„Gakk inn í fögnuð herra þíns“

Viljum við lifa eins og listaverkin í hvelfingunni í Genf, óendanlega dýrmæt, en falin og án tilgangs? Eða höfum við hugrekki til að lifa lífinu sem Guð hefur lagt í hendur okkar með ólíkar talentur, ólíkar gjafir og ólík hlutverk. Það er ekki alltaf auðvelt, en það er miklu heilnæmara en að óttast lífið. Guð er uppspretta lífsins, hjá honum eigum við skjól.

Flutt í Neskirkju 1. sunnudag í níuviknaföstu þann 1. febrúar 2026.
Texti: Matteusarguðspjall 25.14-30

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og drottni Jesú Kristi. Amen.

Helgihaldið í dag er með eilítið öðrum hætti en við erum vön í Neskirkju í dag en samt er það svo ótrúlega líkt okkar hefðbundnu sunnudagsmessu. Eins og stendur efst í messuskránni erum við að prófa nýja útgáfu af messunni sem handbókarnefnd Þjóðkirkjunnar hefur verið að vinna fyrir biskup. Árið áður en ég fæddist varð núverandi messa eða messuform tekið í notkun í Þjóðkirkjunni árið 1981. Með messunni 1981 var fyrri messa kirkjunnar endurreist og eins konar útlegð altarisgöngunnar hrundið. Það tók samt söfnuði mörg ár að tileinka sér nýja messu. Nú rúmum 40 árum síðar er verið að endurskoða messuna frá 1981 og gera breytingar sem sumum þykja til bóta en öðrum ekki. Helstu breytingarnar eru þær að:

· fleiri koma að messunni með aukinni þátttöku leikmanna,

· orðfæri og málfar helgihaldsins breytist og verður „nútímalegra“

· skírnarminning er innleidd og syndajátningin er í upphafi messunnar.

· trúarjátningin færist aftur fyrir predikun í stað þess að vera á eftir guðspjallinu.

Við ætlum að nýta næstu sunnudaga til að prófa okkur áfram með tillögur handbókarnefndar. Næsta árið mun handbókarnefnd svo vinna úr athugasemdum og skila frá sér lokaniðurstöðu.

Vissuð þið að djúpt í iðrum jarðar undir borginni Genf í Sviss liggja óteljandi milljarða verðmæti óhreyfð og engum til gagns í „listmuna“ fríhöfn. Hverjum myndi detta í hug að kaupa málverk eftir Leonardo Da Vinci fyrir nokkra milljarða og geyma í dimmri hvelfingu í Sviss? Eða málverk eftir Vincent Van Gogh, Monet eða Picasso? Genfarfríhöfnin geymir óteljandi marga milljarða í verðmætum listmunum sem enginn fær að sjá. Svo að eigendur þeirra þurfi ekki að greiða skatta af listaverkunum þegar þau eru keypt eða flutt á milli landa. Þetta huldusafn listmuna sparar peninga fyrir eigendur listmunanna en gerir það að verkum að margir af mestu gersemum listasögunnar munu ekki koma fyrir sjónir almennings í ár, áratugi og jafnvel aldaraðir. Hæfileikar þeirra fá ekki að njóta sín, gleðja eða ögra skynjun okkar heldur eru verk þeirra grafin í jörð í Sviss.

Hæfileikar listamannanna eru grafnir í svissneska jörð. Enska orðið talent þýðir hæfileiki og er það dregið af gríska hugtakinu τάλαντον (talanton). Gríska orðið á ekki beinleiðis skylt við hæfileika heldur verðmæti, sem hæfileikar vissulega eru. τάλαντον merkir á frummálinu þyngdareiningu eða mjög mikil verðmæti. Þannig að þegar Jesús talar um talentur í dæmisögunni á hann við verðmæti eðlamálma eða peninga og mikið af þeim. Líkt og málverkin og listaverkin sem eru grafin í jörðu í Sviss voru talentur mjög mikil verðmæti. Jesús segir okkur að húsbóndi láti þjóna sína fá þessi gríðarlegu verðmæti. Ein talenta jafngilti margföldum árslaunum venjulegs fólks á þessum árum. Einn fékk fimm talentur, annar tvær og sá þriðji eina. Húsbóndinn fól þeim eigur sínar og fór burt í lengri tíma. Þegar hann sneri aftur höfðu tveir þjónanna margfaldað talentur sínar en sá þriðji hafði grafið sína í jörð af ótta við að glata henni. Húsbóndinn bauð þeim sem höfðu ávaxtað talentur sínar að ganga inn í fögnuð herra síns en sá sem gróf sína í jörð sendi húsbóndinn burt.

