Út er komið rit sr. Vigfúsar Ingvars Ingvarssonar, fv. sóknarprests Vallanesprestakalls, „Kirkjur og kirkjugöngur í Múlaprófastsdæmi.“ Af því tilefni fór fram kirkjuganga og messa á Egilsstöðum sl. sunnudag.
Ritið, sem er 48 síður, geymir umfjöllun um allar sóknarkirkjur í prófastsdæminu auk tveggja eyðikirkna og eins tilgátuhúss. Auk umfjöllunar um byggingarsögu hverrar kirkju og helstu sérkenni hennar er rætt um örnefni sem minna á gönguna til kirkjunnar fyrr á tímum. Dr. Hjalti Hugason ritar sérefni um pílagrímsgöngur og kirkjuferðir fyrri alda. Þá er stuttur kafli um tilhögun helgigöngu, enda markmið ritsins öðrum þræði að hvetja til slíkrar göngu. Ritið er prýtt fjölda mynda af kirkjunum.
Héraðsnefnd Múlaprófastsdæmis gefur ritið út með tilstyrk Kristnihátíðarsjóðs. Um er að ræða eitt síðasta verkefni prófastsdæmisins, sem verður sameinað Austfjarðaprófastsdæmi þann 1. nóvember nk. Verður þá til Austurlandsprófastsdæmi.
Útgáfu ritsins var fagnað með hátíðlegri messu í Egilsstaðakirkju sunnudaginn 23. október sl. þar sem sr. Vigfús predikaði en sr. Jóhanna I. Sigmarsdóttir og sr. Lára G. Oddsdóttir þjónuðu fyrir altari. Kór Egilsstaðakirkju leiddi sönginn undir stjórn organistans, Torvalds Gjerde. Ungar stúlkur í fermingarundirbúningi aðstoðuðu við helgihaldið.
Fyrir messu gengu yfir 30 manns til kirkju frá Egilsstaðabúinu og í gegnum bæinn í fylgd sr. Vigfúsar, í svölu en fallegu haustveðri. Áð var á nokkrum stöðum til helgihalds og loks komið við í safnaðarheimilinu þar sem kaffi og meðlæti beið göngufólks fyrir messu.
Gönguhópurinn við síðasta áfangastað
Göngufólk les úr Ritningunni
Í messunni
Fermingarbörn lásu lexíu og pistil
Sr. Vigfús með rit sitt að messu lokinni
Predikun sr. Vigfúsar
Guðspjall: Markús 10.17-27
Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen.
Ég vil þakka fyrir að hafa verið boðinn hingað í dag og fyrir þetta tækifæri til að tala til ykkar. Já, ég kom frá Reykjavík í gær og fer víst þangað aftur á morgun. Ferðir landshorna á milli eru orðnar hluti af lífsstíl margra.
Nýja testamentið segir okkur frá fólki á ferð um landið og jafnvel til annarra landa. Og það var í ferðum, gangandi um sveitir og þorp, sem lærisveinar Jesú kynntust honum betur og betur og því sem hann boðaði með því að verða vitni að samskiptum hans við margs konar fólk í fjölbreytilegum aðstæðum. Samskiptum við fólk í neyð sjúkdóma og fátæktar eða stundum auðmenn sem gátu gefið sér góðan tíma til að brjóta heilann um dýpstu rök lífsins.
Einn slíkur verður á vegi Jesú í guðspjalli dagsins. Auðurinn einn virðist ekki nægja þessum unga manni til lífsfyllingar. Þetta ætti ekki að koma okkur spánskt fyrir sjónir. Það er ekki svo langt síðan að reynt var að telja okkur trú um hið gagnstæða að auður og nægur hagvöxtur væri nánast allra meina bót. Önnur lífsgæði hlytu að fylgja í kjölfarið. En þetta er ekki spilltur, ungur, ríkur maður sem hleypur í veg fyrir Jesú og krýpur á kné fyrir honum. Hann hefur greinilega fengið gott, siðrænt uppeldi – það lesum við út úr svörum hans þegar Jesús bendir á boðorðin. Þeirra hefur hann gætt frá æsku.
