Hérna við hlið mér er þessi myndarlega mubla. Skírnarfontur er nafnið sem við gefum henni, en fontur er af latneskri rót, merkir lind og við ættum að þekkja ýmsar myndir þess í nágrannatungunum sem hafa sömu merkingu.
Vatn
Vatnið sem við setjum í fontinn sækjum við í kranann, þaðan sem það hefur runnið eftir leiðslum alla leið úr Gvendarbrunni í Heiðmörk. Það er hluti af lagnakerfi sem virkar svo vel að hvert heimili á Íslandi notar heila 500 lítra af köldu vatni á sólarhring, það er hálft tonn. Slík eru ósköpin að við leiðum sjaldan hugann að því þegar við drekkum það, þrífum okkur eða eitthvað annað. Það bara kemur og rennur svo sína leið.
Rithöfundurinn Pétur Gunnarsson lýsir því svo skemmtilega í bók sinni Hversdagshöllinni, hvernig blokkin þar sem söguhetjurnar búa, breytist í foss á hverjum morgni þegar fólkið byrjar daginn á baðherberginu. Það er ekkert smáræðis magn sem þá streymir upp rörin í húsinu og skolast svo út í sjó.
Því er ekki að undra að, þegar ég ræði skírnarfontinn við fermingarbörnin að einhver þeirra spyrji um uppruna vökvans sem við setjum í hann. Er hann virkilega fenginn úr sömu uppsprettum og öll þessi býsn sem eru órjúfanlegur þáttur af hvunndegi okkar? Jú, það er enginn annar brunnur, bara það sama og allt hitt sem flæðir út og inn af heimilum okkar.
En í skírninni gerum við samt nokkuð sem sjaldan á við í umgengni okkar við þessa sameind. Við tölum um vatnið, við helgum það, við veitum því þá athygli sem því ber. Já, presturinn biður Guð um að senda anda sinn yfir þennan litla poll, eins og í upphafi þegar hann skapaði ljósið og lífið með orði sínu.
Og ekki bara það. Áður en sjálft ritúalið hefst gef ég mér jafnan smá tíma til að ræða við nærstadda um það hvað vatn er í raun stórbrotið. Við þekkjum ekkert líf sem ekki nærist á vatni, við kunnum engin önnur ráð til að hreinsa okkur en að baða okkur úr vatni. Loks leiði ég hugann að því, að þegar við vorum í móðurkviði vorum við umlukin legvatni. Undanfari fæðingarinnar er þegar vatnið yfirgefur líkama móðurinnar.
Tíminn og vatnið
Já, einstaklingur sem er að hefja sína vegferð í lífinu er ausinn vatni. Og í því tilviki hefur vökvinn fengið þann sess sem hann verðskuldar. Framundan er lífið sjálft og barnið fær í vegarnesti fyrir þá dýrmætu vegferð, bænir og blessun og fyrirheiti um að dýrmætur boðskapur fylgi því á þeirri leið. Vatnið sem vætir kollinn, vísar þá til þess að í augum Guðs erum við endurfædd og tandurhrein. Þótt það gufi upp þá viljum við líta svo á að þetta sé varanlegur þvottur. Því þegar hvítvoðungur er skírður þá horfum við fram til ókomins tíma. Það er svo enn ein víddin í því helgihaldi sem skírnin er.
Vatnið og tíminn, já, leiðir það ekki hugann að því sem kalla má þekktasta nútímaljóði íslenskunnar, sem hefst á þessum orðum: „Tíminn er eins og vatnið og vatnið er kalt og djúpt eins og vitund míns sjálfs.“ Og nú getum við brugðið okkur í bíó og séð kvikmynd gerða eftir bók Andra Snæs Magnasonar, Um tímann og vatnið. Allt ber þar að sama brunni.
Beðið við vatnið
Frásögnin sem við heyrðum hér í guðspjallinu gerist við vatnslind og lýsir afar löngum biðtíma.
