A Blank Today / Þegar núið verður autt

Text: John 11: 1, 3, 17-27                                                                        *Íslensk þýðing niður

Grace and peace to us all from God our Father and the Lord Jesus Christ. Amen.

1.
Following last week’s “Martha and Mary debate” in the Gospel of Luke, the sisters Martha and Mary appear once again. These sisters had a brother named Lazarus, though we do not know whether he was older or younger than Martha and Mary. 

This Lazarus fell ill and passed away. Jesus was informed of Lazarus’s illness before he died, but when Jesus finally arrived at Martha’s home, it was already the fourth day after his death.

To give away the conclusion, Jesus performs a great miracle: He calls the deceased Lazarus back from the tomb and brings him back to life. In the Gospel of John, miracles are called “signs,” and this was truly a “sign” pointing to the fact that Jesus is the Son of God and the Messiah.

Today’s Gospel text shows us the scene before Jesus gives this sign, as He visits Martha and Mary, who are weeping over the death of their brother.

To add just one note at the beginning: it is said that among the Jewish people of that time, there was a common belief regarding death—that “for three days after death, the soul hovers around the body, but on the fourth day the body begins to decay, and the soul departs completely.”

Because four days had already passed since Lazarus died, his soul had already left the body, and the body was entering the stage of decay. Namely, all hope was lost; every possible measure had run out. It was into this exact situation—where Martha and Mary had no choice but to grieve—that Jesus walked in.

It is a heavy-hearted scene, but let us look together at the exchange between Jesus and Martha.

2.
Martha went out to meet Jesus and said, “Lord, if you had been here, my brother would not have died.” Here, we can sense her deep regret over what had already happened. On top of that, there is a tone of blaming Jesus—a kind of grievance: “Why didn’t you come sooner?”

Perhaps feeling she had said too much, she added, “But I know that even now God will give you whatever you ask.” In verse 23, it says: “Jesus said to her, ‘Your brother will rise again.’ Martha said to him, ‘I know that he will rise again in the resurrection on the last day.’”

Martha’s focus shifted from the past, and this time, it flew off into the distant future. Her words, “I know that he will rise again in the resurrection on the last day,” do not reflect a living hope for resurrection; rather, it is an understanding that resurrection is an event that happens in a time completely detached from the present. She holds nothing more than a formal, hollow expectation regarding the resurrection.

She had just lost a family member who was still young, so of course, this is completely understandable. Yet in this way, Martha is trapped on the one hand by regret over the past—“If only Jesus had been here… If only I had reached out to him sooner…”—while on the other hand, she places a merely formal expectation far off in a disconnected time, the “resurrection on the last day.”

Let us say it again: such a reaction is very understandable. When struck by great sorrow or sudden tragedy, anyone among us would likely respond in the exact same way. In a sense, going through such a process is also indispensable for healing.

In psychiatry and clinical psychology, much is said about this “grieving process” and “grief work,” and learning about them is beneficial for us, even if we are not the ones currently walking through grief.

However, what we want to focus on in this worship service is not the “grieving process,” but rather the “now” for Martha. Caught between regret and attachment to the past, and a formal expectation for the future, the “now” for Martha has become a completely blank space.

3.
Even if it is not as severe as losing a family member, every one of us experiences things that are unusually sad or terrible. Some of these experiences may even become traumatic.

Failures at work, car accidents, illnesses, injuries, divorce, heartbreak. Or, especially in relation to our community here, moving overseas, and parting with family and friends. Among us, there are even some who have experienced being arrested or imprisoned for political or religious reasons.

Overcoming such experiences is truly difficult. Before we even realize it, we begin looking back at the past, finding it so hard to move forward. I believe all of us have experienced times like that more or less.

On the other hand, what about the future? In a sense, the future might be even more serious than the past in general. If raised in a reasonably ordinary environment, the future to children is surely nothing less than a giant bundle of dreams.

However, as we grow into adulthood, our view of our own abilities becomes more realistic and objective. We learn that dreams were just dreams, and our dreams tend to shrink. In contrast, practical reasons to worry about the future increase one after another.

Our health, our finances, relationships within our families, circumstances at work—these swell in inverse proportion to our shrinking dreams. And before we know it, it is not uncommon for the future to turn into a place wrapped in endless anxiety, far from being a dream.

The author C.S. Lewis wrote a work called The Screwtape Letters. In it, a senior devil teaches a young devil how to pull human beings away from God. The senior devil says: Tie the human heart to the “past” or the “future,” and tear it away from the “present.”

