Grein eftir Kristínu Bögeskov djákna.
Greinin birtist fyrst í Kirkjuritinu 1995.

Segja má að tímamót hafi orðið í sögu kirkjulegrar þjónustu þegar biskup Íslands, Ólafur Skúlason, vígði fimm djákna til starfa í Dómkirkjunni í Reykjavík þann 12. febrúar 1995. Þetta eru fyrstu vígðu djáknarnir, sem stundað hafa nám sitt við Háskóla Íslands, en djáknanám hófst þar
haustið 1993. Nöfn þeirra eru í myndatexta með greininni en sjötti djákninn, sem útskrifaðist með þeim er Bjarni Eiríkur Sigurðsson. Hann þáði ekki vígslu að þessu sinni. Frá árinu 1960 hafa tveir einstaklingar hlotið köllun til djáknaþjónustu og verið vígðir. Nokkrir hafa einnig lokið djáknanámi á Norðurlöndum og tveir þeirra hafa hlotið vígslu. Djáknaþjónustan er rótgróin í kirkjusögu liðinna alda, eins og vikið verður að síðar, en fyrsti djákninn í seinni tíð var Einar Einarsson, vígður til þjónustu í Grímsey 1960. Unnur Halldórsdóttir var menntuð í Svíþjóð og vígð til Hallgrímskirkju 1965. Sr. Örn Bárður Jónsson var kallaður til að gegna störfum djákna í Grensáskirkju og var vígður þangað af Sigurbirni Einarssyni árið 1979. Hann lauk síðar guðfræðinámi og vígðist prestur, en er nú fræðslustjóri kirkjunnar. Ragnheiður Sverrisdóttir var vígð til þjónustu í Svíþjóð árið 1981, eftir nám þar í landi. Hún hefur starfað á Íslandi frá 1986 en vinnur nú á fræðsludeild kirkjunnar.

Djáknanámið við H.Í.

Sá hópur djákna, sem nú vígðist, hefur starfsmenntun að baki og grunnmenntun á sviði líknar- eða uppeldismála. Með 30 eininga námi til viðbótar við guðfræðideild H.Í. öðlast þeir starfsréttindi djákna. Námsefnið er valið úr því kennsluefni guðfræðideildar sem talið er henta starfi djákna í kirkjunni. Eitt námskeið var þó sett að auki og kallast það djáknafræði. Til viðbótar kemur átta vikna starfsþjálfun djákna á vegum fræðsludeildar meðfram náminu. Ekki hefur verið hægt að taka þetta 30 eininga nám á einu ári, þar eð nokkur námskeið eru aðeins í boði annað hvert ár. Einnig er hægt að taka 90 eininga nám til B.A. prófs og í það getur fólk farið strax að loknu stúdentsprófi. Það mun enn vera í mótun og nokkrir nemendur hafa þegar lagt á þá braut. Endurreisn djáknanáms nú stuðlar það því að efla innbyrgis tengsl í kirkjulegu starfi. Þar sem presturinn er leiðtogi safnaðarins á sviði boðunar, helgihalds og fræðslu, er djákninn leiðtogi á sviði kærleiksþjónsutu og samverkamaður sóknarprests. Sérstakt starfsvið djákna tengist einkum
tveimur sviðum í starfi safnaðarins. Annars vegar líknarmálum og hins vegar fræðslumálum . Stefnt er það því að djáknaþjónusta stuðli að meiri breidd í kirkjulegu starfi og komi þannig til móts við þarfir kirkjunnar í nútíma samfélagi. Djákni er, samkvæmt merkingu orðsins, þjónn, sem
sinnir ákveðnum þjónustustörfum bæði innan safnaða og á stofnunum. Starfsvettvangur djákna getur einnig verið á sjúkrahúsum, þar sem þeir vinna í samstarfi við sjúkrahúspresta eða sjálfstætt. Starf meðal þroskaheftra, þjónusta ífangelsum eða á öðrum meðferðastofnunum,
þjónusta við þá sem ekki eiga heimangengt sökum veikinda eða fötlunar, allt eru þetta störf sem falla vel að líknar- og kærleiksþjónustu djákna. Undir þjónustu á sviði líknarmála fellur skipulagning á heimsóknarþjónustu til aldraðra í sókninni, þeirra sem ekki komast til kirkju. Á sviði fræðslu- og uppeldismála við barna- og æskulúðsstarf og fermingarfræðslu, hlýtur djákni að vera kærkominn viðbótarstarfsmaður. Djákni getur sinnt sálgæslu og tekið þátt í starfi formlegra eða óformlegra samtaka um sorgarviðbrögð og missi. Hann getur og annast kistulagningu.

