Grein eftir Fjólu Haraldsdóttur, djákna.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 14. mars 2001.

ÞEGAR er horft til tímabilsins við upphaf kirkju okkar má sjá ótal litaafbrigði myndar þegar við veltum því fyrir okkur hvernig fyrstu söfnuðirnir störfuðu. Litlir og líflegir söfnuðir, fullir af trúræknu, kristnu fólki, sem mátti sætta sig við ofsóknir í rómverska keisaradæminu, héldu striki sínu þrátt fyrir að líf þeirra væri þyrnum stráð. Fræið sem var sáð á tímum postulanna varð að mikilli uppskeru. Þessi kynslóð kristinna manna hafði mikil áhrif á heilu kynslóðirnar sem enn lifa í dag.

Störf djákna hafa verið í aldanna rás innan kirkjunnar. Kirkjan hefur alla tíð hvatt þá sem vinna fyrir hana að taka sérstakt tillit til þeirra sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Kirkjan lætur sig varða líðan fólks jafnt í dag sem áður. Þrátt fyrir góðæri og framfarir í nútímaþjóðfélagi eru margir sem þurfa hjálp. Aukin einsemd og einangrun veldur oft mikilli vanlíðan hjá fólki, jafnt líkamlegri sem andlegri. Augu og eyru kirkjunnar verða að ljúkast enn betur upp sem svar við þessari neyð. En með því að taka upp djáknaþjónustu stuðlar kirkjan að enn meiri breidd í kirkjulegu starfi. Því fjölbreytilegri störf innan kirkjunnar hljóta að efla störf hennar ef rétt er haldið á spilum.

Stundum er talið að upphaf djáknaþjónustunnar sé köllun hinna sjö sem um getur í sjötta kafla Postulasögunnar í Nýja testamentinu, en þjónusta þeirra er nefnd þjónusta til borðs, andstætt þjónustu postulanna sem nefnd er þjónusta orðsins. Djáknar hafa gegnt veigamiklu hlutverki innan kirkjunnar allt til dagsins í dag, þó svo að störf þeirra hafi verið mismunandi í gegnum aldirnar. Í Nýja testamentinu má finna frásagnir af starfi djákna í fyrstu kristnu söfnuðunum. Á miðöldum fær djáknastaðan á sig aðra merkinu og verður þrep í vígslustiganum. Eftir siðbreytingu urðu þáttaskil í kirkjunni og vígslustigin hurfu og eftir urðu þrenns konar sjálfstæð embætti, biskupar, prestar og djáknar. Á tímum eftir siðbreytingu höfðu djáknar ekki sömu helgiþjónustu og áður hafði verið. Hlutverk djáknans við helgihaldið var hliðstætt meðhjálparastarfinu, jafnframt því sem lögð var áhersla á að djákninn sinnti uppfræðslunni. Með framsókn iðnbyltingarinnar og mótun borgaralífs á 19. öld urðu félagsleg vandamál annars konar en áður. Þegar kirkjan stóð gagnvart vandamálum fjöldans á þeim tímum minntist hún aftur hins forna kirkjulega embætti djáknans. Störf djáknans sem innt voru af hendi í frum- og fornkirkjunni var endurvakið í þýsku kirkjunni, sem síðan átti eftir að breiðast út og má að vissu leyti segja að það sé vísir að því sem er að gerast hér á landi núna.

Meðal nýmæla á síðasta áratug 20. aldarinnar var að djáknar komu til starfa á nýjan leik í íslensku þjóðkirkjunni. Það voru djáknarnir Unnur Halldórsdóttir og Ragnheiður Sverrisdóttir sem fóru á fund hr. Ólafs Skúlasonar biskups í janúar 1990, í þeim erindagjörðum að ræða um stöðu djákna í íslensku kirkjunni. Eftir þennan fund ákvað biskup að skipa nefnd til að kanna málefni djákna, en auk Unnar og Ragnheiðar tók dr. Einar Sigurbjörnsson sæti í þeirri nefnd. Eftir mikil fundahöld og ítarlega könnun á störfum djákna svo og kynningu á væntanlegu námi var ákveðið að hefja nám í djáknafræðum við Háskóla Íslands haustið 1993.

Um störf djákna í dag, má sjá í vígslu og erindisbréfi hans. Í vígslubréfi kemur m.a. fram að djákni er kallaður af söfnuði eða stofnun og biskup staðfestir köllun djáknans og vígir hann. Djákni veitir fræðslu og leiðsögn í heilögum sannindum kristinnar trúar og rækir kærleiksþjónustu af trúnaði við kenningu og skipan kirkjunnar. Djákni stendur við hlið þeirra sem minna mega sín og stendur vörð um réttindi fólks. Djákninn er tákn Guðs elsku og þjónar Kristi í náunga sínum. Djákninn leitast við að hughreysta sjúka og sorgbitna og hann skal í auðmýkt leitast við að feta í fótspor Krists. Djákni skal vinna að því með hjálp Heilags anda að kærleiki Guðs verði sýnilegur meðal okkar. Í erindisbréfi djákna kemur fram að djákninn annist líknar- og fræðsluþjónustu. Hann er samstarfsmaður sóknarprests og ábyrgur fyrir honum og sóknarnefnd. Djákninn hefur frjálsar hendur um starfstilhögun eftir því sem aðstaða leyfir. Djákni skal aðstoða sóknarprest við kirkjulegar athafnir ef hann óskar þess. Sömuleiðis getur sóknarprestur falið djákna að annast fyrirbænaguðsþjónustu og prédikunarguðsþjónustu. Djákna er skylt að hlíta úrskurði biskups um allt er starf hans varðar. Í starfsreglum djákna má sjá að bent er á að djákna sé skylt að sinna starfi sínu samkvæmt köllun sem hann hefur hlotið og skilgreind er í vígslu- og erindisbréfi hans.

Djáknanámið er níutíu einingar við guðfræðideild Háskóla Íslands, auk tíu vikna starfsþjálfunar í lok tímabilsins og útskrifast sá er lýkur námi sem BA guðfræðingur, en tekur síðan vígslu sem djákni þegar hann er kallaður til starfa í kirkjum landsins. Einnig geta þeir sem lokið hafa BA- eða BS-gráðu á háskólastigi tekið djáknanám til viðbótar fyrra námi, taka þeir þá starfsnámið til þrjátíu eininga.