Austurlandsprófastsdæmi

Óvinum friðar blíður bað

brunnur miskunnarinnar.

Hann vill þeir njóti einninn að

ávaxtar pínu sinnar.

Sagði: Faðir, þeim fyrirgef þú;

forblindaðir ei vita nú

sjálfir, hvað vont þeir vinna. –

Svo yrkir sálmaskáldið sr. Hallgrímur Pétursson í fimmtugasta Passíusálmi sínum. Í dag er föstudagurinn langi, mesti sorgardagurinn í kirkjunni okkar. Í dag minnumst við krossdauða Krists. Á páskadag gleðjumst við svo þegar upprisa Krists fyllir hjörtu og huga kristinna manna um víða veröld. Passíusálmarnir eru mikið meistaraverk sem við Íslendingar erum afar stoltir af. Hafa þeir í aldanna rás veitt forfeðrum okkar og okkur sjálfum ómældan styrk og huggun. Kristið fólk, sem horft hefur í eigin barm og ekki lokað augum sínum fyrir sínum breyskleika, sínum mannlega ófullkomleika, hefur svo oft leitað svara og huggunar í pínu Krists á krossinum.

Fyrirgefningin er frá Guði komin

Í versinu sem ég las hér rétt áðan yrkir sr. Hallgrímur um hið fyrsta orð Krists á krossinum.

Faðir, þeim fyrirgef þú,

forblindaðir ei vita nú

sjálfir, hvað vont þeir vinna.

Fyrirgef þú þeim, faðir. Þetta eru mögnuð orð frelsarans sem kvalinn og negldur á krossinn biður Guð um að fyrirgefa þeim sem pína hann og kvelja. Þetta er furðulegt fyrirbæri, þessi fyrirgefning. Að hann skuli láta sér detta það í hug að biðja um fyrirgefningu fyrir kvalara sína þegar hann horfir í dauðann sjálfan. En hann var ekki bara maður, hann var líka Guð og vissi hvert hlutskipti hans var. Hann gekk í dauðann sjálfviljugur, einmitt fyrir þá sem kvöldu hann, og líka fyrir allt mannkyn. Ég trúi á heilagan anda, heilaga almenna kirkju, samfélag heilagra, fyrirgefningu syndanna, upprisu mannsins og eilíft líf, segir í trúarjátningunni og hana förum við með á hverri helgri hátíð  kirkjunnar. Allt sem við játum í henni hefur sinn uppruna í Kristi, lífi hans og krossdauða. Sérstaklega kannski fyrirgefning syndanna og upprisan. En hvað er fyrirgefning og hvernig virkar hún? Er okkur eðlislægt að geta fyrirgefið? Eða erum við svo ófullkomin að það er ekki nóg með það að við erum syndug í eðli okkar og gerum því á hlut hvert annars og okkar sjálfra heldur erum við líka svo takmörkuð að við getum ekki tekið við fyrirgefningu Drottins, skilið hana og um leið fyrirgefið hvert öðru og okkur sjálfum? 

Corrie Ten Boom og fyrirgefningin[i]

Árið 1939 réðust nasistar inn í Holland og hollenska þjóðin varð á einni nóttu hertekin þjóð, í fjötrum niðurlægingar og illsku hernámsliðsins. Tímabil blóðútshellinga, mannlegra hörmunga og illsku var gengið í garð í Evrópu. Í borginni Haarlem í Hollandi bjó á þessum tíma 47 ára gömul kona að nafni Corrie ten Boom ásamt eldri systur sinni Betsie og 82 ára gömlum föður sínum sem misst hafði eiginkonu sína og móður barna sinna nokkrum árum áður. Faðir hennar var úrsmiður og rak verslun sína enn þrátt fyrir háan aldur. Nóttina sem fyrsta sprengjan féll dreymdi Corrie draum. Í draumnum voru hún, faðir hennar og Betsie ásamt öðrum vinum og fjölskyldumeðlimum sem hún þekkti vel. Öll voru þau um borð í gömlum furðulegum heyvagni sem dreginn var af svörtum hestum yfir bæjartorgið í Haarlem. Þau gátu ekki með nokkru móti komist af vagninum sem dreginn var í rólegheitum yfir torgið og eitthvert langt í burtu. Þessi draumur Corrie átti eftir að rætast. Fimm dögum eftir að fyrsta sprengjan féll gáfust Hollendingar upp og eftir því sem hermönnum hersetuliðsins fjölgaði varð lífið í Haarlem hræðilegra. Þegar ár var liðið voru gyðingaofsóknir orðnar daglegt brauð og niðurlæging, mannvonska og illska allsráðandi. Hægt og hljótt hóf fjölskyldan að aðstoða gyðinga við að flýja. Innréttuðu þau felustað á heimili sínu og björguðu þannig fjölda fólks frá pyntingum og dauða.

