Minningavinna (reminiscence) er hugtak notað um upprifjun endurminninga sem er stýrt á skipulegan hátt, ýmist í einstaklingsviðtölum eða hópvinnu. Hafa ýmsir fagaðilar nýtt sér þessa aðferð í vinnu sinni með einstaklingum. Minningavinna kom fyrst fram á sjötta áratug síðustu aldar sem ákveðin meðferðarnálgun þar sem tekin var æviágrip og/eða lífsaga (life review) einstaklingsins og unnið útfrá því. Á Dvalar- og hjúkrunarheimilinu Grund er markvisst verið að skrá æviágrip heimilisfólks með aðstoð aðstandenda þeirra. Allt nýtt heimilisfólk fær komumöppu með æviágripi. Mikilvægt er að starfsfólk á deildum taki að sér að fylgja því eftir að það sé skráð. Mætti hugsa sér að hópstjóri hverrar deildar hefði það hlutverk með höndum að halda utan um tenglakerfi hvers og eins heimilismanns.

Æviágrip er þáttur í lífsögunálgun en þrengra sjónarmið þar sem aðeins er verið að skrá grunnupplýsingar um viðkomandi einstakling en upplýsingar í æviágripi eru mikils virði til frekari kynna við einstaklinginn. Æviágrip eða lífssaga þykir einnig skila betri árangri á andleg og sálræn vandamál eins og vansæld, kvíða, depurð og þunglyndi en almenn minningavinna sem oft er minna skipuleg og felur ekki í sér að sama skapi úrvinnslu og endurmat. Af augljósum ástæðum reynist erfiðara að nota hið fyrrnefnda í hópvinnu heldur en í stuðningsviðtölum þar sem unnið er með hverjum og einum einstaklingi.

Í lífsögunálgun fer einstaklingurinn aftur á móti, með aðstoð fagaðila, skipulega yfir ævi sína og metur hvernig líf viðkomandi hefur verið. Hann skoðar jafnt ánægjulegar endurminningar sem erfiða lífsatburði, kemur auga á styrkleikaþætti sína og það sem vel hefur tekist en horfist um leið í augu við veikleikaþætti sína. Þegar aldurinn færist yfir og manneskjan fær meira svigrúm til þess að huga að sjálfri sér vakna oft spurningar sem búa innra með flestum. Spurningar leita á um tilgang lífsins, spurningar eins og hver er ég, hvert stefni ég eða hvað verður um mig? Einstaklingur sem hefur tekist að vinna úr vonbrigðum, áföllum og sorgum og lært að sætta sig við orðinnn hlut er oftast sáttari við sjálfan sig en þeir sem eru alltaf að velta fyrir sér af hverju ýmsir hlutir fóru á annan veg en þeir væntu í upphafi. Lífsgleði og bjartsýni skiptir mikilu máli, það er aldrei of seint að líta yfir farinn veg, leita uppi ánægjulega atburði og gleðjast yfir því sem lífið gaf og gefur.

Minningavinna getur einfaldlega falist í ánægjulegum samskiptum starfsfólks og heimilisfólks en einnig í skipulagðri dagskrá iðjuþjálfunar og samverustundum eins og á vinafundunum sem eru haldnir hér á Grund í hverri viku. Á síðarnefndu fundunum er með skipulögðum hætti verið að rifja upp lífsatburði og tilfinningar þeim tengdar án þess að leggja á það sérstakt mat eða úrvinnslu.

Í slíkum fundum er fremur verið að rifja upp bjartar minningar en erfiðar. Ákjósanleg stærð minningahópa er talin vera fjórir til sex einstaklingar auk eins eða fleiri stjórnenda. Unnið er út frá skynjuninni með því að nýta ýmsar minningakveikjur. Má þar nefna upplestur úr endurminningabókum, að hlusta á tónlist frá ákveðnum tímabilum, að snerta og skoða gamla muni, fletta myndaalbúmi eða drekka ilmandi kaffi úr fallegum postulínsbollum. Hér á Grund erum við svo heppin að hafa til afnota sérstakt minningaherbergi sem inniheldur eldhús, borðstofu og stássstofu með munum frá fjórða, fimmta og sjötta áratug síðustu aldar. Séu hóparnir fjölmennari en þeir ofangreindu er frekar rætt um spjallhópa því þá er síður hægt að fara djúpt í efnið með hverjum einstaklingi. Þeir hópar hafa samt sína kosti því almennt starfsfólk stofnanna, sem hefur fengið leiðsögn þar að lútandi, getur stýrt slíkri vinnu.

