Fjórða umræðukvöldið fjallaði um þjóðgildin: Virðing og réttlæti. Katrín Ásgrímsdóttir, sem situr í kirkjuráði þjóðkirkjunnar var með hugvekju. Hugvekju hennar má lesa á trú.is. Þá flutti Hermann Jón Tómassona erindi sem hann nefndi: “Þjóðgildin virðing og réttlæti. Erindi hans er í heild á You-tube. Hér á eftir fer samantekt á innleggi þeirra og nokkur atriði úr umræðunum. Næsta umræðukvöld í Glerárkirkju mánudaginn 7. mars kl. 20 verður fjallað um lýðræði og jöfnuð. Sr. Arna Ýrr Sigurðardóttir verður með hugvekjuna og Guðmundur Baldvin Guðmundsson frá Framsóknarflokknum með erindi.

Í hugvekju sinni sagði Katrín Ásgrímsdóttir að kærleikurinn og gullna reglan væri grundvöllur fyrir virðingu og réttlæti. Hún lagði út frá orðum Jóns Hreggviðssonar í Íslandsklukku Halldórs Laxness: “Vont er þeirra ranglæti, verra er þeirra réttlæti”. Og orðum Jesú í Fjallræðunni: “Ég segi yður: Ef réttlæti ykkar ber ekki af réttlæti fræðimanna og farísea komist þér aldrei í himnaríki”. Ræddi hún um ráðandi réttlætistilfinningu á hverjum tíma og bar saman það sem var óviðeigandi á tímum Jesú og okkar tímum, bar saman afstöðu til tollheimtumanna þá og útrásavíkinga nú. Jesús ögrar þessu viðhorfi. Hún sagði: “Hann mætir öllum þar sem þeir eru og hvetur til yfirbótar og fyrirgefningar.”

Þá las hún dæmisöguna í Matteusarguðspjalli 18. kafla þar sem Jesús kennir Pétri að fyrirgefa bróður sínum ef hann misgjörir við hann. Fyrirgefning og elska á ætíð að vera leiðarljós okkar en dæmisagan sýnir réttláta reiði þegar menn bregðast trúnaði og hugsa aðeins um sjálfa sig. Þannig er réttlætið gagnkvæmt. Hún líkti réttlætinu við náttúruvernd, það væri ekki aðeins yfirvalda heldur hvers og eins að vernda náttúruna með lífsháttum sínum. Þá gerði hún að umtalsefni læknandi áhrif fyrirgefningar í samfélaginu. Að lokum benti hún á hvernig Jesús breytti virðingarstiganum með því að taka sjálfur stöðu þjónsins og kallaði menn til þjónustu hver við annan: “Það er gegnum auðmýkt og kærleika sem við lærum virðingu”.

Erindi Katrínar Ásgrímsdóttur má lesa á trú.is

Sr. Arna Ýrr Sigurðardóttir, fundarstjóri, Hermann Jón Tómasson, fyrirlesari,
og Katrín Ásgrímsdóttir, sem flutti hugvekju

Hermann Jón Tómasson, fulltrúi Samfylkingarinnar, byrjaði erindi sitt með að bregðast við inngangsspurningum kvöldanna og taldi umræðuna um þjóðgildin brýna og nauðsynlegt að hún væri ekki aðeins kjörinna fulltrúa heldur almennings eins og þessi kvöld gefa tækifæri til. Innlegg hans allt var röksemdafærsla fyrir nauðsyn þess að þessi umræða fari fram um þjóðgildin.

Hann rakti þýðingu þjóðfundanna og að stjórnlagaþingið hefði átt að vera framhald af þeim. Hann harmaði það að framkvæmd kosninganna til stjórnlagaþings hefði ekki verið fullnægjandi. En taldi ástæðurnar til að leggja upp í þessa endurskoðun vera þrjár (1) að stjórnarskráin væri barn síns tíma, (2) hrun fjármálakerfisins, (3) staða Íslands í samfélagi þjóðanna.

