Hér að neðan má lesa predikun sr. Vigfúsar Ingvars Ingvarssonar, út af guðspjallinu um miskunnsama Samverjann (Lúkas 10.23-37), sem flutt var í Kirkjubæjarkirkju sunnudaginn 29. ágúst.

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen

Lögvitringur nokkur vildi freista Jesú, segir í guðspjalli dagsins. Það er ekki alltaf af einlægni spurt þegar vakið er máls á andlegum, háleitum efnum. Guðspjallið minnir okkur á að auðveldara er að spyrja og rökræða málin heldur en að standa sig þegar á reynir í lífinu sjálfu. Og þegar upp er staðið þá er það ekki orðræðan og hugmyndirnar sem mestu varða heldur framkvæmdin. Ekki bara að segjast elska Guð og náungann heldur að framkvæma vilja Guðs og mæta náunganum í kærleika. Já, lögvitringurinn reynir að bjarga sér með rökræðum og beina umræðunni að lagalegum þrætuefnum. Burt frá kröfunni um að framganga í kærleika og umhyggju.
Þegar Jesús hefur fengið hann til að rifja sjálfur upp tvíþætta kærleiksboðið um elsku til Guðs og náungans, sem svar við spurningunni um hvernig unnt sé að öðlast eilíft líf – þá reynir hann að skjóta sér á bak við spurningu um hver sé náungi manns. Víst voru til vangaveltur gyðinglegra fræðimanna um það hversu vítt bæri að skilgreina þetta hugtak, náungi, sem Gamla testamentið, Biblía þessa tíma, lagði áherslu á að sýnd væri umhyggja. T.d. hafði verið spurt hvort ákvæði um hjálpsemi við náungann giltu að fullu varðandi útlendinga og fólk af öðrum trúarbrögðum.
Við þekkjum þessa leið við að drepa málum á dreif með því að gera þau að deilu um einhverja lagakróka þar sem horft er framhjá kjarna málsins og þeir sem órétti hafa verið beittir verða að bíða leiðréttingar mála sinna.
En Jesús svarar spurningunni um náungann með eftirminnilegum hætti, með dæmisögu eins og svo oft áður. Slík dæmisaga bregður upp lifandi mynd sem fylgir áheyrandanum eftir. Já, heldur áfram að tala til nýrra og nýrra kynslóða. Ekki með köldum, lagalegum eða guðfræðilegum rökum heldur dregur fram hinn hlýja altumfaðmandi kærleika sem aðeins spyr um þarfir þess sem hjálpar þarfnast. Líkt og segir í söngtextanum: „Er ég leitaði vinar, varstu þar? / Og þitt nafn eða litur eða þjóð / skiptir engu, varstu þar?“ (KVI þýddi).
Lögvitringurinn spurði um eilíft líf, vildi koma Jesú í vanda og líklega jafnframt komast framhjá erfiðri kröfu um umhyggju og réttlæti, já og hugrekki gagnvart illskunni. En svar Jesú minnir á að eilíft líf er ekki fyrst og fremst eitthvert ójarðneskt fyrirbæri. Eilíft líf er líf með Guði, líf sem nærist af vitund um kærleika hans og þar sem Guð fær að vera Guð í lífi okkar og ná til annarra í gegnum okkur þegar við mætum náunganum í kærleika.
Í dæmisögunni er það maður af hálf útlendri þjóð, sem gyðingar litu niður á, sem svarar spurningu lögvitringsins um náungann. Ekki með tilvísun til lögskýringa eða guðfræðilegra útlistana heldur með gerðum sínum.
