar persónur eru líka í góðum leikarahöndum en missir er þó mjög að því, að  hr. Monks, sem er dulnefni Edward Leefords, hálfbróður Olivers, kemur hvergi fram í söngleiknum, en hann vinnur leynilega að því að gera Oliver allt til miska til að tapa ekki miklum arfi.

Leikmyndin er vel gerð á hringsviði. Hún  myndar Lundúnabrú sem er eins og tengiliður milli tvegga tilveruheima, fátæktar og ríkidæmis, góðs og ills og myndum er brugðið upp fyrir ofan hana sem sýna umferð skipa á Thamesá og Pálskirkjuna í fjarska.  En brúarveggir verða jafnframt að húsasamstæðum á götum Lundúna, skuggalegum vistarverum Fagins og björtu heimili hr. Bromlows. Búningar og yfirbragð sýningarinnar virðast birta vel Lundúnabraginn á tímum Dickens þótt óhreinindi og skúmaskot komi ekki eins vel fram og í sögunni. 

Skáldsaga Dickens, Oliver, hafði uppbyggileg félagsleg áhrif og efni hennar glæðir enn samkennd og réttlætisþrá. Það gerir söngleikurinn líka þótt litskrúðugur og fjörlegur sé.

Hann bendir þó jafnframt á samfélagsmein í samtíð nær og fjær og varpar fram áleitnum spurnum. Hvernig reiðir börnum af í efnahagskreppu? Hvernig stóð á því að bjargarlausum börnum var misþyrmt á Breiðavíkurheimilinu og áþekkum stofnunum hér á landi fyrir ekki svo ýkja mörgum árum?

Bjargarlítil börn og ungmenni finnast enn í Lundúnaborg í fjötrum fíknar og margs konar umkomuleysis þótt bragur hennar sé nú allur annar en var á fyrri tíð.  Þjófagengi eru þar eflaust enn á ferð, börn þar á meðal, og götudrósir falbjóða blíðu sína og klækjarefir gera þær út í gróðaskyni.

Skáldsagan „Viltu vinna milljarð“ og Óskarsverðlaunamyndin sem gerð var eftir henni koma upp í huga. Þar er munaðarlausum börnum lýst sem lifa á götum Indlands og bjarga sér með því að leita fæðu á ruslahaugum. Sagan er ekki bara skáldskapur heldur raunsönn lýsing á skelfilegum veruleika samtíðar. Og enn er sagt frá börnum á götum borga Brasilíu sem eru skotin á færi til að hreinsa til.

Er nokkuð við þessu að gera?  Varla ef vægðarlaus gróða- og hernaðarhyggja, kaldlyndi og kæruleysi eru ráðandi stefna í samskiptum í veröldinni og unnið öðru fremur að því að viðhalda því fyrirkomulagi þrátt fyrir hættumerki í efnahags- og umhverfismálum. 

Megnar kristin trú eitthvað til bóta og betrunar nema með fjarlægri hluttekningu og vanmáttku hjálparstarfi, sem virðist oft aðeins vera plástur á svöðusár? Hún megnar það sannarlega ef kraftur hennar birtist í hiklausu hugrekki sem vinnur markvíst á félags-, efnahags- og stjórnmálasviði að því að leita réttlætis og losa helsi og fjötra með hag bjargarlausra, vanmegna og þurfandi helst fyrir augum. 

Ekki er hægt að gera allt þetta að umræðuefni við börn. En söngleikurinn, Oliver, á fjölum Þjóðleikhússins er skemmtilegur og lærdómsríkur og hentar þeim vel til að þroska samkennd og vitund um að góðar uppeldisaðstæður skipta miklu fyrir þroska og velferð barna og ungmenna hér á landi og hvarvetna í veröldinni. Tilvalið er að fjölskyldur, börn og foreldrar fari saman í Þjóðleikhúsið og sjái Oliver. Með því geta þau styrkt kærleiks- og vinabönd og viljann til að skapa samfélag sem miðar að samkennd og velferð.

Leiðtogar í barnastarfi kirkjunnar gætu líka efnt til ánægjulegrar leikhúsferðar með börnunum og fjölskyldum þeirra og farið með þeim að sjá söngleikinn góða, Oliver, í Þjóðleikhúsinu.

Stjörnugjöf ****