Í bók sinni Þjóðgildin velur Gunnar Hersveinn að bæta tveimur hugtökum við umræðuna um þjóðgildin: Hófsemd og samfélag. Þessi hugtök voru til umræðu á sjöunda þjóðgildakvöldi prófastsdæmisins. Þar tóku þau sr. Dalla Þórðardóttir prófastur í Húnavatns- og Skagafjarðarprófastsdæmi og Sigurður Guðmundsson bæjarfulltrúi Bæjarlistans á Akureyri til máls. Sr. Guðmundur Guðmundsson stjórnaði umræðum. Hér á eftir má lesa stutta samantekt frá kvöldinu.

Í upphafi máls síns minnti sr. Dalla á orð Gunnars Hersveins, en hann telur hófsemdina ekki vinsæla í annars fræknum hópi dyggðanna og að margur sé þeirrar skoðunnar að hún sé dragbítur á framfarir, henni fylgi leiðindi, óframfærni og hugleysi:

Enginn er sagður velja hana sem fylginaut nema þeir sem hafa orðið undir í lífinu eða séu haldnir nísku eða jafnvel sjálfspíningarhvöt. Enginn býður henni upp í dans og hún situr enn og bíður þolinmóð. (Bls. 141).

Í þessu samhengi greindi sr. Dalla frá því að hún þekkti bændur sem hefðu aðeins framkvæmt ef þeir áttu fyrir því og ekið út úr bílnum í stað þess að kaupa nýjan. Fyrir þetta hefðu þeir hlotið aðdáun sumra og meðaumkun annarra. Ljóst væri að sitt sýndist hverjum um hófsemdina.

Sr. Dalla minnti á að markmið hins kristna einstaklings væri að átta sig á þýðingu þess að það væri náðin ein, Guð einn, trúin ein, Jesús einn, sem hann þyrfti á að halda. Án trúar skorti gildin grundvöll. Án hennar myndum við fljótlega villast af veginum, því hver væri sjálfum sér næstur. Sem dæmi þar um greip hún niður í bók Bergsveins Birgissonar Svar við bréfi Helgu. Þar segir frá bónda nokkrum sem velur að dvelja áfram í sveitinni heima í stað þess að fara með ástkonunni til Reykjavíkur.

Sr. Dalla hvatti áheyrendur til þess að ígrunda þau rök sem bóndinn leggði máli sínu til stuðnings. Að hennar mati snérist sagan ekki um valið á milli ástarinnar eða sveitarinnar. Höfundur lýsti hér einstaklingi sem væri fyrst og fremst að hugsa um sjálfan sig, hann vildi vera þar sem hann væri þekktur, eða héldi að hann væri þekktur. Hann vildi vera þar sem hann gæti bent á eigin stórvirki. Hann vildi vera þar sem honum þætti eigið ágæti, eigin persóna öðrum fremri. Engan þyrfti að undra hrun íslensks samfélags, ef slíkar væru fyrirmyndirnar, sem horfðu aðeins á eigið ágæti.

Hér ítrekaði sr. Dalla mikilvægi þess að hinn kristni einstaklingur áttaði sig á því hvað það þýddi að fá að lifa lífinu í fullri gnægð Guðs. Sjálfur hefði Jesús gert kraftarverk þar sem að hann breytti vatni í vín í veislu þar sem fólk hafði þegar fengið vín og blessað brauð þannig að mikill afgangur varð eftir að 5000 manns voru mettir. Hér væri hugarfarið mikilvægast, hófsemd væri ekki spurning um einhverja misskilda nægjusemi.

Mikilvægast væri að skilja það hugarfar sem Abraham hefði tamið sér og fjöldi annarra trúmanna. Það hugarfar byggðist á fullvissunni um að Drottinn gæfi nýtt land sem væri framundan. Hvort við ættum þetta hugarfar í fórum okkar byggðist á þeim heimanmundi sem okkur hefði verið gefinn. Hér væru sögur Biblíunnar mikilvægasti heimanmundur trúmannsins og nauðsynlegt að stórefla kennslu um þær. Þá mætti það ekki gleymast að Guð hefði gefið okkur gáfur, styrk, framtaksemi og drauma og lofað okkur ofgnótt vonar. Pistil sr. Döllu má lesa í heild sinni á trú.is.

Sr. Dalla Þórðardóttir, Sigurður Guðmundsson og sr. Guðmundur Guðmundsson

Sigurður Guðmundsson bæjarfulltrúi Bæjarlistans á Akureyri hóf mál sitt á því að velta því fyrir sér hvaða merkingu mætti leggja í orðið hófsemd og hvort að merking orðsins væri sú sama í dag og hún var þegar hann var að alast upp. Þá spurði hann líka hvort fólk hefði í raun velt því fyrir sér hvað orðið samfélag þýddi. Hann rifjaði upp að sú siðfræði sem honum hefði verið innrætt sem barni hefði byggst á kristnum gildum. Flest af hans jafnöldrum hafi skilið meiningu dæmisagnanna úr Biblíunni sem kenndar voru í kristinfræðinni. Og Sigurður álítur þjóðgildin geta verið samnefnara þeirra gilda sem lögð var áhersla á í kristinfræðikennslunni.

