Hrund Þórarinsdóttir djákni
Erindi flutt á Prestastefnu 23. júní 2003

 

Biskup Íslands, nývígður vígslubiskup og aðrir biskupar. Góðir gestir.

Mig langar hér í kvöld að kynna verkefni sem gæti verið lykill þjóðkirkjunnar að aldurshópnum 16-20 ára.

Stöðugt þarf kirkjan að spyrja sig spurninga eins og:

Hvernig nær kirkjan til ungs fólks? Við hvað eru þau að glíma? Mætir kirkjan ungu fólki, þar sem það er statt? Kemur kirkjan til þeirra, eða bíður hún bara eftir því að þau mæti í kirkjuna? Hver eru tengsl þjóðkirkju og framhaldsskólanna og hvernig gætu þau verið?

Þjóðkirkjan hefur lengi haft ágætan aðgang að grunnskólunum og samstarf við leikskóla hefur farið ört vaxandi síðustu ár. Nú er kominn tími til að sá góði árangur sem náðst hefur í barna og unglingastarfi nái einnig til ungs fólks á framhaldsskólaaldri.

Síðast liðin vetur hef ég tekið þátt í lífsleikniverkefni, á vegum fræðslusviðs biskupsstofu. Það verkefni tel ég að sé góð leið fyrir kirkjuna til að ná til ungs fólks á framhaldsskólaaldri. Leið til að mynda tengsl og koma á samtali kirkju og framhaldskólanema.

Markmið og þarfir

Eins og við vitum er fólk á aldrinum 16-20 ára oft að glíma við hinar stóru tilvistarspurningar. Vandamálið er þó, að oft skortir það vettvang til að ræða þessi mál. Aftur á móti vantar ekki framboðið á allskyns skemmtun, stuði og afþreyingu. Mörg þeirra hafa því miður gengið í gegnum erfiða lífsreynslu. Of fáir treysta sér til að tala við unga fólkið um áföll, dauða, sorg, og önnur erfið mál. Á þessu sviði er þjóðkirkjan mjög sterk en vantað hefur leiðir til að ná til þessa aldurshóps.

Lífsleikni hefur verið skyldufag í framhaldsskólum síðast liðin 3 ár. Er kennsla í þeim áfanga lítið mótuð og mjög mismunandi milli skóla hvað kennt hefur verið.

Í aðalnámskrá framhaldsskóla, lífsleikni, segir: „…að efla [skuli] með nemendum jákvæð viðhorf til þess að rækta með sér andleg verðmæti, líkamlegt heilbrigði og sálrænan styrk og jafnvægi, jafnframt því að efla félagsþroska þeirra, siðvit og virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum.“ (tilvitnun líkur).

Tildrög verkefnisinsSíðast liðið sumar fengu, Halldór Reynisson verkefnisstjóri fræðslumála á Biskupsstofu og Stefán Már Gunnlaugsson fræðslufulltrúi fræðslusviðs Biskupsstofu, Hans Guðberg Alfreðsson guðfræðing, Sigfús Kristjánsson guðfræðing og mig til að mynda starfshóp. Hans starfaði á meðferðarheimilinu Stuðlum, en nú sem æskulýðsfulltrúi Dómkirkjunnar. Sigfús starfar nú sem prestur í Hjallakirkju og hefur einnig áratuga reynslu af skátastarfi.

Petrína Mjöll Jóhannesdótir fræðslufulltrúi fræðslusviðs Biskupsstofu hafði samið sjálfstyrkingarefni fyrir ungt fólk, sem hún hafði kennt víða um land. Hlutverk okkar starfshópsins var að vinna enn frekar að þróun námskeiða fyrir aldurshópinn 16-20 ára.

Hugmyndin var að sjálfstyrkingin væri einskonar grunnur og svo væri farið yfir í önnur mál sem skipta fólk á þessum aldri máli. Áhersla skyldi vera lögð á jákvæð lífsgildi og forvarnir með jákvæðum formerkjum. Ætlunin væri svo að bjóða framhaldsskólum og hugsanlega félögum sem starfa með ungu fólki upp á námskeiðin, hvort sem um væri að ræða einstaka hluta efnisins eða sem heild. Mundi sérþjálfað kirkjunnar fólk kenna efnið.

Áherslur og efnisvinnaEins og talað hafði verið um í upphafi einbeitti starfshópurinn sér að „alvöru málunum“ þeim málum sem ekki hefur verið lögð áhersla á í öðru kennsluefni sem út hefur komið.

