Þjóðgildin rædd í Glerárkirkju – fyrsta kvöld
Umræðukvöld prófastsdæmisins um þjóðgildin hófust í gærkvöldi, mánudagskvöldið 7. febrúar í Glerárkirkju með framsögu Gunnars Hersveins, höfundar bókarinnar ÞJÓÐGILDIN. 35 manns sóttu fundinn og sköpuðust lifandi umræður um þau gildi og það samfélag sem við viljum búa við. Með þessu framtaki vill prófastsdæmið efla samtalið milli fólks um nútíð og framtíð okkar allra.Að lokinni helgistund gengu þátttakendur í safnaðarsalinn þar sem Gunnar flutti erindi sitt. Hann hóf mál sitt með því að benda á að gildi er víðtækt siðferðilegt hugtak sem fjallar um þau verðmæti sem bæta einstaklinga og samfélag. Þá benti hann á að dyggðir eru lærðir mannkostir, siðferðilegur eiginleiki fólks sem það hefur áunnið sér og æft sig í. Þannig væru dyggðirnar sammannlegir þættir sem gera gott fólk úr börnum, þ.e. eiginleikar sem vert er að hrósa fyrir.
Til útskýringar bar Gunnar tilfinningarnar saman við gildin og benti á að meðan gildin eru ekki meðfædd, þá væru tilfinningarnar meðfæddar, en vissulegar væru þær mótaðar og agaðar hjá flestu fólki, allt eftir því hversu mikla rækt viðkomandi hefði lagt í þær. Þær væru þannig lífeðlislegar en um leið tengdar vilja mannsins og viðhorfi hans til hluta.
Gunnar benti á mikilvægi jákvæðninnar, en hann telur að jákvætt hugarfar ásamt gagnrýninni hugsun sé það sem endurskapar einstaklinginn, gerir hann að betri manneskju en hún var í gær. Þannig sé þetta jákvæða hugarfar í raun galdurinn á bak við allan árangur. Verið geti að jákvæðnin sé meðfædd á stundum en flestir þurfi að temja sér þetta jákvæða hugarfar.
Í máli sínu kom Gunnar inn á höfuðdyggðirnar sjö þar sem saman koma fjórar höfuðdyggðir Grikkja, viska, réttlæti, hugrekki og hófstilling að viðbættum þeim þremur sem kristin kirkja bætti við, þ.e. trú, von og kærleikur. Þessar höfuðdyggðir setti hann upp við hliðina á því sem gjarnan er nefnt sem höfuðlestirnir sjö, þ.e. leti, græðgi, losti, öfund, reiði, dramb og óhóf.
Þá rifjaði Gunnar upp nokkrar af dyggðum þeim sem haldið var á lofti á Íslandi til forna og nefndi þar góða heilsu, glaðlyndi, hófsemi, visku, kurteisi, orðstír, gestrisni, þolgæði, skyldurækni, víðförli, hugrekki, vináttu, námsfýsi sem og það að tala gott mál og skrá sögur. Einnig benti hann á að líta mætti svo á að hægt væri að tala um kvenlegar dyggðir að fornu, eins og trú, von, kærleika, þakklæti, iðni, þrifnað, æru, siðsemi, hreinlæti, skírlífi, blygðun, ljúflyndi, auðmýkt og heiðrun foreldra.
Fornir lestir Íslendinga voru einnig meðal þess sem Gunnar kom inn á og nefndi hann sem dæmi um þá heimsku, kvíða, ættarhroka, græðgi, sviksemi og hjátrú og varpaði fram þeirri spurningu hvort verið gæti að sumt það sem hefði eitt sinn þótt löstur, hefði að minnsta kosti á ákveðnu tímabili fyrir hrun verið álitið kostur. Hér benti hann fólki á að skoða ýmsar skýrslur sem voru gefnar út fyrir hrun um ágæti íslenskra athafnamanna þar sem agaleysi þótti til dæmis jákvæður hluti í fari þeirra.
Í þessu samhengi benti Gunnar á að merkilegt megi teljast að í Gallup-könnun árið 2000 kom í ljós að höfuðdyggðirnar sjö virtust enn efstar á blaði hjá íbúum á Íslandi. Þegar þau sjö stef sem fólk nefndi eru skoðuð má sjá að þau kallast á við gömlu gildin sjö: hreinskilni (viska), dugnaður (hugrekki), heilsa (hófsemi), heiðarleiki (réttlæti), jákvæðni (von), traust (trú) og vinátta/fjölskylda (kærleikur). Mikilvægt væri að hafa þetta í huga að mati Gunnars, því þetta væri augljóst merki um að það var ekki endilega þorri fólks sem tók þátt / gat tekið þátt í lífsgæðakapphlaupinu sem fór úr böndum fyrir hrun.
Að þessu sögðu benti Gunnar einnig á að þegar rýnt væri í blaðaviðtöl, fréttir og ýmiss rit frá mestu uppgangsárunum megi greina ákveðin gildi sem standi að hluta til í mótsögn við umrædda Gallup könnun. Þannig hafi það jafnvel þótt jákvætt að vera gráðug/ur, taumlaus, agalaus, hrokafull/ur, framsækin/n og að sýna óútreiknanlega hegðun svo dæmi væru nefnd. Og hér væri áhugavert hversu fljót við værum að reyna að verða ,,best í heimi“ í einhverju.
Að hruni loknu væri ljóst að það væri vilji hjá fjölda fólks til þess að snúa blaðinu við og að mörg gildi gengju nú í endurnýjun lífdaga. Hér taldi Gunnar meðal annars að nú nefndi fólk gildi eins og jöfnuð, samvinnu, lýðræði, heiðarleika, virðingu, gagnsæi, ábyrgð, traust, sjálfbæra þróun og félagshyggju. Á sama tíma væri ákveðinn ótti meðal fólks um að við færum aftur í gamla farið. Sjálfur telur hann mikilvægt að auka þurfi vitund fólks um eðli borgaralegrar óhlýðni, þess að brýna raustina og benda á óréttlætið, misskiptinguna og mótmæla ákvörðunum sem væru gegn hagsmunum almennings.
Bók Gunnars ÞJÓÐGILDIN byggir á niðurstöðum frá Þjóðfundi 2009 þar sem reynt var að kalla fram visku fjöldans. Það er mat Gunnars að ósk og þrá þjóðarinnar búi í þeim gildum sem valin voru á Þjóðfundinum. Af þeim megi lesa að þjóðin vilji sporna gegn spillingu og græðgi tíðarandans. Verkefni dagsins sé að móta heiðarlegt samfélag sem byggir á virðingu, jafnrétti, réttlæti og kærleika.
Fjöldi þátttakenda tók til máls á fundinum og benti fólk meðal annars á mikilvægi þess að hver og einn tæki til í eigin hugarfari og breytni, fjölskyldan væri grunneining sem mikilvægt væri að hlúa að, kærleikurinn væri í því falinn að berjast gegn sjálfselskunni og hugsa um meira heldur en bara eigin hag. Fundarfólk gerði góðan róm að máli Gunnars og ljóst að umræðukvöldin í Glerárkirkju vorið 2011 fóru vel af stað.
Umræðan um þjóðgildin heldur áfram í Glerárkirkju öll mánudagskvöld í febrúar og mars en frummælendur koma meðal annars frá öllum stjórnmálaflokkum og samtökum sem eiga fulltrúa í bæjarstjórn á Akureyri:
Merki: Fræðslukvöld, Fullorðinsfræðsla, Þjóðgildin
Pétur Björgvin, 8/2 2011 kl. 14.37
