Út í ystu myrkur og til baka (Out into the outermost darkness and back)

Náð og friður sé með ykkur öllum frá Drottni Jesú Kristi. Amen.

Dæmisagan um talenturnar er sögð í samhengi hinna síðustu daga er Drottinn Jesús mun snúa aftur til að dæma lifendur og dauða. Jesús er að búa okkur undir það sem koma skal og um leið varar hann okkur við. Sumarið er í nánd segir Drottinn en þann dag og stund veit enginn, hvorki englar á himnum né sonurinn, enginn nema faðirinn einn. Við munum fá vísbendingar og merki um að þegar tíminn er nærri. Þá er æskilegt að fylgjast vel með og vera ávallt undirbúinn fyrir endurkomu frelsarans.

Á undan guðspjallatexta dagsins segir Jesús dæmisögu um tíu meyjar. Af þeim voru fimm fávísar og fimm hyggnar. Öllum tíu var boðið í veislu brúðgumans og voru þær vaktar um miðnætti til að fara til móts við hann. Myrkrið var mikið og því tóku hyggnu meyjarnar olíu með sér til öryggis ef lampi þeirra myndi slokkna á leiðinni. Þær fávísu voru ekki eins undirbúnar og fóru af stað án olíu. Þegar lampinn þeirra slokknaði báðu þær um olíu frá hinum en þær hyggnu áttu ekki nægilega mikið magn fyrir alla lampana. Því þurftu þær fávísu að snúa við og kaupa olíu. Á meðan bauð brúðguminn hinum fimm að koma inn. Þegar hinar fávísu sneru aftur var hurðin lokuð. Brúðguminn sagðist ekki þekkja þær og opnaði ekki dyrnar. Þær voru of seinar.

En hvernig eigum við að vera undirbúin? Hvernig getum við, sem erum dauðleg, fylgst með á öllum stundum? Sagan um talenturnar hjálpar okkur að skilja hlutverk okkar og skyldur gagnvart Drottni Jesú Kristi. Þegar Guð skapaði heiminn, skapaði Drottinn manninn og konuna í sinni mynd og urðu þau ráðsmenn jarðarinnar. Þeirra hlutverk var að sjá vel um sköpunina og drottna yfir henni. Allt sem við eigum hefur Guð faðirinn gefið okkur og ábyrgðin sem, fylgir öllum þessum gjöfum og eignum, er mikil.

Maðurinn í dæmisögunni fól þjónum sínum eigur sínar. Talenta er þyngdarmælikvarði og var t.d. gull og silfur mælt í talentum. Ein talenta er um 25-36 kíló og með það í huga vitum við að maðurinn var ríkur enda gaf hann þjónum sínum mikið gull og silfur eftir hæfni þeirra. Sagan getur verið túlkuð á ýmsan hátt og hafa sumir hafa nefnt að orðið talenta minnir á enska orðið talent sem þýðir hæfileiki. Túlkunin er á þann veg að Guð hefur gefið okkur allt, þar á meðal alla hæfileika sem við kunnum að hafa. Það sé okkar skylda að miðla þessari gjöf sem við höfum frá Guði til náunga okkar; að leggja að mörkum til samfélagsins. Öll höfum við ólíka kosti og kalla og eigum við að vera óhrædd við að nota kostina til góðs.

Þessi túlkun er óhefðbundin en áhugaverð engu að síður. Í henni er margt sem við getum tekið til okkar en ég tel, eins og margir aðrir, að talenturnar merki trú eða traust. Eins og Guð treystir okkur fyrir sköpuninni, eigum við að treysta á og trúa á Guð. Fyrstu tveir þjónarnir tóku við trúnni og boðuðu fagnaðarerindið öllum sem þeir hittu. Fleiri fengu því að heyra boðskapinn og tóku trú á Guð. Þriðji þjónninn var hræddur og veikburða því að hann treysti ekki sjálfum sér og þar með ekki Guði heldur. Hann gróf trú sína niður og boðaði engum orðið sem er Jesús Kristur og vegna þess fjarlægðist hann Guð og var sendur út í ystu myrkur.

Sumum þykja örlög þriðja þjónsins vera harkaleg, jafnvel ómannúðleg og er það rétt. Við getum ekki ímyndað okkur hvernig það er að vera eilíflega fjarlægð frá Guði. Ekkert okkar hefur upplifað það því Guð hættir aldrei að bjóða fram hönd sína. Við tengjum öll við þriðja þjóninn því að hann er fulltrúi okkar í sögunni. Okkur öllum hefur orðið á í þessu lífi og gert mörg mistök, jafnvel svo stór að okkur hættir til að fyrirgefa ekki okkur sjálfum. Við sannfærum okkur um að við eigum ekki fyrirgefninguna skilið. Það er djöfulinn á öxlinni að tala, sá sem segir: „Þú ert einskis virði, þú munt aldrei verða betri, þér mun alltaf mistakast, þú átt ekki skilið að fá fyrirgefningu Guðs."

Þegar þessar hugsanir koma á yfirborðið er vert að muna að enginn er fullkominn. Abraham var giftur systur sinni. Móses gaf hermönnum sínum hryllilegar skipanir í nafni Guðs. Davíð konungur lét myrða eiginmann Batsebu svo að hann gæti eignast hana fyrir konu. Salómon konungur var sagður eiga 700 eiginkonur. Pétur postuli neitaði Jesú þrisvar og allir lærisveinarnir yfirgáfu hann er hann var tekinn. Páll postuli naut þess að myrða fylgjendur Jesú áður en hann var valinn af Kristi til að boða fagnaðarerindið. Hvernig getur það verið að þetta séu fyrirmyndirnar í Biblíunni? Biblían sýnir okkur hve ófullkomin manneskjan er og að henni mun alltaf mistakast aftur og aftur. Einn góður prestur sagði einu sinni: „Við erum öll að reyna okkar besta“ og það gerum við í hörðum og syndugum heimi.