Upprifjun minninga fylgir okkur frá barnsaldri og eykst með árunum allt til lífsloka. Hægt er að nota upprifjun atburða, tilfinninga og hugsana til að stuðla að vellíðan, lífsgæðum eða aðlögun einstaklings að breyttum aðstæðum á lífsferlinum. Margir samverkandi þættir í lífi einstaklings leiða til þess að honum líður bærilega á efri árum.

Mikilvægi góðra tengsla við annað fólk og félagslegt öryggi skiptir aldraða miklu. Minningavinna þykir stuðla að gagnkvæmri virðingu og aukinni tengslamyndun, bæði milli þátttakenda í hópum og starfsfólks sem að henni kemur. Hún gefur öldruðum einstaklingum færi á að vera veitendur fremur en þiggjendur, að vera manneskjur fremur en sjúklingar eða vistmenn. Almennt er hún talin geta styrkt sjálfsálit og sjálfsmynd, dregið úr einangrun, depurð og þunglyndi og haft margar aðrar jákvæðar andlegar og sálrænar afleiðingar. Auk þess sem endurtekin upprifjun örfar minnið.

Minningaaðferðin hefur orðið mjög vinsæl á dvalar- og hjúkrunarheimilum því hún hentar mjög vel öldruðum. Hér á landi hefur hún alveg sérstaklega verið stunduð með einstaklingum með minnissjúkdóma. Hún hjálpar þeim að nýta fjarminni sem oft er fyrir hendi miklu lengur og í meiri mæli en skammtímaminni. Minningavinna byggist fyrst og fremst á gagnkvæmum mannlegum samskiptum. Tilgangurinn með henni er að hver og einn nái sáttum við sjálfan sig, gjörðir sínar og lífhlaup, sé það á annað borð mögulegt. Þannig er höfuðtilgangur með minningavinnu að bæta líðan viðkomandi einstaklings, líðan sem verður til vegna atburða líðandi stundar eða liðinna stunda.

Svala Sigríður Thomsen djákni MA

Heimildir sem stuðst er við:

• Butler, RN. (1963). The Life Review: An Interpretation of Reminiscence in the Aged. Psychiatry 26, 65-76.
• Sigfinnur Þorleifsson, (2004). Námsefni í námskeiðinu Sálgæsla og öldrun. Endurmenntunar- og Guðfræðideild Háskóla Íslands. Reykjavík.
• Sigrún Huld Þorgrímsdóttir, (2006). Minningavinna.Tímaritið Öldrun. Fagrit Öldrunarfræðafélags Íslands.
• Sigrún Huld Þorgrímsdóttir, (2007). Námskeið um geðraskanir aldraðra í Endurmenntun Háskóla Íslands. Reykjavík.
• Sigrún Huld Þorgrímsdóttir, (2007). Námskeið um minningavinnu á Landakoti. Reykjavík.
• Svala Sigríður Thomsen, (2004). Innlegg á námskeiðinu Sálgæsla og öldrun. Endurmenntunar- og Guðfræðideild Háskóla Íslands. Reykjavík.

Um höfundinn:

Svala Sigríður Thomsen fæddist á Siglufirði 15. október 1945 en býr nú á Kjalarnesi. Svala lauk sjúkraliðanámi frá Sjúkraliðaskóla Íslands í ágúst 1988 og starfaði um árabil sem sjúkraliði á hinum ýmsu deildum LSH en lengst af á krabbameinslækninga- og blóðsjúkdómadeildum á Landspítala við Hringbraut. Hún varð stúdent af heilbrigðisbraut frá Fjölbraut í Breiðholti vorið 1993, stundaði nám við Námsbraut í hjúkrunarfræði á haustönn 1993 en lauk BA prófi í guðfræði frá guðfræðideild Háskóla Íslands haustið 1996 auk starfsþjálfunar til djáknaréttinda. Svala var kölluð og vígð til djáknaþjónustu við Langholtssöfnuð í Reykjavíkurprófastsdæmi vestra vorið 1997. Djákni á Dvalar- og hjúkrunarheimilinu Grund við Hringbraut frá því í október 2004. Lauk MA prófi í guðfræði frá Háskóla Íslands í febrúar 2007. Eiginmaður hennar er Hreiðar Þórir Skarphéðinsson bifreiðarstjóri og eiga þau tvær uppkomnar dætur og fjórar dótturdætur.