Draumurinn rætist í útrýmingarbúðunum

Árið 1944 gerðist það sem allir óttuðust mest. Corrie, Betsie, faðir þeirra þá 87 ára gamall, Villem bróðir þeirra, eiginkona hans, yngri systir þeirra Nollie, eiginmaður hennar og frændi þeirra Peter voru handtekin af nasistum ásamt fleirum og flutt í rútu frá Haarlem. Þar með vissi Corrie að draumurinn hafði ræst. Innan tíu daga frá handtökunni lést faðir þeirra.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                

Að endingu voru Corrie og Betsie fluttar í útrýmingarbúðirnar í Ravensbruck. Þegar þær systur komu í búðirnar voru þær, ásamt öðrum konum, reknar þangað sem nýir fangar voru flokkaðir. Þar þurftu þær að týna af sér allar eigur sínar og setja í haug á mitt gólfið, afklæðast og setja fötin sín í hauginn á gólfinu. Naktar þurftu konurnar að ganga í björtu ljósi, fram hjá tugum karlkyns fangavarða, sem hæddu þær og spottuðu, í átt að sturtuklefanum. Ekki ætla ég að fara nánar í það hér hvaða hörmungar og hvers konar niðurlægingu systurnar þurftu að þola þar. Þess konar lýsingar eru einfaldlega of þungbærar til að rifja upp hér á þessum stað og á þessari stundu. Corrie tókst að fela Biblíuna sína og krukku með vítamínpillum innan í peysu sem Betsie fékk síðan að klæðast en hún veiktist fljótlega eftir að þær komu í fangabúðirnar. Á þessum tíma var Biblían eina huggun þeirra og daglega las Corrie úr henni fyrir sig og hinar konunar. Þannig óx og dafnaði trúarhiti hennar þrátt fyrir það að þurfa að þola alla þá þjáningu sem möguleg er og horfa upp á systur sína verða veikari og veikari og að lokum deyja kvalafullum dauða. Aldrei efaðist Corrie í trúnni á Guð og að því virðist af engri rökrænni ástæðu var henni rétt spjald einn daginn sem á stóð aðeins eitt orð, Released eða Frjáls! Corrie var viss um það í fyrstu að um væri að ræða einhvern kvikindislegan brandara hjá vörðunum því til þess að hljóta frelsi þurftu fangar að vera heilbrigðir en hún þjáðist sjálf af miklum bjúg. Af einhverjum óútskýranlegum ástæðum hjaðnaði bólgan algerlega á nokkrum dögum og á nýársdag árið 1945 öðlaðist hún frelsi.

