Á dögunum stóð ÆSKÞ fyrir fræðslu um rafrænt einelti þar sem Kristrún Birgisdóttir uppeldis- og menntunarfræðingur hélt erindi, annars vegar í Háteigskirkju og hins vegar í Glerárkirkju. Í máli Kristrúnar kom fram að rafrænt einelt er eins og annað einelti slæmt fyrir þolendur jafnt sem gerendur, en það á sér hliðar sem erfiðara er að taka á þar sem það fer fram í gegnum farsíma eða netið án þess að foreldrar né skóli verðir varir við það.

Erindi sitt byggði Kristrún á BA ritgerð sem hún vann ásamt Heiðu Kristínu Harðardóttur við Félagsvísindasvið HÍ vorið 2009 og nefnist ,,Rafrænt einelti er ofbeldi, ofbeldi er glæpur“. En ritgerð þeirra fjallar um boðleiðir, tegundir og afleiðingar rafræns eineltis (e. cyber bullying). Höfundar benda á að þolendur rafræns eineltis upplifa kvíða, þunglyndi, félagsfælni og að sjálfsmynd þeirra bíður hnekki, en benda á að, það aftur leiðir jafnvel til þess að viðkomandi dregur sig meira í hlé úr samfélagi fólks að tölvuskjánum, einmitt staðnum þar sem ofbeldið á sér stað. En rafrænt einelti fer fram á nettengdum samskiptasíðum (gæti t.d. átt sér stað á Facebook), á spjallsíðum (gæti t.d. átt sér stað á barnaland.is) en einnig á ýmsum blogg- og vefsíðum.

Í fyrirlestri Kristrúnar koma fram að flokka megi rafrænt einelti í rafræna áreitni (e. cyber harassment), mannorðsspjöll (e. denigration) og útilokun eða útskúffun (e. exclusion). Nýjasta tegund rafræns eineltis er hins vegar kölluð á ensku ,,happy slapping“ þar sem hópur tekur sig til og tekur upp ódæðisverk upp á myndband þar sem fórnarlambið er jafnvel valið af handahófi. Yfirleitt er um mjög alvarlegar árásir að ræða, gjarnan er sparkað í höfuð fórnarlambsins og það skilið eftir liggjandi á fáförnum stað eftir árásina, en myndbandinu komið strax í umferð á netinu. Kristrún benti einnig á fleiri flokka rafræns eineltis eins og trúnaðarbresta og persónueftirlíkingar þar sem gerandinn fer ýmsar leiðir til þess að komast yfir notendanöfn og aðgangsorð þolandans eða býr til vefsíðu eða samskiptamáta á netinu í nafni þolandans.

Kristrún ítrekaði þá skoðun sína að mikilvægt væri að horfa á rafrænt einelti sem mjög alvarlegan hlut og þó svo að sumar kannanir gæfu vísbendingar um að slíkt einelti færi minnkandi mætti ekki láta deigan síga í baráttunni gegn því. Þó bæri að fagna því sem fram kæmi hjá Heimili og Skóla að sífellt fleiri foreldrar virðist nú setja börnum sínum reglur í auknum mæli um að ekki megi segja neitt særandi í SMS, á spjallrásum eða í tölvupósti. Ljóst væri að dregið hefði úr því að börn settu inn texta á netið sem væri andstyggilegur í garð annarrar persónu og aukning væri á því að börn teldu það ólöglegt að ljúga um aðra á netinu.

Foreldrar hafa stóru hlutverki að gegna hvað forvarnir og viðbrögð við rafrænt einelti varðar að mati Kristrúnar. Þar komi ekki aðeins til að rafrænt einelti eigi sér oft stað utan skólans og að eineltisáætlanir stofnanna nái oft ekki til rafræns eineltis, heldur líka hitt að enginn hafi sömu möguleika og foreldrar til að fylgjast með tölvu- og símanotkun barna sinna. Að sama skapi geti þeir sem vinna með börnum og unglingum á vettvangi tómstundastarfs leikið hér stórt hlutverk. Þar komi sérstaklega til sú staðreynd að börnum og unglingum sem verði fyrir rafrænu einelti þyki oftar en ekki erfitt að tjá sig við foreldra sína um þau mál, ekki síst vegna hræðslu um að einu viðbrögð foreldranna verði þau að banna barninu að vera á netinu eða nota tölvu- og símtæki tímabundið.

Rauði þráðurinn í máli Kristrúnar var að það er ekkert til sem heitir saklaus áhorfandi. Ábyrgðin er okkar allra, við þurfum að gæta að eigin netnotkun og taka á málunum þar sem við sjáum að pottur er brotinn.

Pétur Björgvin, 6/3 2010 kl. 18.07