Heiðarleiki og traust var yfirskrift þriðja þjóðgildakvöldsins í Glerárkirkju. Inngangsorð flutti Fjalar Freyr Einarsson kennari, en framsöguerindi kvöldsins flutti Hlín Bolladóttir, kennari og bæjarfulltrúi (Listi fólksins). Hér á eftir fer stutt samantekt frá kvöldinu, en einnig má horfa á erindi Hlínar á Youtube og punkta úr inngangsorðum Fjalars má nálgast á vef Glerárkirkju.

Inngangsorð: Fjalar Freyr Einarsson, kennari

Í upphafi máls síns minnti Fjalar viðstadda á að það væri ekki að ástæðulausu að sest væri niður og þjóðgildin rædd og minnti á Þjóðfundinn 2009 og nauðsynina á bak við slíka umræðu. Það hefði komið berlega fram á síðustu tveimur umræðukvöldum að það mikla hrun sem orðið hefði, kallaði á umræðu um hvaða gildi við sem þjóð viljum hafa. Fjalar sagðist telja að það hefði ekki aðeins orðið bankahrun, heldur hefði þjóðarsálin verið komin á glapastigu. Máli sínu til stuðnings benti hann á að Baldur Dýrfjörð hefði í erindi sínu fyrir viku bent ítrekað á þetta.

Fjalar var hugsi yfir því hvernig umræðan hefði farið af stað á þeim tveimur þjóðgildakvöldum sem væru liðin. Margt hefði verið rætt af mikilli dómhörku, ætla mætti að það væri merki um að við værum enn þjóð í sárum. Það væri umhugsunar og áhyggjuefni að væntanlega væri það þannig að ef einhver af útrásarvíkingunum sem við værum svo bitur gagnvart, væru staddir í Glerárkirkju með hópnum þetta kvöld, væri vafamál að þeir myndu finna sig velkomna. Ef það reyndist rétt að viðkomandi myndu ekki finna sig velkomna í kirkjuna, þá væri það afskaplega slæm staða fyrir okkur öll sem tilheyrum kristinni kirkju að mati Fjalars. Í þessu samhengi benti hann á að sumir þjóðfélagshópar hafi ekki fundið sig í kirkjunni hjá okkur, þeir hafi upplifað sig dæmda. Óskandi væri að þau sem kæmu í hús Guðs fengju að upplifa fyrirgefningu en ekki dóm.

Fjalar staðnæmdist í máli sínu við orð Mark Twain um heiðarleika:

Ef þú segir alltaf satt, þarftu ekki að muna neitt.

Hér hvatti hann fólk til þess að velta þessari litlu setningu fyrir sér, þeim djúpa sannleika sem í henni væri falinn, því sú væri raunin að þegar einstaklingur byrjar að ljúga, þá þarf hann að reyna að leggja á minnið hverju hann laug að hverjum – á endanum kæmist lygin alltaf upp.

Í Biblíunni væri hins vegar ekki oft fjallað beint um orðið heiðarleiki. Mikilvægt væri að hafa í huga að mati Fjalars að segja mætti að kærleikurinn væri sem rauður þráður í gegnum Biblíuna. Á honum byggðu svo heiðarleiki og traust. Sá sem læsi Biblíuna væri að lesa um heiðarleika og traust. Orðin sem Biblían notaði í þessu samhengi væru falslaus, ráðvandur og ósvikull. Í þessu samhengi hvatti hann viðstadda til þess að kynna sér Orðskviðina sérstaklega, þar væri fjallað á sérstakan hátt um efni kvöldsins. Hér vitnaði hann meðal annars í Orðskviðina 28:10:

Sá sem tælir heiðarlega menn á glapstigu fellur sjálfur í gröf sína en ráðvöndum mun farnast vel.

Fjalar staðnæmdist nokkuð við söguna um Job. Job var mjög ríkur maður en fékk samt þá einkunn hjá Drottni að enginn væri jafn heiðarlegur og hann. Þetta væri þörf áminning til okkar allra að ekki væri hægt að segja að sérhver sem væri ríkur, væri óheiðarlegur. Spurningin væri, hvernig hjartalag okkar væri, hvort auga okkar hefði litið Drottinn.

Framsöguerindi: Hlín Bolladóttir (Listi fólksins)

Hlín Bolladóttir var framsögukona kvöldsins og lagði hún skrif Gunnars Hersveins um þjóðgildin til grundvallar. Að hennar mati er það góð hugmynd að bjóða til samtals um þjóðgildin á vettvangi kirkjunnar og snjallt að bjóða stjórnmálamönnum að taka þátt í þeirri umræðu.

Í upphafi máls síns vitnaði hún í skrif Gunnars Hersveins um heiðarleikann:

Barnið er heilt og saklaust en á vissu þroskastigi glatar það heiðarleika sínum og finnur fyrir áhrifamætti ýmissa mannlegra veikleika eins og lyga og blekkinga. Hver sem glatar heiðarleika barnsins á það verkefni fyrir höndum að verða heiðarleg manneskja, læra að vinna af heilindum og temja sér aga til að gera það sem hún ætlaði sér að gera. (Bls. 70)

Hér benti Hlín á að sá sem tæki að sér að leiðbeina barninu á þessari vegferð yrði að hafa sjálfan sig í stöðugri endurskoðun og meðvitaður um þá ábyrgð að lengi býr að fyrstu gerð. Hennar eigin fyrirmyndir voru henni hugleiknar og tók hún dæmi úr eigin lífi til þess að undirstrika hve áhrif hins fullorðna einstaklings geta verið sterk, ógleymanleg fyrir barnið.