Eitt af embættunum

Djáknastarfið er eitt af embættum kirkjunnar. Það er sérhæft og skírt aðgreint frá starfi presta, en djákni er samstarfsmaður prestsins. Starfið er vandasamt og krefst mikilla krafta, en þjónustu við fólk á erfiðum tímum í lífi þess þarf að sinna af nærfærni. Þjónustan byggist á trúnni á Krist og er í sjálfu sér boðun fagnaðarerindisins um upprisu hans. Þetta er hornsteinninn í öllu kristnu safnaðarlífi. Líknar- og kærleiksþjónustan getur því vart staðið ein því hún er alltaf túlkun og
tjáning á kærleika Guðs. Hann sendi Krist til mannanna til að þjóna þeim í anda og kærleika. Boðorðið um að elska náungann eins og sjálfan sig er hið æðsta og breytni Jesú sjálfs er mesta sönnun þess að kærleikur og diakonía er afgerandi þáttur í kristinni trú. Reglan sem gildir fyrir
þau verkefni, sem djákna er falið að sinna, er að sá sem þjónar, þjónar eftir þeim mætti og hæfni sem Guð gefur af náð sinni. Sá sem hlýtur djáknaembætti fær að ganga til liðs við hina miklu þjónustu sem Guð hefur kallað kirkju sína til að framkvæma í heiminum. Þjónusta er ávöxtur trúar og túlkar eina hlið fagnaðarerindisins. Því þarf þjónustan ávallt að fyglja boðun orðsins. Djáknar geta starfað við hlið sóknarprests í guðsþjónustu safnaðarins með því að annast ritningarlestur, bænagjörð á föstudaginn langa, kynna fyrirbænaefni og aðstoða við útdeilingu altarissakramentis. Þá getur hann annast sjálfur fyrirbænaguðsþjónustu samkvæmt formi fyrir morgun- og aftansöng.

Sjálfsmyndin

Grunnurinn undir öllu starfinu er þó köllunin og sjálfsmyndin. Er ég tilbúin að gegna starfi því sem ég er kölluð til að þjóna? Innri köllun veit að mér sjálfri og í henni felst sú sannfæring að viðkomandi telji sig eiga leiðandi hlutverki að gegna í starfi á vegum kirkjunnar. Þetta er þjónusta við meðbræður í kærleika og fórnfýsi. Spuringar vakna um það hvort næg trúarsannfæring sé fyrir hendi. Innri köllun er spurningin um það að vera reiðubúin til að ganga inn í tiltekið hlutverk. Það er
óhugsandi að hægt sé að ganga til starfs nema af heilindum og með fölskvalausu hugarfari. Hefi ég hlotið hæfileika til að takast á við verkefnið? Hefi ég hlotið þær náðargjafir sem til þarf? Er andinn reiðubúinn til þjónustu á þessu sviði?

Ytri köllun

Ytri köllun kemur frá söfnuði eða stjórn stofnunar sem kallar viðkomandi til starfa. Forsendur þess eru:

a) að hafa lokið námi í fræðunum, sem hér á landi fer fram við guðfræðideild H.Í.
b) að hafa fengið tengsl við söfnuð með skipun í starf og vígslu.

Þeir aðilar sem að ytri köllun standa eru því guðfræðideild, trúnaðarmenn viðkomandi safnaða, ríkisvaldið og biskup landsins. Sá sem kemur til starfa sem djákni er oft kominn með reynslu í öðrum starfsgreinum. Það styrkir stoðirnar og gerir starfsmanninn hæfari vegna aukinnar reynslu. Markmið líknarþjónstu í söfnuðum þjóðkirkjunnar ættu að beinast að því að rjúfa einangrun, skapa samfélag, lina þjáningar, hugga og glæða von. Starfi Jesú á sviði þjónustu við meðbræður er lýst lítillega í frásögnum úr lífi hans. Hann fer í vitjun til syrgjenda, einmana og áhyggjufullra. Það þarf að vera eitt af aðalverkefnum í starfinu að benda á verk Guðs í samfélaginu, stuðla að virðingu við alla menn og að réttlæti hans nái fram að ganga í heiminum. Í því felst að biðja með hinum líðandi og fyrir þeim frammi fyrir Guði og lofsyngja hann og mikla í helgihaldinu. Hin kristna líknar- og hjálparþjónusta á að vera vitnisburður um kærleika Guðs og einkennast af því hugarfari sem segir í Galatabréfinu 6.2: “Berið hver annars byrðar og uppfyllir þannig lögmál Krists.”

Að móta starfið

Fyrir okkur, hinum fyrsta djáknahópi frá H.Í. liggur að móta starfið sem við höfum menntun til og hæfni. Fyrirmyndir höfum við frá frændum okkar á Norðurlöndum, en einkum frá Svíþjóð. Þaðan kom til okkar Inga Bengtzen, djákni og fyrrverandi forstöðukona á Samariterhemmet í Uppsölum í Svíþjóð. Hún dvaldi með okkur eina febrúarhelgi í Skálholti. Fræðslan sem þar fór fram mun verða eitt að því sem mun koma að góðu gagni í starfi okkar. Þetta var hnitmiðuð fræðsla og að sama skapi svo yfirgripsmikil að undrun sætti hvernig hægt var að miðla henni á svo stuttum tíma. Ragnheiður Sverrisdóttir djákni, var óþreytandi við að leiða okkur um alla þá staði sem gáfu innsýn í samfélagslega þjónustu, auk víðtækrar kynningar á starfi kirkjunnar. Þetta var starfsþjálfun sem
fram fór með kynnisferðum og einnig með heimsóknum fyrirlesara til okkar. Skipulagningin og umsjónin kom í hlut Ragnheiðar, en hún er ritari djáknanefndarinnar og starfmaður, auk þess að starfa á fræðsludeildinni. Reyndist hún óþreytandi í öllu þessu verki. Aðrir í djáknanefnd eru Unnur Halldórsdóttir, formaður og dr. Einar Sigurbjörnsson, prófessor. Það er einlæg ósk okkar djáknanna og von að þjónustunni verði vel tekið í söfnuðunum, bæði af þeim sem þar eru fyrir í kirkjulegu starfi og ekki síður þeim sem þiggja munu aðstoð okkar. Í góðu samstarfi hjálpast allt að til að auka starfið í kirkjunni. Þannig auðsýnum við góðum Guði vegsemd og færum honum þakkargjörð í einlægri bæn og kærleiksríku verki.