Skýrsla í árbók kirkjunnar 2007

Fangaprestur starfar á meðal þeirra sem samfélagið hefur lýst vanþóknun sinni á og dæmt til skemmri eða lengri dvalar í fangelsi – og sum til að gegna samfélagsþjónustu. Kirkjan lítur svo á að enginn sé henni gleymdur og boðun fagnaðarerindisins standi öllum opin hvar sem þeir kunna að vera staddir á lífsleiðinni.

Á hverju ári fer umræða fram um fangelsismál í samfélaginu. Að þessu sinni bar hæst umræðu um kynferðisbrot. Kynferðisbrotamenn eru fordæmdur hópur í samfélaginu. Glæpir þeirra eru skelfilegir og fórnarlömbin ná sér seint eða aldrei. Í þessum hópi skera barnaníðingar sig úr og eru fordæmdastir allra fordæmdra.

Samfélagið stendur iðulega ráðþrota gagnvart brotum barnaníðinga enda skúmaskot þess mörg. Netið hefur gefið þeim tækifæri til að stunda glæpaiðju sína í leynum þó komi fyrir að þeir séu afhjúpaðir eins og nýleg dæmi sanna. Öll vitum við að frjáls netnotkun gerir lífið ríkulegra en jafnframt vitum við að þar leynast ýmsar dauðagildrur. Þar er svigrúm eins og annars staðar í samfélaginu til að fremja afbrot. Og ekki þarf að hafa mörg orð um það að brotamenn munu alltaf finnast í samfélagi okkar – öll samfélög hafa staðið frammi fyrir þeirri spurningu hvernig beri að bregðast við þeim.

Þegar sérstaklega grófir kynferðirsglæpir eru framdir kallar almenningur iðulega eftir harðari refsingum enda þótt rannsóknir sýni að harðari refsingar dragi ekki úr brotum. Fangelsið einangrar brotamanninn frá borgurunum en sá dagur kemur að hann gengur aftur út í frelsið. Mikilvægt er að spyrja þá hvort fangelsisvistin hafi verið notuð til að aðstoða brotamanninn við að vinna gegn sjúklegu hugarfari sínu og þá í þessu sambandi barnagirnd. Það er vandasamt starf og krefst hinna færustu fagmanna. Í þessu efni eins og mörgum öðrum getur margt álitamálið skotið upp kolli.

Aðlögun brotamanna að samfélaginu eftir vist í fangelsi er afar þýðingarmikil. Það er allra hagur að þau sem brotleg hafa gerst við landslög nái að fóta sig aftur hægt og bítandi úti í hinu frjálsa samfélagi.

Fangaprestur er prestur hinna fordæmdu og fyrirlitnu. Hann hefur ætíð gert sér far um að kynnast þeim sem manneskjum og leitast við að styðja þá til farsæls lífs. Það verður að segjast eins og er að fangarnir eru mjög svo reiðubúnir að ræða við fangaprest og sýna honum ætíð fyllstu kurteisi. Fangaprestur nýtur þess og að almennt traust ríkir í garð kirkjunnar og gætir sín á því að bregðast því ekki.

Starf fangaprests er afar fjölbreytilegt þó margt í því slái hefðbundinn takt. Alltaf skýtur upp nýjum og nýjum sjónarhornum í fangelsismálum sem vert er að íhuga. Starfsvettvangur fangaprests er hvort tveggja innan fangelsa sem utan. Margt er unnið utan fangelsa sem er föngum og fjölskyldum þeirra til hagsbóta þegar til lengri tíma er litið. Hversdagurinn er vissulega grámóskulegur innan fangelsa en þar eru litríkar manneskjur með vonir sínar og þrár. Manneskjur sem þarf að koma fram við af virðingu og heilindum burt séð frá því hvað þær kunna að hafa brotið af sér. Í hjarta sínu leita þær að sátt og fyrirgefningu.

Fangaprestur situr í Samráðsnefnd um málefni fanga en sú nefnd var sett á laggirnar árið 2005 að tillhlutan Fangelsismálastofnunar ríkisins. Í nefnd þessari eru m.a. fulltrúar frá Fangelsismálastofnun, meðferðarstöðum, forvarnardeild lögreglu, Rauða krossi Íslands og velferðarsviði Reykjavíkurborgar. Samráðsnefndin hefur komið saman að jafnaði um mánaðarlega og farið yfir málefni fanga. Nefndin stóð fyrir morgunverðarfundi í nóvembermánuði þar sem fjallað var um aðstandendur fanga og börn. Fangaprestur flutti þar erindi. Þá gekkst nefndin fyrir ráðstefnu í Hveragerði í maímánuði þar sem fjallað var um ný úrræði í fangelsismálum.

