Skýrsla fangaprests þjóðkirkjunnar í árbók kirkjunnar 2010

Starfssvið fangaprests þjóðkirkjunnar jókst á síðasta starfsári með tilkomu nýs fangelsis að Bitru í Flóahreppi. Fangelsið að Bitru er skilgreint sem opið fangelsi og var formlega opnað 14. maí s.l. Af því tilefni blessaði fangaprestur starfsemina við hátíðlega athöfn. Fangelsið hafði þó verið tekið í notkun nokkru fyrir hvítasunnu og hafði fangaprestur þar um hönd guðsþjónustu að kveldi hvítasunnudags.
Í fangelsinu að Bitru geta verið allt að tuttugu fangar. Með tilkomu Bitrufangelsisins getur fangelsiskerfið hýst rúmlega 150 fanga. Fangelsið Bitra er í reisulegu húsi í um 13 km fjarlægð frá Selfossi. Húsakynni eru rúmgóð og umhverfið fagurt. Fangar sem hýstir eru í Bitru verða að taka þátt í starfi sem fram í fangelsinu. Hámarkstími fanga í þessu nýja fangelsi eru tvö ár.
Vandræðaástand hefur lengi blasað við í fangelsiskerfinu þar sem á fjórða hundrað manns bíða afplánunar og rúmlega fjögur hundruð manns bíða dóms. Innan fangelsiskerfisins er unnið að úrbótum í þessum málum en það starf gengur eins og er hægt fyrir sig en þó örugglega. Nú um stundir er horft til þess úrræðis að nýtt fangelsi verði reist í einkaframkvæmd og ríkið taki það svo á leigu til langs tíma. Enn er ekki búið að ákveða hvort hin nýja bygging verður reist á Reykjavíkursvæðinu eða austur á Eyrarbakka.
Svo sem kunnugt er þá hefur lengi staðið til að loka Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg en það er rekið sem fangelsi á undanþágu. Alþjóðlegar eftirlitsnefndir hafa hvað eftir annað gert alvarlegar athugasemdir við rekstur á fangelsi að Skólavörðustíg 9. Allur aðbúnaður fanga er þar óviðunandi sem og aðbúnaður starfsfólks. Hegningarhúsið er móttökufangelsi sem þýðir að þangað koma allir fangar fyrst til afplánunar og dvelja þar um stund áður en þeir fara í önnur fangelsi. Konur fara hins vegar rakleitt í Kvennafangelsið í Kópavogi.
Fangaprestur tekur þátt í margvíslegu starfi sem tengist fangelsiskerfinu eins og í Samráðsnefnd um málefni fanga en sú nefnd var sett á laggirnar árið 2005 að tilhlutan Fangelsismálastofnunar ríkisins. Í nefnd þessari eru m.a. fulltrúar frá Fangelsismálastofnun, meðferðarstöðum, forvarnardeild lögreglu, Rauða krossi Íslands og velferðarsviði Reykjavíkurborgar. Samráðsnefndin hefur komið saman að jafnaði um mánaðarlega og farið yfir málefni fanga.
Fangaprestur hefur verið formaður fangahjálparinnar Verndar um tíu ára skeið og setið í stjórn samtakanna frá 1994. Fangahjálpin rekur áfangaheimili fyrir fanga sem eru að ljúka afplánun. Tímamótaskref var stigið í fangelsismálum fyrir fimmtán árum þegar Vernd og Fangelsismálastofnun gerðu með sér samning sem heimilaði föngum að ljúka afplánum með vissum skilyrðum á áfangaheimili samtakanna. Hafa á níunda hundrað fangar dvalið á áfangaheimilinu frá því að nefndur samningur var gerður. Þessi tilhögun er ómissandi þáttur í afplánunarkerfinu og standast langflestir fangar þau skilyrði sem sett eru. Þeim föngum sinnir fangaprestur einnig en oft er sagt að heimilið sé næst fjölmennasti afpánunarstaður landsins.