En þetta með auðinn. Almennt viðhorf á dögum Jesú, eins og Gamla testamentið birtir, var að auður og velmegun væru blessun Guðs og auðmenn eru alls ekki fordæmdir sem slíkir almennt í Nýja testamentinu. Sumir þeirra fá gott orð eins og t.d. Jósef frá Arímaþeu sem lagði til gröf Jesú. En auður er eitt af því sem getur bundið fólk og skapar áhættu, líkt og völd. Auður getur blindað og spillt, það þekkjum við vel – getur leitt til sérgæsku, hégómaskapar og hroka og fjarlægt fólk frá öðru fólki. En auður þessa unga, ríka mannsins virðist þó ekki hafa spillt honum né fyllt hann hroka. Hann auðmýkir sig fyrir eignalausum farandpredikara norðan úr landi.
En Jesús sér í þessum manni eitthvað ennþá meira, einhverja sérstaka blessun sem líf hans gæti birt en til þess þyrfti hann meira frelsi en auður hans veitti honum. Það kostar vinnu og árvekni að halda utanum auð. Víst var þessi vandaði maður í býsna góðum málum en hann gat náð enn lengra án auðs síns. Auður sem fjötrar og hindrar getur orðið böl og vissulega auður sem sóað er í fánýti og hégóma í stað þess að verða mörgum til góðs og góðum málefnum til framdráttar. Auður getur jafnvel, eins og við vitum, orðið tæki til að kúga aðra, því auður er vald.
En ungi maðurinn spurði: „Góði meistari, hvað á ég að gera til þess að öðlast eilíft líf?“ Og eilíft merkir í Biblíunni líf með Guði, líf í takt við veruleika Guðs. Líf sem er innihaldsríkt vegna þess að það er undir áhrifum frá kærleika Guðs. Líf þar sem skynjað er að Guð er, þrátt fyrir allt, að starfi í þessum heimi og leitast er við að opna veru sína alla fyrir sem mestum áhrifum frá þessum Guði. Þeim Guði sem við þekkjum best í persónu og verkum Jesú frá Nasaret.
Við spyrjum víst enn í ýmsum myndum líkrar spurningar en beinum henni kannski í mismunandi áttir. Við leitum lífsfyllingar með ýmsu móti og leiðsagnar á vegferð lífsins. Ungi maðurinn í frásögn guðspjallsins var einmitt að leita leiðsagnar fyrir þann lífsveg sem hann átti framundan. Hann þekkti góðar lífsreglur og reyndi að fara eftir þeim en reglur, hversu góðar sem þær eru, duga takmarkað. Þjóðfélag okkar hefur um of sett traust sitt á reglur af ýmsu tagi, sem vissulega eru nauðsynlegar, en þar sem viljinn til að gera hið góða ristir ekki nógu djúpt duga reglur ekki. Þar sem fólk er ekki í nægilega góðu sambandi við uppsprettu trúar, vonar og kærleika, þar er mikil hætta á að sérgæskan blindi.
Til okkar beinist spurningin um hvað við gerum til að öðlast eilíft líf. Til að öðlast líf með Guði, líf sem er opið fyrir leiðsögn og blessun hans. Við erum á ferð í gegnum lífið á misgreiðfærum eða auðrötuðum vegarspotta á hverri tíð og samfylgdin er misjöfn. En Guð er nálægur okkur og fylgd hans stendur okkur til boða í enn ríkara mæli en við áður þekktum.
Að vera kristin manneskja merkir að vera lærisveinn Jesú Krists, að vera á ferð með honum og lærisveinum hans, í nútíð og fortíð, fram um æviveginn. Við þekkjum það að við lærum holl ráð úr helgri bók eins og ungi maðurinn forðum hafði notið frá æsku. Og flest eða öll okkar hafa notið þess að vera með einhverjum hætti leidd inn heim bænarinnar. En í örum þjóðfélagsbreytingum undanfarna mannsaldra og margvíslegu umróti okkar tíma hefur rækt trúarinnar oft orðið hornreka, sérstaklega í lífi hinna athafnasömu í samfélginu.
Það er hollt að skyggnast til baka og líta til lífs genginna kynslóða sem virðast oft hafa átt auðveldar með að sjá líf sitt sem vegferð með Guði. Líf sem var með ýmsu móti varðað og helgað af bænum og hollri leiðsögn trúarinnar frá vöggu til grafar. Og dagurinn var helgaður þessari göngu með Guði frá signingu að morgni til bænar er lagst var til hvíldar að kvöldi.
Ómissandi þáttur í þessari göngu með Guði var kirkjuferðin sem oft gat verið strangt ferðalag, oftast á tveim jafnfljótum, yfir óbrúaðar ár og jafnvel fjöll og margvíslegt torleiði að ekki sé minnst á misjöfn veður. Kirkjugangan var fólki hluti af helgi guðsþjónustunnar, mikilvægur undirbúnings- og íhugunartími.