Fortíðinni er ekki hægt að breyta og framtíðin er óljós. Það sem skiptir máli er að við sleppum ekki talentunni, þ.e. trúnni, sem okkur var gefin. Ef við látum stjórnast af ótta og slæmum hugsunum að þá eigum við hættu á að missa traust á okkur sjálfum og traust á Guði. Ef við trúum ekki að Guð muni fyrirgefa okkur að þá erum við svo sannarlega týnd. Vegna þess að þrátt fyrir öll mistökin, allan hryllinginn, öll brotin á boðorðunum sendi Guð faðir, Guð soninn Jesú Krist til að deyja á krossi fyrir okkur. Guðs náð sigrar alltaf og gefur okkur ætíð tækifæri til að taka á móti talentu Krists og fylgja honum um aldur og ævi.

Dýrð sé Guði föður, syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er, og verður um aldir alda. Amen.

ENGLISH

Grace and peace be with you all from the Lord Jesus Christ. Amen.

The parable of the talents is told in the context of the last days, when the Lord Jesus will return to judge the living and the dead. Jesus is preparing us for what is to come and, at the same time, he warns us. The Lord says that summer is near, but of that day and hour no one knows—not the angels in heaven, nor the Son, no one except the Father alone. We will receive hints and signs that the time is near. It is important watch closely and always be prepared for the return of the Savior.

Before today’s Gospel text, Jesus tells a parable about ten virgins. Of them, five were foolish and five were wise. All ten were invited to the bridegroom’s banquet and were woken at midnight to go meet him. The darkness was great, so the wise virgins took oil with them for safety in case their lamps went out along the way. The foolish ones were not as prepared and set out without oil. When their lamps went out, they asked for oil from the others, but the wise ones did not have enough for all the lamps. Therefore, the foolish ones had to turn back and buy oil. Meanwhile, the bridegroom invited the other five to come in. When the foolish ones returned, the door was closed. The bridegroom said he did not know them and did not open the door. They were too late.

But how are we to be prepared? How can we, who are mortal, always keep watch? The story of the talents helps us understand our role and duties toward the Lord Jesus Christ. When God created the world, the Lord created man and woman in His image, and they became stewards of the earth. Their role was to take good care of creation and rule over it. Everything we have, God the Father has given us, and the responsibility that follows all these gifts and possessions is great.

The man in the parable entrusted his servants with his possessions. A talent is a measure of weight; for example, gold and silver were measured in talents. One talent is about 25–36 kilograms, and with that in mind, we know the man was rich, as he gave his servants much gold and silver according to their ability. The story can be interpreted in various ways, and some have mentioned that the word talenta (talent) resembles the English word talent, meaning ability. The interpretation is that God has given us everything, including all the talents we may have. It is our duty to share this gift we have from God with our neighbor; to contribute to society. We all have different strengths and callings, and we should be unafraid to use those strengths for good.

This interpretation is unconventional but interesting, nonetheless. There is much in it that we can take to heart, but I believe, like many others, that the talents signify faith or trust. Just as God trusts us with creation, we are to trust and believe in God. The first two servants received the faith and proclaimed the Gospel to everyone they met. More people thus got to hear the message and came to believe in God. The third servant was afraid and weak because he did not trust himself and therefore did not trust God either. He buried his faith and proclaimed the Word—which is Jesus Christ—to no one, and because of that, he distanced himself from God and was sent out into the outermost darkness.

Some find the fate of the third servant to be harsh, even inhumane, and that is true. We cannot imagine what it is like to be eternally removed from God. None of us has experienced it because God never stops reaching out His hand. We all relate to the third servant because he represents us in the story. We have all faltered in this life and made many mistakes, even so large that we tend not to forgive ourselves. We convince ourselves that we do not deserve forgiveness. That is the devil on the shoulder talking, the one who says: 'You are worthless, you will never be better, you will always fail, you do not deserve God's forgiveness.'

When these thoughts come to the surface, it is worth remembering that no one is perfect. Abraham was married to his sister. Moses gave his soldiers horrific orders in the name of God. King David had Bathsheba's husband murdered so he could have her as his wife. King Solomon was said to have 700 wives. The apostle Peter denied Jesus three times, and all the disciples abandoned him when he was taken. The apostle Paul enjoyed murdering followers of Jesus before he was chosen by Christ to proclaim the Gospel. How can it be that these are the role models in the Bible? The Bible shows us how imperfect the human being is and that they will always fail again and again. A good pastor once said to me: 'We are all trying our best,' and we do so in a harsh and sinful world.

The past cannot be changed and the future is unclear. What matters is that we do not let go of the talent—that is, the faith—which was given to us. If we let ourselves be controlled by fear and bad thoughts, we run the risk of losing trust in ourselves and trust in God. If we do not believe that God will forgive us, then we are truly lost. Because despite all the mistakes, all the horror, all the violations of the commandments, God the Father sent God the Son, Jesus Christ, to die on a cross for us. God’s grace always triumphs and always gives us the opportunity to receive the talent of Christ and follow him forever and ever.

Glory be to God the Father, Son, and Holy Spirit, as it was in the beginning, is now, and ever shall be, world without end. Amen.