Boðandi fagnaðarerindisins og fyrrverandi SS maðurinn

Fljótlega eftir að stríðinu lauk byrjaði nýr kafli í lífi Corrie. Ferðaðist hún um alla Evrópu boðandi fagnaðarerindið um kærleika Guðs og um mátt fyrirgefningarinnar. Byggði hún boðun sína á sinni persónulegu reynslu og nýtti sér hana til þess að útskýra mikilvægi fyrirgefningarinnar við úrvinnslu áfalla. Hún talaði meðal annars um það hve nauðsynlegt það hafi verið fyrir hana sjálfa að geta fyrirgefið til þess að geta haldið áfram sínu lífi. Eftir margar predikanir gerðist svo atburður sem olli straumhvörfum í lífi og starfi Corrie. Ég leyfi mér að grípa hér, næstum því orðrétt niður í frásögn hennar. „Í guðsþjónustu í Munchen sá ég hann skyndilega, fyrrverandi SS-manninn sem staðið hafði vörð í sturtunum þegar við komum til Ravensbruck. Hann var sá fyrsti af kvölurum mínum sem ég hafði séð síðan þá. Skyndilega var ég keyrð aftur í tímann og þarna var þetta allt, herbergi fullt af mönnum sem hæddu okkur, fatahrúgurnar og angistarfullt andlit elsku Betsiear. Hann nálgaðist mig þegar kirkjugestirnir voru hægt og hljótt að yfirgefa kirkjuna. Þegar hann var kominn til mín hneigði hann sig auðmjúklega og sagði: Afsakaðu ungfrú, ekki veit ég hvort þú þekkir mig en þér man ég eftir. Ég var vörður í fangabúðunum þegar þú varst þar. Algerlega frosin stóð ég og hlýddi á fyrverandi SS-manninn sem hélt áfram og sagði: Þakklátur er ég fyrir boðskap þinn, ungfrú, að hugsa sér, eins og þú sagðir hér áðan, að Drottinn hefur þvegið af mér allar mínar syndir sem þó eru svo miklar. Þá rétti hann fram höndina til þess að taka í mína og sagði: Mig langar þó til þess biðja þig um það að fyrirgefa mér. Ég, sem hafði predikað svo oft um nauðsyn þess fyrir þá sem kvalist hafa að fyrirgefa, hélt hönd minni niður með síðunni. Reiðin og löngunin til hefndar heltóku huga minn. Vegna synda þessa manns og vegna þess sem ég hafði mátt þola, og vegna Betsiear. Ég var aðframkomin af sorg, heift og andúð. Ég reyndi að hasta á sjálfa mig í huganum og þá gat ég leitt hugann að því að Jesús Kristur hafði dáið á krossinum fyrir þennan mann. Gat ég beðið um eitthvað meira en það?

Undrið

Fyrirgefðu mér Kristur Jesús bað ég, hjálpaðu mér að fyrirgefa þessum manni Drottinn. Ég reyndi að brosa um leið og ég reyndi að lyfta hönd minni í átt að hans en ég gat það ekki. Ég fann ekki fyrir neinu, ekki neista af hlýju eða náð. Aftur bað ég í hljóði. Jesús, ég get ekki fyrirgefið honum. Fyrirgefðu mér. Á þeirri stundu rétti ég upp höndina, eftir að hafa lagt þetta í hendur Drottni. Um leið og ég tók í hönd hans fann ég fyrir einhverri óskýranlegri bylgju, krafti sem fór frá öxl minni niður upphandlegginn og í gegnum hönd mína og í hönd hans.

Á sama tíma fylltist hjarta mitt af kærleika og ást til þessa ókunna manns af svo miklum krafti að það var mér næstum ofviða. Þá uppgötvaði ég að það er ekki vegna fyrirgefningar eða hjartagæsku okkar sjálfra sem heimurinn getur orðið heilbrigður heldur vegna fyrirgefningar og kærleika hans, Jesú Krists. Þegar hann segir okkur að elska óvini okkar, afhendir hann okkur, með þeirri skipun, kærleikann sjálfan.“ Svo mörg voru orð þessarar miklu konu, megi almáttugur Drottinn blessa minningu hennar og allra þeirra sem látist hafa vegna ofsókna eða stríðsátaka. Corrie Ten Boom eyddi meirihluta ævi sinnar í það að hjálpa fólki bæði í Hollandi og Þýskalandi eftir stríðið, að finna kærleika Guðs og að fyrirgefa. Hún snerti hjörtu margra og gerði mörgum kleift að lifa áfram þrátt fyrir þær hörmungar sem það þurfti að líða. Saga hennar lifir enn þann dag í dag og mun halda áfram að snerta hjörtu fólks og skýra út fyrir því hve mikilvæg og magnþrungin fyrirgefningin er.

Þarft þú að fyrirgefa?