Því höfum við lokið við, eða erum langt komin með, kafla sem bera vinnuheitin; Áföll og sorg, Tilfinningar, Samskipti, Mótlæti, Reiði/sárindi, Jafnrétti, Kynþáttafordómar, Hvatning/hrós og Gildismat.

Við höfum verið í góðu samstarfi við Stuðla, sem hafa veitt okkur aðgang að verkefnum sínum, svo og Hjálparstarf kirkjunnar. Einnig höfum við verið í samstarfi við Landlæknisembættið og lífsleiknikennara í framhaldsskólum. Við höfum hug á enn frekara samstarfi við þessa aðila sem og við fleiri aðila svo sem Alþjóðahúsið, Stígamót, Rauða krossinn og auðvitað sóknir viðkomandi framhaldsskóla. Mikilvægt er að margir komi að þessu verkefni, því það er besta leiðin til árangurs.

Kirkjan getur komið inn í skólana í hlutverki þjónsins og svarað þörf sem greinilega er fyrir hendi. Hlutverk okkar er ekki að taka yfir kennslu lífsleikni heldur styðja við það starf sem fyrir er í skólunum. Það sem við getum gert er að gera kennsluefnið fyllra þannig að það styðji og styrki betur bæði nemendur og kennara. Þannig getur kirkjan átt sinn þátt í að gera nemendur að heilli einstaklingum.

Fengin reynsla

Efni sem við höfum skrifað höfum við kennt í þremur framhaldsskólum í Reykjavík; Fjölbrautarskólanum við Ármúla, Borgarholtsskóla og Kvennaskólanum í Reykjavík. En margir framhaldsskólar hafa lýst yfir áhuga á að fá okkur til sín með fræðslu, þar á meðal Menntaskólinn í Reykjavík og Menntaskólinn við Hamrahlíð. Í raun hafa allir þeir framhaldsskólar sem við höfum talað við, verið mjög áhugasamir um verkefnið.

Persónuleg tengsl höfum við myndað við fjölmarga er að lífsleiknikennslu koma. Þar má helst nefna kennara, námsráðgjafa eða forvarnarfulltrúa í, Menntaskólanum í Reykjavík, Fjölbrautarskólanum í Garðabæ, Menntaskólanum í Kópavogi, Kvennaskólanum í Reykjavík, Fjölbrautarskólanum Ármúla, Iðnskólanum í Hafnarfirði, Borgarholtsskóla og Menntaskólanum við Hamrahlíð.

Við höfum haft það mjög skýrt, er við komum í framhaldsskólana, að við séum á vegum Biskupsstofu. Reynsla mín er sú að friður (blessun) færist yfir hópinn. „Kirkjan kemur til mín –hún hefur áhuga á mér. Eitthvað forvitnilegt (spennandi), eitthvað gott.“

Við höfum tekið eftir því, er við höfum verið í framhaldsskólunum, að það eru ekki síður kennarar en nemendurnir sem njóta þess að hafa fulltrúa Biskupsstofu í heimsókn. Ótrúlegustu umræður hafa orðið á kennarastofunni og kennarar treyst okkur fyrir erfiðum reynslusögum bæði úr einkalífi og starfi.

Viðbrögðin við því, er ég kynni mig sem djákna, eru einnig mjög góð. Fólk hefur mikinn áhuga á að vita meira um starf djákna og þá ekki síður kennarar en nemendur. Viðbrögð eins sálfræðikennarans voru mjög skemmtileg er ég sagði honum að ég væri djákni. „En töff, rosalega er það flott.“ sagði hann. Er hann spurði mig hvað djáknar gerðu útskýrði ég það og talaði svo um kærleiksþjónustu kirkjunnar. Þá varð hann enn hrifnari, fannst þetta æðislegt og sagði að svona kærleiksþjónusta ætti að vera í hverjum skóla. Í því gekk skólastjórinn fram hjá og kallaði sálfræðikennarinn í hann og bað hann að setjast hjá okkur, hann þyrfti endilega að heyra af þessari kærleiksþjónustu. Og þar gafst mér gott tækifæri til að segja frá.

Það er eins og mesta þörfin sé fyrir kaflann „Áföll og sorg.“ Það er þungt efni sem of fáir kennarar treysta sér til að tala um við unga fólkið og taka því fagnandi er manneskja frá Biskupsstofu býðst til að koma og tala við nemendur um það efni. Það er sérstök reynsla að tala við heilan bekk um áföll og sorg. Maður hefði kannski búist við að fólk á þessum aldri hefði lítinn áhuga á að heyra um þetta erfiða og sorglega efni. En það er öðru nær. Þau þyrstir í þetta. Áhuginn er ótrúlegur.

