Skjalastjóri Biskupsstofu afhenti Þjóðskjalasafni Íslands á dögunum tíbeskt handrit sem talið er vera frá því um árið 1400. Með því er tryggð varðveisla þess við bestu mögulegar aðstæður. Fram að því hafði handritið verið í vörslu Biskupsstofu, sem fékk það að gjöf. Það var í kjölfar Kínaferðar hóps á vegum íslenskra sósíalista í tilefni hátíðarhalda vegna 10 ára afmælis Alþýðulýðveldisins Kína í október 1959.
Handritið frá Tíbet var lengst af á Biskupsstofu, haft uppi við í fallega útskornu skríni sem gefandi hafði fengið Eið Hermundsson trésmíðameistara í Hveragerði til að smíða. Ekki er vitað til þess að innihald skrínisins hafi verið rannsakað, fyrr en sr. Gunnlaugur Garðarsson gerði gangskör að þvi að láta ljósmynda handritið. Það var vandasamt verk, sökum ástand og aldurs. Hann hafði áður verið búinn að finna leið til að þýða innihald þess.
Gunnlaugur hafði alla tíð verið áhugasamur um önnur trúarbrögð og í framhaldsnámi sínu í Vancouver í Kanada lagði hann meðal annars stund á trúfræði. Á námskeiði þar komst hann í kynni við tíbetskan hóp sem vakti áhuga hans. Gunnlaugur hafði lengi vitað um tilvist handritsins frá Tíbet á Biskupsstofu, eða þegar í tíð hr. Sigurgeirs Péturssonar. Eftir flutning Biskupsstofu af Laugavegi 31 var handritinu komið fyrir í geymslu. Undirrituð hafði þá nýlega hafið störf sem skjalastjóri og fékk fyrirspurn frá Gunnlaugi um handritið. Hann fékk ljósrit af þremur blaðsíðum eða renningum og með aðstoð Dagmarar Völu Hjörleifsdóttur, forstöðumanns Hugleiðslu- og friðarmiðstöðvarinnar félags um tíbetskan búddisma, var sýnishornið þýtt úr tíbetsku.
Dagmar og fjölskylda höfðu búið í Malawi í Afríku um árabil og kynnst þar hugleiðsluaðferð sem hafði verið notuð af búddamunkum í árhundruð í Tíbet. Í gegnum hugleiðslukennarann komst hún í kynni við Samye Ling búddaklaustrið í Skotlandi. Það mun vera elsta og stærsta tíbetska búddaklaustrið í Evrópu. Hugleiðslu- og friðarmiðstöðin er tengd beint við klaustrið í Skotlandi. Dagmar fór með ljósritaða sýnishornið þangað og var þar staðfest að um verðmætt handrit væri að ræða.
Forsaga málsins
Handritið gaf sr. Gunnar Benediktsson (1892-1981) sem var í áðurnefndum hópi ásamt Eggerti Þorbjarnarsyni og Sigurði Guðnasyni. Þeir voru einhuga um að ekki væri um persónulega gjöf að ræða og í ljósi starfa Gunnars var ákveðið að gefa það íslensku þjóðkirkjunni.
Að loknum aðalhátíðarhöldunum í Peking var hópnum boðið í lamaklaustur, en þeir höfðu lýst yfir áhuga á að kynnast einhverju klaustra þeirra. Þar fræddust þeir um lífið innan múra þess og var meðal annars sýnt handritasafn klaustursins. Þar voru varðveittir ýmsir dýrgripir og hafði munkurinn sem sýndi þeim safnið miklar áhyggjur af varðveislu þeirra. Það var ekki að ófyrirsynju, því í borgarastyrjöldinni sýndu hersveitir Sjanghæséks, sem bækistöð höfðu í klaustrinu handritunum fullkomið virðingarleysi, höfðu bæði skemmt þau og eyðilagt. Sjálfsagt hafa Íslendingarnir sýnt þessum þætti málsins mikinn skilning, minnugir örlaga íslenskra handrita og þýðingu þeirra fyrir menningu Íslendinga.
Þegar Íslendingarnir voru að tygja sig til heimferðar birtist óvænt sendiboði með persónulega gjöf til Gunnars frá klaustrinu. Þar var um að ræða tíbeskt helgirit sem sagt var vera ritað á 15. öld. Það hefur væntanlega verið gert í trausti þess að hann kæmi handritinu í skjól. Gunnar sá sér ekki annað fært en að taka við gjöfinni þó að hún legði nokkrar skyldur á herðar honum og hann vissi í fyrstu ekki hvað hann ætti að gera við hana.
Allt hefur sinn tíma
Nú eftir áratuga veru tíbetska handritsins á Íslandi er ljóst hvert innihald þess er. Þarna er um að ræða helgirit frá því um árið 1400 sem ber heitið Beinn vegur (e. Straith path). Samkvæmt búddisma hefur allt sinn tíma. Það má túlka það svo að nú hafi tími þessa helgirits verið aftur kominn. Gunnlaugur nefndi í því sambandi annað helgirit, Dauðabókina (The Tibetan Book of the Dead) sem hafði verið falið í vörðu í Tíbet á 8. öld. Það rit fannst síðan á 14. öld.
Nú þegar mikilvægi tíbetska handritsins er ljóst er fyrirhugað að þýða það yfir á ensku. Eins og áður sagði leit Gunnar ekki á handritið sem persónulega gjöf til hans. Með því að gefa handritið til þjóðkirkjunnar var á vissan hátt verið að uppfylla forsendur gjafarinnar á sínum tíma og um leið tryggja varðveislu þess og jafnframt að gera aðgengi að því mögulegt. Gjöfum, ekki síst eins og þessari, fylgir ábyrgð.