En nú spyr ég þig, kæri vinur, á þessi saga erindi inn í líf þitt? Á hún kannski enn meira erindi inn í líf þitt á þessum degi, föstudeginum langa, mesta sorgardegi kristinna manna? Deginum þegar Kristur var negldur á krossinn og lét lífið fyrir syndir þínar og mínar? Ef svarið er já skaltu vita það að þessi saga kallar á það að þú sýnir hugrekki og manndóm til þess að horfast í augu við þig sjálfan. Að horfast í augu við mannlegt eðli þitt og þær takmarkanir sem það er háð. Hún kallar á það að þú sýnir æðruleysi og viðurkennir það fyrir Guði, samferðarmönnum þínum og ekki síst þér sjálfum að þú ert manneskja. Engin manneskja, nema Kristur sjálfur, sem var fullkominn maður og Guð, getur verið og er syndlaus, því breyskleiki mannsins er hluti af órjúfanlegri heild þess, að vera! Rétt eins og samviskan sem kallast á við breyskleikann svo lengi sem hver maður lifir. Þú þarft ekki að skammast þín fyrir mannlegt eðli þitt, því það er hluti af hinni góðu sköpun Drottins, eins og þú sjálfur ert, en þess vegna þarft þú á fyrirgefningu Drottins að halda, þess vegna þarft þú á því að halda að fyrirgefa öðrum og þess vegna þarft þú á því að halda að megna það að fyrirgefa sjálfum þér. Corrie Ten Boom komst að því þegar hún hafði tekið þá ákvörðun að leggja þetta allt í hendur Drottins að heilbrigði heimsins er ekki undir fyrirgefningu okkar komið heldur fyrirgefningu Guðs til okkar mannanna. Þegar hún tók ákvörðun um það að fyrirgefa sjálf og bað um fyrirgefningu Guðs fyrir sig sá Guð um það að frelsa hana undan oki sársaukafullrar reynslu hennar. Þannig virkar þetta. Þannig er eðli fyrirgefningarinnar. Hún hreinsar og gerir okkur frjáls undan heljarhrömmum reiði og hefndar. Margir ganga í gegnum allt lífið markaðir af því að hafa ekki fyrirgefið. Hafa ekki tekið þá ákvörðun að leggja líf sitt í hendur Drottins og beðið hann um fyrirgefningu fyrir sig. Margir mara því hálfir í kafi, í drullupytti reiði, hefndar, vanlíðunar, sjálfsvorkunnar og biturðar, allt sitt líf og sjá aldrei ljósið, vonina um frelsi frá slíku helvíti á jörðu. Skiptir þá engu hvort gert hefur verið á hlut þeirra sjálfra eða þeir sjálfir hafi gert eitthvað á hlut annarra.

Ljósið og vonin

En hvar er ljósið og vonina að finna? Hvert getur þú, kæri vinur, litið þegar þú þarft á fyrirgefningu að halda eða þarft sjálfur að fyrirgefa öðrum eða sjálfum þér? Þú getur og skalt ekki hika við það að líta til Jesú Krists, þjáðs og deyjandi á krossinum. Hann er ljósið. Ljósið í myrkrinu er dauði hans á krossinum. Hann frelsar og fyrirgefur. Hann þekkir allar þjáningar þínar, hverjar sem þær kunna að vera og hann hefur valdið til þess að gera þig frjálsan frá svikum, reiði, biturð, hefndarþorsta og annarri mannlegri ánauð andstæðanna tveggja í mannlegu eðli þínu, breyskleika og samvisku. Þú þarft bara að taka við þeirri gjöf sem hann réttir út til þín negldur, nakinn og þjáður. Þitt er því að taka ákvörðun. En mundu það að spurningin er ekki hvort þú getur fyrirgefið eða hvort þú viljir fyrirgefa heldur hvort þú ætlir að fyrirgefa þeim sem á þinn hlut hafa gert eða sjálfum þér. Ákvörðunin er þín, sigur ljóssins yfir myrkrinu hefur þegar verið unninn og hann var unninn á krossinum fyrir um 2000 árum. Því spyr ég þig hér og nú kæri vinur, ætlar þú að fyrirgefa eða kýstu heldur að pínast og þjást af reiði, biturð og sjálfsvorkunn allt þitt líf og lita það og líf þeirra sem elska þig af öllu hjarta af myrkri og angist þeirrar pínu? Eða ætlar þú að láta ljósið umvefja þig og þína eins Corrie Ten Boom tók ákvörðun um að gera? Þitt er valið kæri vinur.

Sektir mínar og syndir barst

sjálfur þegar þú píndur varst.

Upp á það dóstu, drottinn kær,

að kvittuðust þær.

Hjartað því nýjan fögnuð fær.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.