Fangahjálpin Vernd fagnaði hálfrar aldar afmæli sínu á þessu starfsári með hátíðarmorgunverðarfundi þann 8. apríl. Sá fundur val vel sóttur og voru þar flutt nokkur erindi um fangelsi, fanga og mál þeim tengd.
Félagasamtökin Vernd – fangahjálp – voru stofnuð 19. október 1959 en starfsemi þeirra hófst hinn 1. febrúar 1960. Forgöngu um stofnun félagastamtakanna Verndar hafði Kvenréttindafélag Íslands. Hugsjónakonan Þóra Einarsdóttir, síðar formaður Verndar um tveggja áratuga skeið flutti erindi um aðstoð við afbrotafólk á fundi Kvenréttindafélagsins þann 28. maí árið 1958. Kvenfélög vítt og breitt um landið lögðu Vernd lið strax frá upphafi. Sömuleiðis flest öll sveitarfélög og hið opinbera.

Kristin gildi og viðhorf hafa ætíð verið í öndvegi hjá fangahjálpinni Vernd. Í starfi og skrifum hinna fjölmörgu kvenna og karla sem komu að samtökunum kemur glöggt fram að kristin trú er sá drifkraftur sem knýr þau áfram í starfi fangahjálparinnar. Kirkjunnar þjónar hafa sömuleiðis komið við sögu samtakanna. Fyrsti formaður þeirra var sr. Bragi Friðriksson, sem lést nú í vor. Hann var formaður bráðabirgðastjórnar samtakanna um hálfs árs skeið og var síðar varaformaður samtakanna til 1964. Hann var gerður að heiðursfélaga á afmælisfundi Verndar sem áður er getið. Þá var sr. Jón Dalbú Hróbjartsson varaformaður um skeið. Sr. Jón Bjarman kom einnig að starfi samtakanna með ýmsum hætti um áratugaskeið en hann var fyrst ráðinn fangaprestur á sínum tíma af Vernd, Biskupsstofu og dóm- og kirkjumálaráðuneytinu. Þá var sr. Árelíus Níelsson dyggur liðsmaður samtakanna meðan hans naut við. Sr. Brynjólfur Gíslason var á sjöunda áratug síðustu aldar um tíma framkvæmdastjóri samtakanna.

Vernd sett sér strax það markmið að leitast við, í samráði við opinber stjórnvöld, stofnanir og einstaklinga, að hjálpa fólki, sem gerst hefði brotlegt við refsilöggjöf landsins. Tilgangur félagasamtakanna Verndar var að taka að sér eftirlit með fólki sem hlotið hafði dóm, skilorðsbundinn dóm og með þeim, sem frestað hafði verið ákæru á.

Fyrsta verk Verndar var að efna til jólafagnaðar á aðfangadagskvöld fyrir heimilislaust fólk. Biskup Íslands, herra Ásmundur Guðmundsson, flutti þar jólahugvekju en hann átti um hríð sæti í stjórn samtakanna. Starf jólanefndar hefur verið óslitið frá upphafi og verið hin síðari ári í samvinnu við Hjálpræðisherinn.

Félagasamtökin hafa rekið vistheimili fyrir skjólstæðinga sína allt frá því að þau tóku til starfa.
Fangaprestur hefur verið ritstjóri Verndarblaðsins í rúman áratug og komu tvö tölublöð út á þessu starfsári og það síðara var afmælisblað. Þá situr fangaprestur í húsnefnd áfangaheimilis Verndar en hún kemur saman vikulega.
Þá hefur samstarf fangaprests við önnur félög og samtök sem láta sér annt um málefni fanga verið gott.
Fangaprestur hefur einnig átt mjög gott samstarf við meðferðarstöð hvítasunnumanna í Hlaðgerðarkoti og fylgst með merku starfi endurhæfingarmiðstöðvarinnar Ekron en hún byggir á kristnum grunni.