Í máli sínu kom Hlín inn á þá fullyrðingu Gunnars Hersveins að heiðarleiki væri meira en gamli, góði, trausti hundurinn:

1. Fyrsta lag heiðarleikans er að vera heilsteypt manneskja gagnvart sjálfri sér, trú eigin lífsviðhorfum.
2. Annað lag heiðarleikans er að vera heilsteypt manneskja gagnvart öðrum.
3. Þriðja lag heiðarleikans snýr að samfélaginu. (Bls. 68)

Hér greindi Hlín frá því úr starfi sínu sem lífsleiknikennari, að þegar hún ræði heiðarleika við unglinga, þá setji þau þá umræðu strax í samhengi við fyrsta punktinn hér að ofan, að vera heiðarlegur gagnvart sjálfum sér. Annað lag heiðarleikans sem hér er nefnt, tengdi Hlín við þá vinnu sem kennarar þurfa iðulega að leggja í þegar kemur að eineltismálum. Hér ítrekaði hún mikilvægi þess að kennarinn sé með meðvitund í þessu samhengi, oft þurfi nefnilega að útskýra þessa hlið heiðarleikans fyrir börnum og unglingum. Hennar reynsla væri sú að þegar lögð væri vinna í þær útskýringar, væru ungmennin skilningsrík og til í að læra hvernig þau geti bætt sig.  En, því miður væri þessu oft öðruvísi farið með fullorðna.

Hlín taldi að það ætti að vera lífsverkefni okkar sem einstaklinga að lyfta sér upp yfir tíðarandann og kanna hvernig um er að litast. Hér vitnaði hún í Gunnar þar sem hann bendir á að þau sem eigi sér hugsjónir, viti frekar hvert þau séu að fara, láti ekki glepjast af fagurgölum og gefi gaum að lifandi umræðu. Hér minnti hún á að það væri auðvelt að segjast vera heiðarlegur, en það gæti reynst erfitt að vera heiðarlegur í hópi sem hefði meiri áhuga á völdum og mælskulist en lýðræði.

Í máli Hlínar kom fram að hún deilir þeirri skoðun með Gunnari að handhafar valds á hverjum stað, á hverjum tíma, eigi að taka þátt í því að móta réttlátt samfélag og megi ekki vinna leynt eða ljóst með einum hagsmunahópi fremur en öðrum. Ef gengið sé fram með ofstopa, þá segi það sig í raun sjálft, að horft er fram á hnignun og spillingu.

Hlín álítur að Íslendingar standi frammi fyrir stóru verkefni, því að endurreisa heiðarleikann. Til þess að það gangi verði hver og einn að sýna það hugrekki að taka til í eigin ranni og skapa þannig samstöðu að við verðum heilsteypt samfélag með náungakærleikann að leiðarljósi. Hennar skoðun sé sú að við skuldum yngri kynslóðum slíkar leiðbeiningar.

Bók Sören Kierkegaard, Uggur og ótti, geti reynst hjálpleg í þessari vinnu. Við lestur bókarinnar hafi hún áttað sig á því að í sönnu trúarlífi sé maður fyrst og fremst að takast á við Guð á eigin forsendum. Maður þurfi ekki að missa trúna eða vonina þó brestir komi í stofnanir. Sjálf hafi hún staðið frammi fyrir þeirri spurningu hvort að hún eigi að segja skilið við þjóðkirkjuna. Hún benti einnig á að Gunnar Hersveinn komi inn á það í þjóðgildunum að það sé ekki hending að lærdómurinn að kunna að efast sé mikils virði vegna þess að flest öll mannanna verk séu ófullkomin. Heilbrigð manneskja búi við efa, en þó ekki þann sem sé lamandi. Heilbrigð manneskja treysti öðrum og veruleikanum, en krefjist þess ekki að þetta traust sé skilyrðislaust og án alls efa. Manneskjan sé hvorki full trausts né vantrausts, því þar á milli sé lífið sjálft.

Hlín lauk máli sínu á því að benda á að enginn veit hversu sterkur hann er fyrr en hann stendur frammi fyrir mannraun. Íslenska þjóðin þurfi að læra að hvorki vanmeta sig né ofmeta. Hver og einn þurfi að leggja sig fram um að leiðrétta þær skekkjur sem tíðarandinn felur í sér. Og hún gerði orð Gunnars að lokaorðum sínum:

Jafnvel trúin er reist á trausti, að trúa felst í því að treysta Guði. Það traust er ekki reist á rökum, líkum, sönnunum eða skynsemi, heldur von. (Bls. 80).

Merki: Fullorðinsfræðsla, Þjóðgildin

Pétur Björgvin, 22/2 2011 kl. 10.02