Staðfest samvist og blessun

Málefni samkynhneigðra voru rædd á kirkjuþingi og prestastefnu árin 1996 – 1998, en Alþingi samþykkti lög um staðfesta samvist árið 1996. Prestastefna 1997 hvatti til að helgisiðanefnd kynnti sér þá vinnu sem átti sér stað í systurkirkjum varðandi leiðbeiningar um fyrirbæn og blessun á staðfastri samvist samkynhneigðra, og leggði fram álitsgerð á næstu prestastefnu.

Á prestastefnu 1998 var farið yfir könnun helgisiðanefndar á stöðu mála í systurkirkjum þjóðkirkjunnar og var niðurstaða stefnunnar sú að fela prestum að annast blessun samkynhneigðra para sem hluta af sálgæslu sinni. Ekki reyndust forsendur til þess að kalla eftir opinberu rituali sem hliðstætt væri hefðbundnu hjónavígsluformi. Ástæðan var sú að hið opinbera ritual kirkjunnar speglar kenningu og guðfræði kirkjunnar sem að þessu leiti var ekki eining um og er ekki enn.

Frá árinu 1998 hafa samkynhneigð pör sem hafa hlotið staðfesta samvist hjá sýslumanni geta fengið fyrirbæn og blessun yfir sambúð sína án þess að um formlega athöfn sé að ræða.

Samkynhneigðir og aðstandendur þeirra hafa óskað mjög eindregið eftir því að formlegt ritual verði til um blessun para sem hlotið hafa staðfesta samvist. Með formlegu blessunarrituali væri staða þessa sambúðaforms formlega viðurkennd af hálfu kirkjunnar innan núgildandi lagaramma og samkynhneigðir gætu boðið ættingjum sínum og vinum til athafnar í kirkju.

Þetta mál hefur mjög verið rætt í nágrannakirkjum okkar sem og hjá lútherska heimssambandinu og er markvisst unnið að þessum málaflokki. Má lesa um það í greinargóðu yfirliti hér annars staðar á vefsíðunni (Samkynhneigð og kirknasamfélagið). Sænska kirkjan t.d. hefur lagt mjög mikla vinnu í málaflokkinn og verður ný skýrsla rædd á kirkjuþinginu 2005 og þar á meðal hvort að gefið verði út formlegt ritual fyrir blessun samkynhneigðra para. Íslenska þjóðkirkjan er hluti af samfélagi norrænna sem og lútherskra kirkna og er vel fylgst með framgangi mála. Auk þess á íslenska þjóðkirkjan fulltrúa sem stýrir starfshópi um þetta málefni hjá Lútherska heimssambandinu. Sá starfshópur á að skila af sér eftir tvö ár.

Á prestastefnu 2005 (22. – 24 júní) var meðal annars rætt um hjónavígsluna og undir þeim málaflokki einnig fjallað um blessun samkynhneigðra para. Samþykkt var tillaga um að vísa málinu til ráðgjafarnefndar um kenningarleg málefni, eins og lesa má nánar hér á síðunni.

Hvernig hafa mál þróast innan íslensku Þjóðkirkjunnar varðandi blessun samkynhneigðar para

Lög nr. 87 um staðfesta samvist tóku gildi hér á landi þann 27. júní 1996, í kjölfar umræðna á Alþingi um tillögur sem fram komu í skýrslu nefndar um málefni samkynhneigðra 1994.

Nefnd um samkynhneigð og kirkju var skipuð af kirkjuráði í júlí 1996. Í skipunarbréfi segir að nefndin skyldi fjalla „meðal annars um guðfræðileg, siðferðileg og lagaleg rök og álitamál er varða stöðu samkynhneigðra.“ Greinargerð nefndarinnar Samkynhneigð og kirkja var lögð fram á kirkjuþingi 1996. Fyrsti hlutinn er almennt um siðfræði kynlífs, annar fjallar ítarlegar um samkynhneigð og kirkjuna, þriðji hluti er um aðgerðir kirkna á Norðurlöndum og loks eru tillögur.

Eftirfarandi væntingar trúarhóps frá Samtökum 78 til kirkjunnar eru settar fram í Samkynhneigð og kirkja: „Hópurinn fagnar því að nefndin telji að kirkjan verði að takast á við samkynhneigð á opinn, heiðarlegan og nærgætnari hátt en víða hefur tíðkast meðal kristinna mann til þessa. Einnig að nefndin álíti að kirkjan beri ábyrgð á því að hafa tekið þátt í að móta og viðhalda neikvæðum viðhorfum til samkynhneigðar. Við tökum undir mannréttindakröfu formanns Samtakanna ´78. Að öðru leyti eru væntingar okkar: Að samþykkt verði að samkynhneigð pör geti hlotið vígslu í kirkju, þ.e. fullum mannréttindum verði náð og fólk geti valið á milli borgaralegrar og kirkjulegrar giftingar.“

Í tillögum nefndarinnar sem koma fram í Gerðum kirkjuþings 1996 er m.a. að finna eftirfarandi:

Þjóðkirkjan (Evangelísk lútersk kirkja) vill vera ábyrg fyrir samfélaginu öllu og hefur ekki gert neina athugasemd við lögin um staðfesta samvist nr. 87/1996. Í ljósi þess og í ljósi greinargerðarinnar hér að framan leggjum við til við biskup Íslands, kirkjuráð, kirkjuþing og prestastefnu að stofnanir þjóðkirkjunnar fari þess á leit við helgisiðanefnd, að gert verð ritual um bæn og blessun fyrir samkynhneigt fólk sem staðfest hefur samvist sína. Jafnhliða verði þess farið á leit við helgisiðanefnd að gert verði bænar- og blessunarritual fyrir hjón sem gefin hafa verið saman erlendis og leita eftir blessun þjóðkirkjunnar. Með því að samþykkja þetta væri þjóðkirkjan að virða upplýst sjálfræði fólks og réttindi þess í réttarríki sem hún er hluti af og vill standa vörð um.

