Hvað er ferming frá sjónarhóli guðfræðinnar og hver er saga hennar og bakgrunnur í kirkjunni? Sr. Vigfús I. Ingvarsson á Egilsstöðum hefur tekið saman margvíslegan fróðleik um bakgrunn fermingarinnar, sem lesa má hér að neðan.

Á fyrstu tímum kirkjunnar, þegar engar sérstakar kirkjubyggingar voru til, var að sjálfsögðu ekki skírt í kirkju. Þá var aðallega um að ræða niðurdýfingarskírn fullorðinna og fáir voru viðstaddir skírnina. Þegar skírnþeginn hafði þerrað sig fór hann á fund safnaðarins þar sem tilsjónarmaðurinn, forystumaður safnaðarins, staðfesti að viðkomandi væri skírður og fullgildur í hópi lærisveina Jesú Krists. Þetta gerðist í samhengi við bæn með handayfirlagningu og smurningu (signingu) með helgaðri olíu (krisma). Í framhaldi af þessu fékk skírnþeginn aðgang að kvöldmáltíðarsamfélaginu sem þá var algerlega lokað og hjúpað leynd.< ?xml:namespace prefix = o ns = “urn:schemas-microsoft-com:office:office” />

Framvindan í kirkjunni leiddi hins vegar til þess að þessi staðfesting greindist meir og meir frá skírninni sjálfri. Þar komu til nokkrar ástæður:

a) Barnaskírnin verður almenn. Þar með varð fræðslu ekki lengur við komið á undan skírn heldur varð að bíða þess að þroski leyfði og þörf varð á að marka lok fræðslunnar. Áður er vitað um dæmi um athöfn (upphaf 4. aldar) með handayfirlagningu sem markaði upphaf fræðslutímabils trúnema. Tekið er að aðgreina skírn sem móttöku gjafar Guðs (verða barn Guðs) og staðfestingu sem úthlutun verkefnis (blessun til þjónustu).

b) Þörf varð fyrir sérstaka athöfn til að taka aftur inn í söfnuðinn fólk sem hafði með einhverju móti fallið frá trúnni.

c) Aðgreining biskupa (tilsjónarmaður, gr. episkopos) og presta (gr. presbyteros = öldungur). Safnaðaröldungarnir -upphaflega fleiri í hverjum söfnuði- festust í sessi sem leiðtogar einstakra safnaða (en þeir skírðu). Tilsjónarmannsembættið (biskup) þróaðist yfir í það að verða tilsjón með stærra svæði með mörgum söfnuðum. Aðgreining þessara embætta, að tign og landafræðilegri fjarlægð, stuðlaði að því að kljúfa þessa staðfestingu (fermingu, lat. confirmatio) frá skírninni.

Um margar aldir voru börnin þó mjög ung við þessa athöfn. Seinna kemur þessi félagslega hugsun um ferminguna sem inngang að tilveru fullorðinna en seint á miðöldum „var ennfremur farið að leggja áherslu á, að skírnarloforðin fengju staðfestingu með fermingunni, fermingin væri fyrst og fremst persónuleg játning ungmennanna og því var lögð stóraukin áhersla á alhliða fræðslu.“

Í kaþólsku kirkjunni varð fermingin sjálfstætt sakramenti við lok miðalda (15. og 16. öld). Þessu mótmæltu siðbótarmenn. Lúther taldi engin biblíuleg rök fyrir þessu og að vegið væri að skírninni með því að láta að því liggja að önnur athöfn þyrfti að koma til svo hún teldist gild. Hann vildi hverfa til frumkirkjulegs skilnings á fermingunni sem guðlegri og kirkjulegri staðfestingu fyrst og fremst og skildi athöfnina fremur sem blessun og fyrirbæn safnaðar. Lúther hafnaði einnig einokun biskupa á fermingunni. Hið alþýðlega trúfræðslurit Lúthers (Fræðin minni) markaði einnig tímamót og áhrifa þess gætir enn í hinum svokallaða fermingarundirbúningi (fermingarkverin).

Siðbótin jók enn áherslu á fræðslu en andóf gegn hinni kaþólsku fermingu varð til þess að hún lagðist víða af í löndum mótmælenda nema sem próf í lok fræðslutímabils. Guðbrandur Þorláksson Hólabiskup endurvakti ferminguna sem helgiathöfn (brautryðjandi á Norðurlöndum) árið 1596 (sú ferming virðist hafa lagst af eftir eina öld).

Fermingin tók einnig í vaxandi mæli að verða skilyrði til aðgangs að altarisgöngunni (16. öld, áður fremur tengt skriftum). Einstaklingshyggja fer vaxandi þegar kemur fram á 18. öld (Vesturlönd) og áhrifa upplýsingastefnunnar og píetismans tekur að gæta á fermingarskilninginn. Þáttur Guðs og kirkjunnar þokar til hliðar fyrir áherslu á upplifun og skilning einstaklingsins. Píetisminn (heittrúarstefna með áherslu á persónulegt afturhvarf) skilur ferminguna sem persónulega trúarjátningu fyrst og fremst og leggur upphaflega áherslu á sjálfstæði og frelsi einstaklingsins í trúarefnum. Stuðlaði þó að opinberum tilskipunum um ferminguna sem játningarathöfn (á Norðurlöndum á 18. öld, hérlendis 1741 í kjölfar heimsóknar Harboe). Gagnrýni siðbótarmanna virðist þá gleymd (varðandi veikingu skírnarinnar) en hefur komið aftur inn í umræðuna á 19. og 20. öld. Fermingarundirbúningurinn hafði afgerandi áhrif á lestrarkennslu.

Nú er margt á hverfanda hveli í samskiptum kirkju og einstaklinga. Fermingin markar ekki lengur inngöngu í heim hinna fullorðnu í sama skilningi og áður er hún tengdist skólalokum. Undirbúningi barna áður en þau hefja þátttöku í hinni eiginlegu fermingarfræðslu er mjög misjafnlega háttað og viðhorf heimilanna til kirkju og kristindóms nokkuð breytileg og sömuleiðis þátttaka í lífi og starfi kirkjunnar. Skilningur kirkjunnar á fermingunni virðist um þessar mundir stundum dálítið óljós þó fermingin hafi vissulega sterka stöðu í okkar kirkju. Samstaða er um mikilvægi fermingarundirbúningsins og dýrmæti þessa tímabils sem gefur einstætt tækifæri fyrir börnin og fjölskyldur þeirra til virkrar þátttöku í lífi kirkjunnar.

Þorgeir Arason, 12/10 2008 kl. 13.38