“For the ‘Present’ is the only point in which time touches eternity, and the only place where humans can truly hear God’s voice and practice love and duty. On the other hand, the past is already frozen and no longer exists, and the future is nothing more than an illusion that does not yet exist. Therefore, if we drive humans into ‘regret over the past’ or ‘anxiety about the future,’ they will lose sight of the ‘Present’ where they meet God.”

Our everyday lives may have fallen right into this devil’s trap. We find ourselves caught in a dilemma—unable to break free from regret and attachment to the past, and holding only formal expectations for the future; in other words, losing any living hope.

4.
“Resurrection,” “eternal life,” “the coming of the kingdom of God”—many people likely think that faith in Christ is faith directed toward the future. However, Christianity places its emphasis much more on “today.” Let us look at just two examples.

During the Exodus, while the Jewish people led by Moses were fleeing Egypt and traveling toward the Promised Land, they were struck by a food shortage. To the complaining people, God rained down every morning a mysterious bread-like food called “manna,” but commanded: “No one is to keep any of it until morning” (Exodus 16:19).

Or take the Lord’s Prayer: “Give us this day our daily bread.” We specifically say “this day,” don’t we? It does not say “give us our daily bread every day,” but gives it to us “this day”—today.

These show us that the food God provides is for “today.” This also held the purpose of nurturing faith in the fact that “God gives grace day by day.” In matters of faith, buying insurance for “tomorrow” means distrust toward God.

This emphasis on “today” teaches us that the day called “today” is the very place and time where we believe in God. In this respect, C.S. Lewis’s senior devil was right. God’s grace is also given “today.” Some of us might object, saying, “Even if you say that, my wish hasn’t come true yet. Will my wish be granted today?” That concern is completely natural.

However, God’s grace is not about our wishes coming true. God gives us what is good for us at the time we need it. That is grace. What we need today, God provides today.

Then we might hear the next concern: “Well, what about eternal life, or the kingdom of God?” It is true that these things may not yet be clearly visible to our eyes. Even so, we are already connected right now to both eternal life and the kingdom of God.

These things do not lie at the very end of a timeline of past, present, and future; rather, they are realities that already exist right now, within our relationship with the Lord who is present with us in this place. This requires us to use our imagination a little, but it means that the things God has promised are already being realized. Faith is beyond the passage of time.

5.
To Martha, who was mourning her departed brother and whose “now” had gone completely blank, Jesus says: “I am the resurrection and the life. Those who believe in me, even though they die, will live, and everyone who lives and believes in me will never die. Do you believe this?” (vv. 25–26)

These words of Jesus set Martha free from the bonds of the past, reclaim the future that had been severed from today, and reconnect it to “today.” When Jesus is with us, “now” and “today” are no longer a blank.

“Today” becomes the time to believe in Jesus, and the time to receive God’s grace. Resurrection, eternal life, the kingdom of God—all of these are realities already revealed in Jesus, and we who believe in Jesus are already connected to them as well.

Jesus asks Martha, doesn’t He: “Do you believe this?” And when Martha replies, “Yes, Lord, I believe that you are the Messiah,” Jesus brought Martha’s deceased brother Lazarus out from the tomb. It was a “sign” showing that everything Jesus spoke was true.

When we believe in Jesus today, we too are given a today that is no longer trapped in the past. We can take a future that was nothing more than a hopeless “someday,” and turn it once again into a “today built upon the accumulation of todays,” overflowing with living hope. Let us take a moment to look at what “today” means for who we are right now. And together, let us cherish anew this gift of a day called “today.”

Peace of God, which surpasses all human understanding, keep our hearts and our minds in Christ Jesus. Amen.

***

Texti: Jóhannesar 11: 1, 3, 17-27 

Náð og friður sé með okkur öllum frá Guði föður okkar og Drottni Jesú Kristi. Amen.

1.
Í framhaldi af „deilunni um Mörtu og Maríu“ í guðspjalli síðasta sunnudags birtast systurnar Marta og María aftur. Þær áttu bróður sem hét Lasarus, en við vitum ekki hvort hann var eldri eða yngri en Marta og María.

Lasarus veiktist og lést. Jesús hafði fengið fréttir af veikindum hans áður en hann dó, en þegar Jesús loksins kom heim til Mörtu voru þegar liðnir fjórir dagar frá dauða hans.

Ef við gefum upp niðurstöðuna strax, þá vinnur Jesús mikið kraftaverk: Hann kallar hinn látna Lasarus út úr gröfinni og vekur hann aftur til lífs. Í Jóhannesarguðspjalli eru kraftaverk kölluð „tákn“, og þetta var sannarlega „tákn“ sem benti til þess að Jesús væri sonur Guðs og Messías.