Það undirstrikar þörfina fyrir að kirkjan sinni þessum þörfum og mæti ungu fólki þar sem það er statt.

Framtíðarmöguleikar

Við sjáum alveg ótrúleg tækifæri og mjög mikla jákvæðni skólanna gagnvart verkefninu. Við sjáum fyrir okkur að þetta verkefni geti vaxið mikið og orðið lykill þjóðkirkjunnar að framhaldsskólunum, að aldurshópnum 16-20 ára.

Möguleikarnir eru óþrjótandi. Við höfum fengið aðgang að framhaldsskólunum og ef rétt er haldið á spöðunum opnast enn fleiri möguleikar. Þetta er fljótt að vinda upp á sig, það höfum við fengið að reyna í vetur. Ármúlaskóli er dæmi um það en fyrst var eitt okkar fengið til að kenna kaflann um „Áföll og sorg“ í lífsleiknitímum. Það spurðist út til sálfræðikennaranna sem vildu einnig fá slíka heimsókn. Í framhaldi vorum við svo einnig beðin um að koma með efni á þemadaga skólans.

Mikil jákvæðni er í okkar garð og kennarar bera traust til okkar eins og kom fram í orðum lífsleiknikennarans í Kvennaskólanum er efnið var kynnt: „Viltu koma í næstu viku og kenna öllum fyrstu bekkingum þetta?“

Einnig er ljóst að mikil þörf er fyrir sálgæslu í framhaldsskólunum, bæði fyrir nemendur og kennara. Við sjáum fyrir okkur að eitthvað í líkingu við „Vinaleið“ sem Þórdís Ásgerisdóttir, djákni hefur leitt í barna- og gagnfræðaskólunum í Mosfellsbæ ætti fullt erindi inn í framhaldsskólana. Eins og það eru námsráðgjafar og sálfræðingar tengdir skólunum, sé ég fyrir mér djákna eða prest í hvern framhaldsskóla.

Draumur okkar er að kirkjan nái að vera eðlilegur hluti af framhaldsskólunum. Við teljum að nú sé rétti tíminn á útspili frá kirkjunni með tilboð inn í framhaldsskólana. Þetta er tækifæri sem þjóðkirkjan má ekki missa af. Við höfum stigið fyrstu skrefin og nú er tækifæri að festa þetta í sessi.

Við teljum kjörið að ráðinn verði starfsmaður, á vegum Biskupsstofu til að sjá um þessi tengsl við framhaldsskólana næsta vetur. Starfsmaðurinn mundi bjóða framhaldsskólum upp á fræðslu með svipuðum hætti og verið hefur í vetur. Hann mundi vinna að tengslum og samstarfi við fleiri framhaldsskóla og mundi halda áfram þróun námsefnisins í samstarfi við starfshópinn og aðra aðila. Auk þess gæti hann sett efnið á sem aðgengilegast form og þjálfað aðra, til að fleiri fulltrúar kirkjunnar, víðs vegar um landið, gætu notað það.

Æskilegt er að framhaldsskólunum bjóðist þetta að kostnaðarlausu eins og tíðkast með aðra „gestafyrirlesara“ er framhaldsskólunum bjóðast. Aðalvandamálið er að fjármagna verkefnið en þó eru til ýmsar leiðir í þeim efnum. Mikilvægt er að verkefnið fái almenna kynningu og sé unnið í samvinnu við sem flesta aðila.

Lokaorð

Síðustu orð Jesú til lærisveinanna voru: „Farið og gjörið allar þjóðir að lærisveinum…“ Hlutverk kirkjunnar er skýrt, að fara með boðskap Jesú og fara að fordæmi Jesú. Vera meðal fólksins vera þar sem þörfin er. Hjá ungu fólki er þörfin fyrir hendi, ungt fólk vill eiga samtal við kirkjuna.

Núna höfum við tækifæri, við höfum aðgang að framhaldsskólunum í gegnum lífsleiknina. Starfshópurinn hefur náð að mynda tengsl við þá sem koma að þeim málum í mörgum skólum. Slík tengsl og persónuleg kynning, maður á mann, er ómetanleg fyrir verkefnið. Það er sama hversu gott efni við höfum í höndunum, það gerir engum gagn ef því er ekki komið á framfæri.

Efnið hefur reynst vel þar sem það hefur verið kennt. Skólarnir taka vel útréttri hönd kirkjunnar og er það von okkar sem að verkefninu standa að þjóðkirkjan nýti þau tækifæri sem skapast hafa.

Reykjavík, júní 2003

Hrund Þórarinsdóttir, djákni