Fangaprestur er formaður fangahjálparinnar Verndar sem rekur áfangaheimili fyrir fanga sem eru að ljúka afplánun. Vernd og Fangelsismálastofnun gerðu með sér samning árið 1995 sem segja má að hafi valdið miklum umskiptum á högum þeirra fanga sem sjá hilla undir lok afplánunar. Nú geta þeir sem með lengsta dóma eru lokið allt að tólf mánuðum afplánunar sinnar á áfangaheimili Verndar. Þetta fyrirkomulag hefur tekist mjög vel og verið í þróun frá því að nefndur samningur var undirritaður. Skref í þessari þróun hafa verið tekin af gaumgæfni og ekki rasað um ráð fram. Hafa á sjöunda hundrað fangar dvalið á áfangaheimilinu frá því að nefndur samningur var gerður. Þeim föngum sinnir fangaprestur einnig en oft er sagt að heimilið sé næst fjölmennasti afpánunarstaður landsins. Í þessu starfi Verndar sem öðru hefur fangaprestur átt góð samskipti við Fangelsismálastofnun ríkisins.

Fangaprestur er ritstjóri Verndarblaðsins og kom út eitt blað á síðasta ári og annað kemur út á þessu ári. Þá situr fangaprestur í húsnefnd áfangaheimilis Verndar en hún kemur saman vikulega.

Þá hefur samstarf fangaprests við önnur félög og samtök sem láta sér annt um málefni fanga verið gott. Þar má nefna Rauða krossinn en hann stendur fyrir heimsóknum í fangelsi af s.k. heimsóknarvinum en þeim er skylt að sækja námskeið til þess að geta tekið þátt í þessu sjálfboðaliðastarfi. Fangaprestur hefur m.a. kennt á þessum námskeiðum. Samstarf við Hjálparstarf kirkjunnar er sem fyrr hið besta og ánægjulegt að það skuli nú vera komið í sama hús og skrifstofa fangaprests.

Samstarf fangaprests við Hjálpræðisherinn hefur verið gott en þess má geta að Herinn gefur öllum föngum jólagjafir og hefur fangaprestur séð um að dreifa þeim í fangelsin. Þá er jólafagnaður Verndar haldinn í samvinnu við Hjálpræðisherinn á aðfangadagskvöld og flutti fangaprestur ávarp fyrir hönd Verndar á þessum fagnaði eins og undanfarin ár. Vernd gefur einnig öllum föngum jólagjafir og hefur jólanefnd Verndar haf veg og vanda af því starfi en þar ber hlut frú Hönnu Johannessen hæst. Á annað hundrað manns sækja jólafagnað Verndar og Hjálpræðishersins.

Fangaprestur fer reglulega í fangelsin en þau eru fimm: Litla-Hraun, Kvíabryggja, Kópavogsfangelsið, Hegninarhúsið og fangelsið á Akureyri. Fangaprestur leitast við að vera í sem bestu sambandi við starfsmenn fangelsa, fangaverði og yfirmenn. Hann sinnir einnig föngum á áfangaheimili Verndar sem áður er getið. Þá er fangaprestur prestur réttargeðdeildarinnar að Sogni í Ölfusi og er með tvo vistmenn í sérstakri viðtalsmeðferð. Þá á fangaprestur sæti í Kærleikssjóði Sogns sem er hollvinasjóður réttargeðdeildarinnar.

Helgihald í fangelsunum var með svipuðu sniði og hin fyrri ár. Aðventustund var á Litla-Hrauni og þar komu ýmsir listamenn við sögu. Jónas Þórir Þórisson, organisti, er þar lykilmaður og kann fangaprestur honum hugheilar þakkir fyrir gott star fog mikinn eldmóð. Kór fanga söng einnig á aðventustundinni undir stjórn sr. Gunnars Björnssonar og er framlag stjórnanda og kórs þakkað. Sr. Gunnar hefur æft undanfarin ár kór fanga á Litla-Hrauni og vinnur þar heilladrjúgt starf.