Samstarf við Hjálparstarf kirkjunnar er sem fyrr hið besta.
Samstarf fangaprests við Hjálpræðisherinn hefur verið gott en þess má geta að Herinn gefur öllum föngum jólagjafir og hefur fangaprestur séð um að dreifa þeim í fangelsin. Þá er jólafagnaður Verndar haldinn í samvinnu við Hjálpræðisherinn á aðfangadagskvöld og flutti fangaprestur hugleiðingu á þessum fagnaði eins og undanfarin ár. Samstarf um jólafagnaðinn var við Önnu Mariu Reinholdtssen, yfirforingja, sem lést með voveiflegum í júní s.l. Anna Maria var einstsök kona og samvinna við hana um jólafagnaðinn og annað gat ekki verið betri. Guð blessi minningu hennar.
Fangaprestur fer reglulega í fangelsin en þau eru nú sex að tölu: Litla-Hraun, Kvíabryggja, Kópavogsfangelsið, Hegningarhúsið, fangelsið á Akureyri, og Bitra í Flóahreppi. Fangaprestur leitast við að vera í sem bestu sambandi við starfsmenn fangelsa, fangaverði og yfirmenn. Hann sinnir einnig föngum á áfangaheimili Verndar sem áður er getið. Fangaprestur er heimilisprestur réttargeðdeildarinnar að Sogni en þar dvelja að jafnaði fimm til sjö sjúklingar, ósakhæfir brotamenn.
Þá á fangaprestur sæti í Kærleikssjóði Sogns sem er hollvinasjóður réttargeðdeildarinnar. Nú skipa stjórn Kærleikssjóðs Sogns: Hreinn S. Hákonarson, fangaprestur, Sigurður Páll Pálsson, geðlæknir og yfirlæknir á Sogni, og Kristjana Thorarensen.
Helgihald í fangelsunum var með svipuðu sniði og hin fyrri ár. Þráinn Haraldsson, guðfræðingur, æskulýðsforingi í Hjallasókn, var fangapresti til halds og trausts í guðsþjónustum. Nokkrir kórfélagar úr kirkjukór Selfosskirkju syngja jafnan við jólamessuna á Litla-Hrauni og réttargeðdeildinni. Organistar eru þeir Haukur Gíslason og Heiðmar Ingi Jónsson. Eru þeim öllum færðar þakkir fyrir vel unnin störf.
Fjölmargir koma í viðtal á skrifstofu fangaprests og hefur hann einnig iðulega farið í heimahús til að ræða við aðstandendur fanga og þá sem eru á leið til afplánunar. Þá fer fangaprestur einnig með föngum í heimsóknir á heimili þeirra þegar fjölskylduaðstæður þeirra eru erfiðar. Einnig fylgir það starfi fangaprests að tilkynna föngum lát náinna aðstandenda. Þá fer fangaprestur iðulega með föngum í ýmsar kirkjulegar athafnir eins og fermingar og jarðarfarir. Sá þáttur er afar vel metinn af fjölskyldum fanga og öðrum vandamönnum þeirra.
Fréttabréf fangaprests: Á leiðinni, kom út að venju mánaðarlega og er hægt að lesa pistla þess á heimasíðu fangaprests: http://www.kirkjan.is/annall/fangaprestur. Hefur fréttabréfið komið út í tólf ár og aldrei fallið út einn mánuður. Allir fangar fá fréttabréfið í sínar hendur sem og þeir starfsmenn refsivörslukerfisins sem þess óska.
Þá ritaði fangaprestur greinar í blöð og á heimasíðu félags fanga, timamot.is. fangaprestur fór og í nokkur stutt útvarpsviðtöl í tenglsum við starf sitt og ástand mála í fangelsiskerfinu.