Með því að sýna umhyggju, fórnfýsi og hugrekki er hann kom særða manninum til hjálpar þar sem ræningjar gátu verið á næstu grösum. „Far þú og ger hið sama“ segir Jesús að lokum. Það er meira um vert en að dæma þá sem framhjá gengu. Okkur hættir til að ganga framhjá ýmiss konar neyð og finnum þá jafnan nærtækar afsakanir. T.d. að það sé okkur ofviða að taka á vandanum eða að öðrum stæði það nær. Ef presturinn í dæmisögunni hefði mátt verja sig þá hefði hann víst tínt til afsakanir. Kannski að hann hefði verið að verða of seinn í musterisþjónustuna eða að hann hafi álitið særða manninn látinn. Hefði hann snert lík varð að dæma hann frá helgiþjónustunni um nokkurn tíma. Já, það getur verið auðvelt að afsaka sig og það er auðvelt að dæma aðra með mikilli vandlætingu og finna um leið til eigin réttlætis.
Eftir hrunið svo kallaða hafa margir fengið vissa útrás við að fordæma einstaklinga og hópa fólks fyrir margvísleg rangindi. Oft kunna ásakanirnar að vera réttmætar en stundum flýtur ýmislegt með sem ekki á við rök að styðjast eða að grjóti er kastað úr glerhúsi.
Fjölmiðlar fara um þessar mundir mikinn í ásökunum á hendur þjóðkirkjunni og sumum forystumönnum hennar. Vissulega á kirkjan að geta þolað gagnrýna umræðu en ýmislegt hefur líklega verið afflutt í hita fjölmiðlaumræðna. T.d. mátti um tíma á fjölmiðlafólki skilja að sumir prestar teldu velferð barna ekki eiga að hafa forgang. Þetta eru fráleitar ásakanir og umræða meðal presta um þagnarskyldu og barnaverndarmál, en sú umræða er ekki ný, hefur alltaf snúist um það hvað börnum og öðrum þeim sem verða fyrir einhverjum hremmingum kæmi best.
Umræða um kynferðisafbrot innan kirkjunnar og meinta þöggun kirkjunnar gagnvart slíkum brotum er vandmeðfarin en vonandi eru þau mál að komast í eins farsælan farveg og mögulegt er. Hér er ekki aðeins um það að ræða að komast að sannleikanum og bregðast við honum. Um mikil sárindi er að ræða og hvað eina sem sagt er særir marga djúpt.
En dæmisagan um Miskunnsama Samverjann beinir sjónum okkar sérstaklega að þeim sem verða fyrir áföllum og hjálparþurfi eru. Og e.t.v. má lesa út úr sögunni að ekkert kerfi, samþykktir, reglur né embætti geti tryggt þá umhyggju sem nauðsynleg er í heimi okkar. Ekkert geti komið í staðinn fyrir kærleika og umhyggju einstaklinga sem eru reiðubúnir til að fórna einhverjum sérhagsmunum vegna þarfa annarra. Eru fúsir til að gerast Miskunnsamir Samverjar gagnvart margvíslegri neyð og spyrja þá ekki um hörundslit, þjóðerni né trúarafstöðu.
Sagan um Miskunnsama Samverjann er þá einnig að einhverju leyti lýsing á þeirri kirkju sem Nýja testamentið bendir til. Það er auðmjúk og líklega lítið áberandi kirkja en kirkja sem er til staðar þar sem neyðin kallar að, af hvaða tagi sem sú neyð er.
Það er mikið leitað til kirkjunnar í landi okkar núna af fólki sem hefur orðið illa úti vegna afleiðinga hrunsins svokallaða og oft er einnig um að ræða einhver veikindi eða önnur áföll. Líklega leiðir ástand síðustu missera og viðbrögð kirkjunnar við því til varanlegra breytinga á þjónustu kirkjunnar. Það er athyglivert að nú eru t.d. fjárhagsleg samskot orðið fastur liður við guðsþjónustur í a.m.k. sumum kirkjum í Reykavík. Það fyrirkomuleg er þó víst eitthvað eldra en marg umtalað hrun. En sú hjálp sem kirkjan getur veitt er almennt ekki annað en það sem einstaklingar og fyrirtæki láta af hendi rakna og sem hefur raunar reynst býsna drjúgt. Miskunnsami Samverjinn er víða á ferðinni og þá oft án þess að eftir því sé tekið. Það skulum við þakka og jafnframt minnist orða Jesú: „Far þú og ger hið sama.“
Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen

Davíð Þór, 1/9 2010 kl. 15.30