Við leggjum jafnframt til að fjölgað verði í nefndinni og hugmyndin um svo kallað „festarband“ verði könnuð þ.e „að samkynhneigð pör geti hlotið vígslu í kirkju“ og hvort hægt sé að nota slíkt orð um staðfesta samvist. Við teljum nauðsynlegt að fá kirkjuréttarfræðing í nefndina í því sambandi, þar sem þetta fæli í sér lagabreytingar sem hugsanlega yrðu skuldbindandi fyrir forstöðumenn annarra trúfélaga.

Að tillögu kirkjuþings 1996 skipaði kirkjuráð tvo til viðbótar í nefnd um málefni samkynhneigðra, þar af annan sem fulltrúa samkynhneigðra.

Greinargerð nefndar um Samkynhneigð og kirkju var lögð fyrir prestastefnu 1997. Þar var jafnframt lagt fram lögfræðilegt álit varðandi staðfesta samvist og hugmyndina um „festarband“ eftir Arnfríði Einarsdóttur héraðsdómslögmann, sem jafnframt átti sæti í nefndinni um Samkynhneigð og kirkju. Í áliti sínu mælir Arnfríður gegn því að orðið festarband verði notað yfir vígða staðfesta samvist.

Í samþykkt Prestastefnu 1997 segir m.a: ‘Prestastefnan hvetur til að helgisiðanefnd kynni sér þá vinnu sem fram fer í systurkirkjum okkar varðandi leiðbeiningar um fyrirbæn og blessun á staðfastri samvist samkynhneigðra, og leggi fram álitsgerð á næstu prestastefnu.’

Á prestastefnu 1998 var farið yfir könnun helgisiðanefndar á stöðu mála í systurkirkjum þjóðkirkjunnar og var niðurstaða stefnunnar var að fela prestum að annast blessun samkynhneigðra para sem hluta af sálgæslu sinni. Ekki reyndust forsendur til þess að kalla eftir opinberu rituali sem hliðstætt væri hefðbundnu hjónavígsluformi. Ástæðan var sú að hið opinbera ritual kirkjunnar speglar kenningu og guðfræði kirkjunnar sem að þessu leiti var ekki eining um.

Prestafélag Íslands (PÍ) og Samtök foreldra og aðstandenda samkynhneigðra (FAS) efndu til þriggja málþinga um samkynhneigð, kirkju og trú á árunum 2004 – 2005 þar sem að fjallað var m.a. um blessanir og vígslu samkynhneigðra para. Erindi þeirra málþinga koma út í sérriti Kirkjuritsins sumarið 2005.

Eins og áður hefur komið fram skipaði biskup Íslands starfshóp árið 2004 til að fjalla um málefni samkynhenigðra innan þjóðkirkjunnar og er eitt af verkefnum starfshópsins að afla gagna og efla umræðu innan þjóðkirkjunnar um blessanir og vígslu samkynhneigðra para.

Prestastefna 2005

Helstu mál prestastefnu 2005 voru helgihaldið og heimilið, sjá dagskrá stefnunnar. Meðal annars var rætt um ýmsar hliðar kirkjulegra helgisiða við merkisstundir í lífi fólks, eins og stofnun hjúskapar. Á prestastefnunni var samþykkt eftirfarandi tillaga.

Prestastefna Íslands haldin í Neskirkju 22.-24. júní 2005 beinir þeim eindregnu tilmælum til biskups að hann feli ráðgjafarnefnd um kenningarleg málefni að bregðast við óskinni um að þjóðkirkjan komi að hjúskaparstofnun samkynhneigðra para með hliðstæðum hætti og þegar um karl og konu er að ræða.

Í rökstuðningi við tillöguna nefndu flutningsmenn að með þessu móti væri kirkjan að setja málefnið um kirkjulega aðkomu að hjúskaparstofnun samkynhneigðra í réttan farveg, með því að fá fram skilgreiningu og útskýringar á því hvað kirkjan kennir um hjónaband karls og konu og hvaða atriði þarf að ræða frekar í sambandi við kirkjulega blessun yfir hjúskaparstofnun samkynhneigðra.

Kenningarnefnd hefur hist nokkrum sinnum haustið 2005 til að ræða erindið. Í framhaldi af því hefur biskupsstofa gefið út ferlislýsingu á meðferð málsins fram til kirkjuþings 2007. Nánar má lesa um það á fréttavef þjóðkirkjunnar http://www.kirkjan.is/?frettir/2005?id=476

Í ráðgjafarnefnd um kenningarleg málefni eiga sæti biskup og vígslubiskupar, fulltrúi prestastefnu, guðfræðideildar og kirkjuþings og er hún æðsta yfirvald þjóðkirkjunnar í málefnum kenningar og trúar. Þannig falla málefni helgisiðanna einning undir kenningu og trú þar sem helgisiðirnir spegla það sem kirkjan trúir og boðar.