Þá tók hann til umfjöllunar hugtök kvöldsins virðing og réttlæti. Hann benti á að hans nálgun væri fyrst og fremst frá sjónarhorni stjórnmálamanns að hann myndi leggja höfuðáherslu á samfélagið. Í umræðunum kom fram að þjóðgildin eru gömul og góð gildi, sumir vildu halda fram að boðorðin tíu væru í fullu gildi sem grundvöllur samfélagsins. Gagnrýnin hugsun var talin nauðsynleg í umræðu til að koma henni úr þeim óheppilega farvegi sem einkennt hefur pólitíska umræða í seinni tíð og rýrt túverðugleika stjórnmálamanna.

Í umfjöllun sinni um virðingu hnykti hann á virðingunni fyrir manninum og náttúrunni, virðingunni fyrir fjölbreytileika borgaranna, virðingunni fyrir lögum og reglum, virðingunni fyrir skoðunum annarra. Umræðan um hrunið hélt áfram eins og kvöldin á undan enda hafði Hermann Jón komið inn á það í erindi sínu. En segja má að séráhersla umræðunnar þetta kvöld hafi snúið að aukinni virðingu fyrir þjónustustéttum. Leikskólakennari kom með athyglisvert dæmi um hvernig samfélagsleg gildi eru þjálfuð í leikskólunum, einnig var rætt um hjúkrunarstéttir og kennara. Þá var rætt um sambandið milli manngildis og launa.

Varðandi réttlæti lagði Hermann Jón áherslu á að margt hefði náð fram að ganga á síðustu áratugum í réttindamálum. Hann kom inn á réttláta skiptingu lífsins gæða, fjallaði um réttláta málsmeðferð og réttlátt stjórnkerfi. Þá taldi hann þörf á nýrri umræðu og sjálfsskoðun. Til að vekja menn til umhugsunar tók hann nokkur neikvæð dæmi um það sem við viljum ekki sjá í samfélaginu eins og fordóma, hroka, tillitsleysi, misskiptingu. Hann velti vöngum yfir stöðu okkar, taldi vera skilning og vilja fyrir hendi fyrir þessum þjóðgildum en verkefnið væri að koma réttlætinu í framkvæmd. Í umræðunni var spurt um hvernig menn yrðu góðir, þ.e. hvernig við næðum að framkvæma góðu áformin sem væri talsverð samstaða um í samfélaginu. Þá var því haldið fram að hugtök og reglusiðfræði ein og sér dyggðu ekki, heldur þyrfti að lifa merkingu þessara orða og hugtaka, gera þau að hluta samfélags manna, ná þeim inn í raunverulegar aðstæður. Þá var tekist á um hvernig ætti að ná til dæmis jöfnuði og rætt um mikinn launamun í samfélaginu.

Í síðasta hluta erindisins kom fram að Hermann Jón taldi þjóðgildin eins og þau birtust frá þjóðfundunum hafa verið til grundvallar í íslenskri þjóðarsál en ekki hefði tekist að framkvæma í samræmi við þau. Hann taldi þörf á stefnubreytingu í átt að samfélagi virðingar og réttlætis og nefndi í því sambandi manngildi í stað auðgildis, félagshyggju í stað einstaklingshyggju, jafnrétti og aukinn félagslegan og efnahagslegan jöfnuð, skýrari reglur og gagnsæa ákvarðanatöku, umburðarlyndi og skilning, gagnrýna hugsun og upplýstar ákvarðanatökur.

Hér á vefnum má hlusta og horfa á erindi Hermans Jóns Tómassonar á You-tube.

• Nánari upplýsingar hér á vefnum
• Dagskrá kvöldanna (pdf-skjal)
• Frásögn frá fyrsta þjóðgildakvöldinu
• Frásögn frá öðru þjóðgildakvöldinu
• Frásögn frá þriðja þjóðgildakvöldinu

Merki: Fræðslukvöld, Fullorðinsfræðsla, Þjóðgildin

Guðmundur Guðmundsson, 3/3 2011 kl. 10.17