Sumum gæti þótt freistandi að lesa þessa dæmisögu Jesú í Matteusarguðspjalli sem kennslubók í viðskiptafræði og litið svo á að hér sé Jesús að kenna okkur hvernig eigi að ávaxta peninga. En auðvitað er miklu meira og allt annað undir hér eins og annars staðar í Biblíunni en kapítalismi eða sósíalismi. Þessi dæmisaga Jesú snýst um dóm og náð. Dómurinn er þungur sem felldur er yfir þriðja þjóninum: Rekið þennan ónýta þjón út í myrkur, þá verður grátur og gnístan tanna. Það er erfitt að líta fram hjá þessum hörðu orðum húsbóndans sem fordæma þjóninn sem gróf talentuna í jörðu. Hvers vegna er þeim umbunað sem eignuðust meira en honum sem óttaðist er refsað?

Þó að dómurinn í textanum standi upp úr þá fjallar sagan ekki um dóminn. Dómurinn er ekki miðpunktur sögunnar. Húsbóndinn segir við þjóninn með 10 talenturnar: Gakk inn í fögnuð herra þíns og við þann með fjórar: Gakk inn í fögnuð herra þíns. Þungamiðja sögunnar eru þessi orð: Gakk inn í fögnuð herra þíns. Sagan lýsir nefnilega fyrst og fremst gjafmildum húsbónda sem felur þjónum sínum allt sem hann á, gnægð auðæva – hann býður þeim sæti við gnægtarborð – hann treystir þeim fyrir öllu þessu um langt skeið. Hann gefur þeim eins mikinn tíma og þeir þarfnast.

Húsbóndinn í sögunni er eins konar staðgengill Jesú. Það eitt breytir inntaki sögunnar því við vitum að Jesús er ekki grimmur og miskunnarlaus dómari heldur vinur okkar og bróðir sem gefur líf með nærveru sinni. Hann er ekki enn einn ofbeldisseggurinn sem vill drottna yfir öðrum, hann er Jesús, sem er kærleiksríkur frelsari og fús til að fyrirgefa. Húsbóndinn í sögunni býður þjónum sínum að gæta talentanna á sama hátt og Jesús býður okkur að fylgja sér, býður okkur líf með sér. Það þýðir að þrátt fyrir hörkuna í orðum húsbóndans er engum dyrum lokað, því kærleikur Guðs sem birtist okkur í Jesú Kristi er aldrei á þrotum – hann er óendanlegur.

Húsbóndinn segir: Gakk inn í fögnuð herra þíns – Líkt og þjónum húsbóndans er okkur hverju og einu boðið að slást í för með Jesú Kristi. Okkur er boðið að ávaxta talenturnar sem hann gefur okkur en ávöxturinn er ekki peningar sem safnast inn á reikningum heldur það sem Jesús kallar líf í fyllstu gnægð. Líf sem er heilt, heilnæmt bundið Guði og hans góða vilja fyrir lífið og sköpunina alla. Þegar við göngum til altaris erum við á einstakan hátt að taka á móti talentunum og ávaxta þær og ganga inn í fögnuð herrans og taka á móti gjöfum hans.

En hvað með þriðja þjóninn? Hvað verður um hann? Honum er boðið að vera með en af einhverri ástæðu vill hann ekki eða getur ekki þegið boðið. Kannski treystir hann því ekki, kannski óttast hann frekar en að treysta. Þess vegna grefur hann talentuna í jörðu, þess vegna grefur hann sjálfan sig í eigin ótta. Hann er ekki fordæmdur, heldur hefur hann dæmt sjálfan sig til að lifa lífi sem þekkir ekki þá gleði að eiga Jesú að vin – hann þorir ekki að ganga inn í fögnuð herra síns.

„Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.“ Rísum úr sætum og játum saman trúna.