Í opnu fangelsunum tveimur, Bitru og Kvíabryggju, hafa fangar heimild til netnotkunar, og sömuleiðis fangelsinu á Akureyri með nokkrum takmörkunum þó. Margir fanganna hafa nýtt sér þetta og verið í tölvupóstssamskiptum við fangaprest út af ýmsum málum. Er það svo að segja nýr angi í þjónustunni við þau fangelsi sem fjær eru.
Fangaprestur er félagi í Prison Fellowship International og tekur virkan þátt í Íslandsdeild þeirra samtaka (Alþjóðasamtök kristinna fangavina á Ísland). Íslandsdeild PF kom í fjórða sinn upp s.k. englatré í Grensáskirkju á síðustu aðventu í samvinnu við Grensássöfnuð. Viðtökur við englatrénu hafa verið afar góðar frá fyrstu tíð og er Grensássöfnuði þakkað kærlega fyrir aðstoðina.
Fangaprestur hefur leitað til nokkurra aðila um að gerast liðsmenn Prison Fellowship á Íslandi. Í eðli sínu eru þessi samtök leikmannasamtök og er brýnt að leikmenn taki þar forystu. Umsjón fangaprests með samtökum þessum hér hin undanfarandi ár hefur verið tímabundin. Á þessu starfsári gekk til liðs við Prison Fellowship, Sigríður Hrönn Sigurðardóttir, guðfræðingur. Hún er starfsmaður Samhjálpar. Prison Fellowship hafa haldið samkomur í fangelsum landsins frá því í haust í samvinnu við fangaprest, Samhjálp, og Hjálpræðisherinn. Samkomur þessar hafa í raun og veru verið samkirkjulegar eins og sést á því hverjir leggja þeim lið. Tónlistarfólk hefur gegnt mikilvægu hlutverki á þessum samkomu; boðið hefur verið upp fyrirbænir; trúin boðuð og samkenndin efld í lok stundar yfir kakói og kökum. Sigríður Hrönn hefur veitt þessu starfi forystu af miklum eldmóði og trúfesti. Síðasta samkoma vetrarins var á Kvíabryggju nú í vor og er stefnt að því að hefjast aftur handa á hausti komanda. Samkomur þessar hafa verið mjög vel sóttar af föngum. Þróun þessa starfs á síðasta starfsári vekur vonir um að Prison Fellowship verði nokkurs konar farvegur samkirkjulegrar boðunar í fangelsunum.
Í skýrslum liðinna ára hefur ætíð verið minnst á félag aðstandenda fanga, Aðgát. Það hefur heimasíðu og um hana hefur fangaprestur séð með aðstoð góðra manna. Því miður lá starf Aðgátar niðri á síðasta ár en til stendur að vekja það til lífs á hausti komanda. Félag þetta var stofnað fyrir nokkrum árum og hélt fundi sína í upphafi í Grensáskirkju. Aðgát hefur reynst góður vettvangur fyrir aðstandendur fanga.
Fangaprestur er oft beðinn um að koma á fundi ýmissa félaga og kynna starf sitt og ræða tengsl fangelsa og kirkju. Á síðasta ári fór hann þessara erinda þrisvar sinnum.
Erlend samskipti voru á þessu starfsári lítil sem engin öðruvísi en í gegnum tölvupóst og síma. Fangaprestur fór ekkert utan í tenglsum við starf sitt og hingað kom enginn útlendingur í samstarfi við hann eins og oft áður. Hins vegar átti hann ásamt öðrum sérþjónustuprestum ánægjulegan samfund í Neskirkju með bandaríska guðfræðinemum frá Wartburg Theological Seminary sem voru hér á vegum sr. Gunnar Sigurjónssonar. Bauð fangaprestur þessum bandarísku guðfræðinemum heim til sín í mat og var það góð kvöldstund.

Reykjavík 25. júní 2010
Hreinn S. Hákonarson,
fangaprestur þjóðkirkjunnar
.