Það komust reyndar oft ekki nema fáir heimilismenn til kirkju hérlendis áður fyrr en sunnudagurinn bjó í hugum allra yfir helgi og helgistundir á heimilum skiptu miklu máli í trúarlífi fólks alveg fram á 20. öld. Það var líka algengt að þeir sem heima sátu fengju að heyra eitthvað úr ræðu prestsins sem kirkjugestir höfðu einmitt verið að festa sér í minni á heimleiðinni.
Fáar þjóðir munu, á síðari árum, hafa tekið eins miklu ástfóstri við bílinn og við Íslendingar en eftir að flestir voru að miklu leyti lausir við að þurfa ganga að nokkru ráði er eins og mikilvægi göngunnar sé að byrja að ljúkast upp fyrir fólki. Ganga er mjög heilsusamleg, það vitum við nú, og hún getur haft margvíslegt sálrænt og andlegt gildi. Ganga úti í náttúrunni, séu skilningarvitin opin, fræðir okkur um margt og getur vakið holla undrun og þakklæti yfir umhverfinu sem Guðs gjöf og uppsprettu lífsgleði og vitundar um djúpa einingu alls sem lifir.
Í trúarlegu samhengi er viss leyndardómur fólgin í því að tengja saman göngu og íhugun trúarlegs veruleika. Slíka göngu köllum við oft, sé hún formlega skipulögð, helgigöngu, bæna- eða pílagrímagöngu. Þá er gengið á Guðs fund, stefnt á helgan stað eða stund nema hvort tveggja sé. Og það er gengið í vitund um samfylgd Guðs. Sú samfylgd er þá ekki skoðuð aðeins sem almenn hugsun um Guð og lífið heldur að hér og nú í hverju skrefi sem stigið er og hverjum andardrætti sé Guð okkur við hlið. Á ákveðnum stöðum er staldrað við og eitthvert guðsorð flutt eða beðið bænar. Og mikilvægt er að sem mest sé gengið í þögn til að næði gefist til íhugunar og skynjunar á þessari samsemd sín sjálfs, Guðs og umhverfisins, sem Guðs góðu sköpunar.
Burtséð frá einhvers konar pílagrímagöngum sem nýr áhugi hefur vaknað fyrir á síðustu áratugum, víða um lönd, þá skiptir það máli hvernig við komum til helgrar stundar í kirkju. Í kirkjunni göngum við með vissum hætti inn í helgan tíma og heilagt rými. Við stígum út úr önn og amstri hversdagslífsins og sækjum ákveðna hvíld, leiðsögn og endurnæringu fyrir lífsgönguna fram undan. Kirkjunni fylgir annar hugblær og taktur heldur en þeim tætingi sem fylgir svo oft lífi okkar. Þess vegna getur verið mikilvægt að fá ráðrúm til að stilla sig inn á hugblæ messunnar. Því hlutverki gegndi kirkjugangan m.a. fyrrum þar sem fólk gekk sem mest í þögn á leið til kirkju. Við þurfum að finna leiðir til að róa hugann áður en messan hefst – helst á leið til kirkju en annars ættum við að gæta meiri þagnar í kirkjunni fyrir messu. Þessu kynntist ég og fjölskylda mín forðum í Suður-Þýskalandi þar sem algjör þögn ríkti fyrir messu og fólk kom gjarnan snemma og hver og einn stóð stutta stund í þögulli bæn við sæti sitt áður en sest var.
Hraða nútímans fylgir streita og við þurfum að leita margra leiða til þess að vega á móti henni. Ein leiðin er að taka þátt í helgum göngum og sannarlega þátttaka í helgihaldi kirkjunnar og þá sérstaklega ef við gerum okkur grein fyrir að til þess að njóta til fulls þess sem helgihaldið hefur að bjóða þá getum við þurft að gera eitthvað til þess að draga úr truflandi hávaða í sál okkar. Þeim hávaða sem situr eftir frá lífsönninni og þeim hávaða sem stundum tengist flótta frá því að horfast í augu við okkur sjálf og skoða vegferð okkar – vegferð sem Guð býður okkur enn þá meðvitaðri samfylgd á en við erum jafnan meðvituð um.
Megi hönd Guðs leiða okkur út og inn á lífsvegi okkar.
Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.