Það er eitthvað raunarlegt við þessa sögu. Þarna liggja veikburða einstaklingar og bíða. Já, það er svo margt í kraftaverkasögum Jesú sem hefur einhverja snertingu við tilvist okkar, sem lifum þó við svo ólíkar aðstæður og söguhetjur guðspjallanna.
Hér er það þessi bið og hinn veiki nafnlausi maður sem náði aldrei ofan í laugina eftir að hún hafði gárast. Alltaf varð einhver á undan honum svo hann fékk ekki bót meina sinna. En þetta er ekki aðeins frásögn um líkamleg mein. Hún snertir líka á öðrum þáttum. Tilsvarið sem Jesús fékk, varpar ljósi á það: „Herra, ég hef engan til að láta mig í laugina þegar vatnið hrærist.“
Mikið er hann umkomulaus. Sagan lýsir ekki aðeins veikindum heldur einmanaleika og hjálparleysi. Aðrir komust á undan, en þessi hér hafði engan til að hjálpa sér. Og meira en það. Oft eru hinir bágstöddu í sögum af Jesú fullir vonar og trúar þegar þeir mæta honum, en ekki þessi hér. Hann biður ekki um hjálp lýsir aðeins raunum sínum og bjargarleysi. Það var Jesús sem tók frumkvæðið og spurði þessarar spurningar sem virðist eiga sér augljóst svar: „Viltu verða heill?“
Maðurinn var ekki aðeins leystur undan ógöngum sínum. nei, lækningunni fylgdu þessi fyrirmæli: „Tak rekkju þína og gakk!“
Satt upp!
Getum við litið í eigin barm þegar við hugleiðum hjálparleysi þessa manns? Hvað merkir að vera heill? hvað stendur í veginum fyrir því að við getum staðið upprétt og örugg? Eigum við okkur rekkju sem við höfum dvalið í, jafnvel árum saman?
Þessi hvatningarorð, „Statt upp!“ hafa því margvíslega merkingu. Þau eru ákall til okkar á öllum tímum um að horfa vandlega á aðstæður okkar og valkosti og hafa þá kjark til þess að rjúfa kyrrstöðu og vítahring sem við getum komið okkur í.
Hér erum við stödd í helgidómi sem er reistur utan um þessar sögur. Í hjarta hans er þessi skírnarfontur, já vatnsbrunnur sem geymir hið lífgefandi vatn sem hreinsar og tengist meðgöngu og fæðingu.
En vatnið segir okkur líka eitthvað annað. Það segir okkur að það mikilvægasta sem gerist í skírninni er ekki eitthvað sem við gerum sjálf.
Barnið kemur ekki af eigin rammleik að fontinum. Það ber sig ekki sjálft. Það velur ekki vatnið og það nær ekki sjálft í náð Guðs. Það er borið að lauginni. Náðinni er ausið yfir það.Skírnarfonturinn tengist með því frásögninni sem við heyrðum í guðspjallinu í dag.
Það kallast á við það hvernig Guð mætir okkur svo á ýmsum áföngum á leið okkar í lífinu. Því stundum getum lent á stað þar sem okkur finnst sem við höfum orðið eftir. Það getur gerst í veikindum. Í sorg. Í einmanaleika. Í vonbrigðum. Í samböndum sem hafa brostið. Eða einfaldlega þegar lífið varð einhvern veginn öðruvísi en maður hafði ætlað.
Og stundum getur ástandið orðið svo langvinnt að það verður næstum hluti af sjálfsmyndinni.
Spámaðurinn segir: „Með fögnuði skuluð þér vatni ausa úr lindum hjálpræðisins.“ Kannski er hjálpræðið einmitt þetta: Að þegar við náum ekki sjálf að lindinni kemur Kristur til okkar. Þegar við segjum: „Ég hef engan,“ stendur einhver við hlið okkar. Þegar við höfum legið nógu lengi við rekkjuna okkar hljómar orðið enn: „Statt upp.“
Og þá skynjum við það vonandi að við erum ekki ein. Guð er nær en okkur kann að gruna og hvetur okkur til að halda áfram lífsgöngu okkar í gegnum mótbyr og mótlæti.