Fjölmargir hafa komið í viðtal á skrifstofu fangaprests og hefur hann einnig iðulega farið í heimahús til að ræða við aðstandendur fanga og þá sem eru á leið til afplánunar. Þá fer fangaprestur og með föngum í heimsóknir á heimili þeirra þegar fjölskylduaðstæður þeirra eru erfiðar.

Fréttabréf fangaprests: Á leiðinni, kom út að venju mánaðarlega og er hægt að lesa pistla þess á heimasíðu fangaprests: http://www.kirkjan.is/annall/fangaprestur. Hefur fréttabréfið komið út í níu ár og aldrei fallið út einn mánuður. Allir fangar fá fréttabréfið í sínar hendur sem og þeir starfsmenn refsivörslukerfisins sem þess óska.

Fangaprestur kom fram í þættinum Í vikulokin á rás eitt og ræddi málefni fanga. Þar var fjallað um fangelsið á Litla-Hrauni og líðan fanga. Einnig ræddi fangaprestur nokkrum sinnum við ýms fjölmiðlamenn almennt um málefni fanga. Þá ritaði fangaprestur greinar í blöð og í tímarit fanga á Litla-Hrauni.

Fangaprestur er félagi í Prison Fellowship International og tekur virkan þátt í Íslandsdeild þeirra samtaka (Alþjóðasamtök kristinna fangavina á Ísland) sem er undir stjórn Jóhann F. Guðmundssonar og konu hans Láru Vigfúsdóttur. Hafa þau unnið ómetanlegt starf fyrir fanga á Íslandi. Íslandsdeild PF kom upp s.k. englatré í Grensáskirkju á síðustu aðventu í samvinnu við Grensássöfnuð.

Englatréð er jólatré sem lítil spjöld hafa verið hengd á. Á spjaldi þessu hefur staðið nafn barns sem einhver fangi á eða annað auðkenni og jafnframt getið um aldur þess og kyn. Safnaðarfólk var hvatt til þess að taka eitt spjald og finna litla gjöf handa viðkomandi barni og leggja hana síðan við tréð ásamt spjaldi og venjulegum jólamerkimiða. Ekki var nauðsynlegt að geta um frá hverjum gjöfin væri.

Margir fangar eiga börn. Það getur verið erfiður tími í lífi barnanna þegar jól ganga í garð og þau vita af pabba eða mömmu í fangelsi. Mörg þeirra búa við erfiðar aðstæður. Þau eru ein með leyndarmálið sitt (pabbi/mamma er í fangelsi) og líður ekki vel með það. Það er þeim því styrkur að vita til þess að til þeirra er hugsað með hlýju og kærleika. Verkefninu var jafnframt ætlað að vekja athygli á stöðu aðstandenda fanga.

Skemmst er frá því að segja að viðtökur við englatrénu voru mjög góðar og er Grensássöfnuði þakkað kærlega fyrir aðstoðina. Fyrirhugað er að koma englatrénu aftur upp á næstu aðventu í Grensáskirkju.

Þá hefur fangaprestur sótt fundi hjá félagi aðstandenda fanga sem heitir Aðgát, sem heldur fundi mánaðarlega yfir vetrartímann. Félag þetta var stofnað fyrir nokkrum árum og hélt fundi sína í upphafi í Grensáskirkju. Aðgát hefur reynt góður vettvangur fyrir aðstandendur fanga en þeir vilja stundum gleymast og sitja eftir með sárt ennið. Fangaprestur aðstoðaði forystufólk í Aðgát með að koma upp heimasíðu: adgat.net

Erlend samskipti voru að vanda nokkur á liðnu ári. Hingað kom hollenskur fangaprestur á vegum hollenskra samtaka sem heita Epafras. Heimsækja þau hollenska ríkisborgara sem eru í fangelsum í útlöndum. Fór fangaprestur með hinum hollenska fangapresti í fangelsin og kynnti aðstæður allar.

Fangaprestur sótti ráðstefnu í Nottingham á Englandi í septembermánuði. Þar var umfjöllunarefni mál geðsjúkra og ósakhæfra fanga.

Fangaprestur kynnnti sér í október s.l. starfsemi sem rekin er á vegum Stadtmissionen í Stokkhólmi. Heimsótti hann nokkur fangelsi í þeirri ferð.

Reykjavík 30. maí 2007

Hreinn S. Hákonarson,

fangaprestur þjóðkirkjunnar