Vináttan sem Sigurður og félagar hans upplifðu í æsku var honum hugleikin. Á uppvaxtarárum hans hafi ekki verið til stéttaskipting á milli krakkanna, heldur hafi samheldnin verið einstök. Í dag sé þetta breytt, upp hafi sprottið milljónamæringar sem enginn skilji hvaðan komi, verð á fasteignum hafi farið upp úr öllu valdi. Enginn hafi talist maður með mönnum nema að fylgjast með og eiga allt það nýjasta. Þá hafi verið jafn auðvelt að kaupa hlutabréf eins og að kaupa skyr og brauð, bílar hafi fengist allt að því gefins og styttra hafi verið að fara erlendis heldur en í vinnuna. Fjöldinn hafi fylgt með að mati Sigurðar, allir hafi tekið þátt.

Þá benti Sigurður á að góðærið hafi aldrei komið til hins vinnandi manns. Eðlilegt vinnuframlag hafi verið orðið úrelt fyrirbæri. Laun hins venjulega launþega hafi engan veginn dugað fyrir aukinni neyslu. Því hafi lausnarorð eins og bílalán, hlutabréfalán, 100% íbúðalán og yfirdráttur verið boðskapur tíðarandans. Orð eins og sparnaður, aðhald, varkárni og athugasemdir við ársreikninga hafi umsvifalaust verið flokkuð með orðum eins og hryðjuverk, afturhaldssemi eða aumingi. Erlendir gagnrýnendur hafi verið flokkaðir sem öfundsjúk grein sem hefðu ekkert vit á viðskiptum.

Sigurður rifjaði það upp að það sem gerðist í október 2008 var kjaftshögg. Tilvera okkar og framtíð hafi verið í voða stefnt og við ekki fær um að skilja hvað gerst hafi. Þetta gat ekki hafa gerst hjá okkur, þessari ofurþjóð, með klárustu stjórnmálamenn veraldar, heimsins bestu bankamenn, klókustu viðskiptamenn fjármálaheimsins sem áttu Magasin Du Nord og dótabúð í London. Að það skuli hafa tekist að tala þjóðina út í þessa vitleysu hafi verið meistaraverk sem lengi verði í minnum haft. Menn bíði spenntir eftir því að upplýst verði hver sé höfundurinn.

Verkefni dagsins að mati Sigurður sé að læra af fortíðinni, skilja hana og nýta okkur þann skilning á því hvað við gerðum rangt og hvað við gerðum rétt inn í framtíðina. Þannig verði framfarir. Það hafi verið andheiti hófsemdarinnar sem dró okkur inn í þessar hörmungar. Samt vilji fáir viðurkenna að þeir hafi tekið þátt í nokkru óhófi. Allt hafi verið öðrum að kenna, sjálfur hafi maður ekki tekið þátt. En Sigurður sagðist telja sjálfan sig og okkur öll sek. Sektin felist í því að hafa gleymt því sem okkur hafi verið kennt: Að hlusta á hjartað og vera fylgin okkur. Hér dregur hann upp mynd af hjörð sem er á rangri leið, telur hvert okkar hluta af hjörðinni og sekt okkar liggi í því að við börðumst ekki gegn því ranglæti sem viðgekkst.

Það sé verðugt verkefni að mati Sigurðar að skilgreina orðið hófsemd. Hér velti hann því upp hvað orðið ætti sameiginlegt við orð eins og öryggi, jafnvægi, þolinmæði, aga, ábyrgð. Þá spurði hann hvort að hófsemdin tengist aðeins efnishyggju eða hvort tengja mætti hana við daglegt líf okkar. Hér sagðist hann telja að hægt væri að tengja hófsemdina við allar okkar gjörðir, en að hófsemdin geti stigbreyst. Spyrja verði hver mælikvarðinn á hófsemd og óhóf sé.  Engar skriflegar leiðbeiningar séu til þar að lútandi.

Mikilvægt sé að hafa í huga að hófsemdin sé val. Hún geti reynst hjálpleg sem leiðarvísir til góðs. Um leið sé gott að hafa í huga að hófsemdin er kvikul og hreyfanleg, bæði gömul og ung, því hún fylgi vexti samfélagsins sem skuggi. Hófsemdin eigi sér samnefnara í gömlu kristnu gildunum sem kennd voru í kristinfræðinni. Miður sé að sú kennsla fari ekki fram í skólum í dag að mati Sigurðar. Með einhverjum hætti hafi kristinfræðikennsla í skólum verið minnkuð. Í því samhengi sé mikilvægt að hafa í huga að foreldrar rifji upp það sem þau lærðu þegar þau fara í gegnum heimanám barnanna. Með minnkandi kristinfræðikennslu fari því bæði börn og fullorðnir á mis við kennslu í kristnum gildum. Það sé miður.

Sigurður telur vináttuna geta skýrt hófsemdina hvað best, því vináttan sé aðhald á orð og gjörðir. Hún byggist á réttlæti, því vini eigi maður enga ef maður sýnir óréttlæti. Vináttan sé viska, því að vinir leiðbeini hver öðrum. Vináttan sé jafnvægi og vináttan sé styrkur.

Horfa má á erindi Sigurðar í heild sinni á youtube.

Merki: Fræðslukvöld, Fullorðinsfræðsla, Þjóðgildin

Pétur Björgvin, 23/3 2011 kl. 8.32