Grein eftir Kristínu Bögeskov djákna.
Greinin birtist fyrst í Morgunblaðinu 26.apríl 2001

 

 
Sjálfboðið starf meðal aldraðra – verðmæti fyrir íslenskt samfélag er yfirskrift ráðstefnu sem haldin verður í Áskirkju föstudaginn 27. apríl 2001. Sagt hefur verið: “Sjálfboðaliðastarf lifir af áhuga og deyr af skyldurækni.”

Sjálfboðaliði sem tekur að sér að heimsækja ókunnuga manneskju þarf að vera gæddur þeim eiginleikum að vera trygglyndur og heiðarlegur. Trygglyndi felst í því að svíkja ekki gert samkomulag. Sjálfboðaliði kirkjunnar kemur í nafni kristinnar kirkju. Hann kemur inn á heimilið
sem gestur húsráðanda og þau eiga samleið nokkurn spöl á leið sinni um lífið.

Yfirlýstur tilgangur heimsóknaþjónustu er að tryggja nágrannatengsl í sókninni. Safnaðarstarf í kirkjunni undir handleiðslu prestanna sem boða orðið og svo starf þeirra sem söfnuðurinn hefur kosið í sóknarnefndirnar þarf að vera í stöðugri framþróun. Þróunin þarf að fylgja breytingum í
samfélaginu. Smáu verkin sem unnin eru af sóknarbörnunum geta orðið stór ef lánast að bera ljósið heim til þeirrar manneskju sem lifir í skugga eigin aðstæðna.

Mikilvægur þáttur í starfi prestsins var sá að hann fór í “húsvitjun.” Presturinn húsvitjaði: kom til að taka manntal, prófa kunnáttu barna (og fullorðinna) og fleira. Allar niðurstöður voru skráðar í kirkjubækurnar. Fátt er nýtt undir sólinni. Einstakir þættir leggjast af en eru stundum teknir upp aftur. Djákninn er nærri jafngamalt starfsheiti og presturinn. Þetta stöðuheiti er engin uppfinning seinustu missera hér á landi. Starf djáknans er hins vegar í mótun nýrra tíma og aðstæðna.
Samkvæmt skilgreiningu á starfssviði djákna í dag er heimsóknaþjónustan eitt af mikilvægum verkefnum þeirra djákna sem kallaðir hafa verið og vígðir til þjónustu í kirkjunni. Ef heimsóknaþjónusta á að standa undir nafni þarf hún að vera vel skipulögð í upphafi og vinna þarf markvisst að því að kærleiksþjónusta kirkjunnar, skili sér út til þeirra sem vilja þiggja. Þegar sóknarnefndir hafa komist að samkomulagi um það að kirkjan þeirra vilji bjóða sóknarbörnum þá þjónustu sem kallast heimsóknaþjónusta, þá þarf að ráða til starfsmann að annast undirbúning
og hrinda verkefninu í framkvæmd. Djáknaþjónustan felst í því að styðja þá sem eru einmana og verja rétt þeirra sem minnst mega sín og leitast við að veita birtu inn í líf þeirra sem örvænta. Líkt og embætti prestsins er embætti orðsins þá er djáknaþjónustan embætti handa, nándar og heyrnar. Starf djáknans er eins og útrétt hönd frá sóknarkirkjunni með nánu samstarfi við þá sem vilja sinna sjálfboðaliðastarfi í vinaheimsóknum til þeirra sem ekki eiga heimangengt. Nokkurn undirbúning þarf að vinna áður en starf er hafið í vinaheimsóknum. Gott er að vera búinn að gera sér grein fyrir því hvaða aldurshópi ætlað er að sinna.

En vel að merkja, það er ekki nóg að hafa viðfangsefnið heldur þarf líka verkamennina í víngarðinn. Þá kemur inn þáttur sjálfboðliða. Eðlilegast er að leita fyrst til þeirra sem enn koma til kirkju en náð hafa starfslokaaldri. Fólkið sem kemur í félagslega samveru, biblíulestur og bænasamkomur. Það skiptir öllu máli hvernig heilsan er. Sjötug menneskja getur verið frárri á fæti en sú sem er mörgum árum yngri en þjáist af sjúkdómum. Heimili lasburða manneskju sem ekki á heimangengt er sá vettvangur sem starfið fer fram á og það er leitast við að boða von og veita vináttu og styrk eftir getu. Kærleiksþjónustu kirkjunnar má telja meðal félagslegra sjálfboðasamtaka.
Skilgreining á ólaunuðu sjálfboðastarfi felur í sér:
- Það er unnið í nafni samtaka eða safnaðar.
- Það snýr að öðrum en nánustu ættingjum.
- Það er skipulagt.
- Það er ólaunað.

Sjálfboðið starf byggist ekki á skyldu eins og hið opinbera starf og getur þess vegna veitt persónulegri þjónustu. Það er mikilvægt að vera á verði gagnvart því að sjálfboðaliðar komi ekki í staðinn fyrir eða verði bjargvættir minnkandi þjónustu hins opinbera. Ýmsar reglur þarf að halda. Þar er þagnarskyldan algjört atriði. Annað þarf einnig að hafa í huga og það er lengd viðveru í
hverri heimsókn. Gott ráð sem sænskur djákni gaf okkur í náminu: “Ekki dvelja lengi í hvert sinn. Betra er að koma fjórum sinnum í einn tíma heldur en einu sinni og stoppa í fjóra tíma.” Of langar heimsóknir geta orðið þreytandi fyrir báða aðila og er þá enn í gildi það sem segir í Hávamálum:

Ganga skal, skala gestur vera
ey í einan stað.
Ljúfur verður leiður
ef lengi situr
annars fletjum á.

Leggja þarf nokkra áherslu á samveru og innri uppbyggingu þeirra sem taka að sér þetta starf. Samvera smástund einu sinni í mánuði gefur aukinn kraft og skapar sameiningu. Sjálfboðaliðar í heimsóknaþjónustu kirkjunnar í Reykjavíkurprófastdæmum hafa haft ómetanlegan styrk af morgunsamverum sem ellimálaráð þjóðkirkunnar stendur fyrir. Þessar samverur veita
samhjálp og uppörvun í því starfi sem unnið er úti í sóknunum. Bók sem er handbók um heimsóknaþjónustu þýdd úr dönsku er í prentun. Hún er skrifuð af starfsfólki stofnunar sem heitir: De Samvirkende Menighedspleje (Samvinna kristilegrar heimsóknaþjónustu). Bókin heitir: “Med risiko for venskab” sem ég kalla “Áhættuvináttu.” Vissulega er það áhætta sem liðsmaður tekur er hann býðst til að heimsækja ókunnuga. Væntingar eru miklar og vonbrigði því sár ef ekki tekst vel til.

Ef ekki væri rekin heimsóknaþjónusta væri hópur fólks sem ekki hefði samskipti út í þjóðfélagið. Þeir einfaldlega gleymast í önnum daganna. Stórfjölskyldan tilheyrir liðinni tíð og aldraðir verða útundan í öllu veraldarvafstrinu, lifa oft í einsemd og hafa fáa eða enga til að deila með sorgum sínum og gleði.
Hlúum að heimsóknarþjónustu kirkjunnar því sjálfboðið starf meðal aldraðra er verðmætt fyrir samfélagið.