Guðspjallstexti dagsins sýnir okkur það sem gerist áður en Jesús gefur þetta tákn, þegar hann kemur til Mörtu og Maríu sem syrgja og gráta látinn bróður sinn.

Mig langar aðeins að bæta við einu atriði í upphafi. Sagt er að meðal Gyðinga á þessum tíma hafi verið útbreidd sú trú varðandi dauðann að „fyrstu þrjá dagana eftir dauðann svífi sálin í kringum líkamann, en á fjórða degi byrji líkaminn að rotna og sálin yfirgefi hann endanlega.“

Þar sem fjórir dagar voru þegar liðnir frá dauða Lasarusar var sálin samkvæmt þessari hugmynd farin úr líkamanum og líkaminn tekinn að rotna. Með öðrum orðum var öll von úti.

2.
Marta fór út á móti Jesú og sagði: „Drottinn, ef þú hefðir verið hér, væri bróðir minn ekki dáinn.“ Í þessum orðum skynjum við djúpa eftirsjá hennar yfir því sem þegar hafði gerst. Þar má líka greina ákveðna ásökun gagnvart Jesú: „Af hverju komst þú ekki fyrr?“

Kannski fannst henni hún hafa sagt of mikið, því hún bætti við: „En einnig nú veit ég að Guð mun gefa þér hvað sem þú biður hann um.“ Í 23. versi segir: „Jesús segir við hana: ‚Bróðir þinn mun upp rísa.‘ Marta segir við hann: ‚Ég veit að hann rís upp í upprisunni á efsta degi.‘“

Athygli Mörtu færist nú frá fortíðinni langt inn í fjarlæga framtíð. Orð hennar um „upprisuna á efsta degi“ bera ekki vott um lifandi von um upprisuna. Hún virðist fremur skilja hana sem atburð sem muni eiga sér stað á tíma sem er algerlega ótengdur nútíðinni. Von hennar er því aðeins formleg og innantóm eftirvænting.

Hún var nýbúin að missa fjölskyldumeðlim sem enn var ungur, svo þetta er fullkomlega skiljanlegt. En þannig er Marta föst annars vegar í eftirsjá yfir fortíðinni: „Ef Jesús hefði bara verið hér… Ef ég hefði bara leitað til hans fyrr…“ Hins vegar staðsetur hún formlega von sína langt í burtu, við „upprisuna á efsta degi“.

Slík viðbrögð eru mjög skiljanleg. Þegar við verðum fyrir mikilli sorg eða skyndilegum harmleik myndi líklega hvert og eitt okkar bregðast við á sama hátt. Að vissu leyti er það líka ómissandi þáttur í bataferlinu.

Í geðlæknisfræði og klínískri sálfræði er mikið fjallað um „sorgarferli“ og „sorgarvinnu“, og gagnlegt er fyrir okkur að þekkja þau, jafnvel þótt við séum ekki sjálf að ganga í gegnum sorg.

En í þessari guðsþjónustu viljum við ekki beina sjónum okkar að „sorgarferlinu“, heldur að „núinu“ hjá Mörtu. Hún er föst milli eftirsjár og tengsla við fortíðina annars vegar og formlegrar væntingar til framtíðarinnar hins vegar. Mitt þar á milli hefur „núið“ hjá Mörtu orðið að algjörlega auðu rými.

3.
Jafnvel þótt það sé ekki jafn þungbært og að missa fjölskyldumeðlim, upplifum við öll einhvern tíma eitthvað óvenjulega sorglegt eða erfitt. Sumt af því getur jafnvel orðið að áfalli sem situr eftir í okkur.

Mistök í starfi, bílslys, veikindi, meiðsli, skilnaður, ástarsorg. Eða, sérstaklega þegar við hugsum um samfélagið okkar hér, að flytja til annars lands og þurfa að skilja við fjölskyldu og vini. Meðal okkar eru jafnvel þau sem hafa upplifað að vera handtekin eða fangelsuð af pólitískum eða trúarlegum ástæðum.

Það er sannarlega erfitt að komast yfir slíka reynslu. Áður en við gerum okkur grein fyrir því förum við að horfa aftur til fortíðarinnar og eigum erfitt með að halda áfram. Ég held að við höfum öll, að meira eða minna leyti, upplifað slíka tíma.

En hvað þá með framtíðina? Að vissu leyti getur framtíðin almennt verið okkur jafnvel erfiðari en fortíðin. Fyrir börn sem alast upp við nokkuð venjulegar aðstæður er framtíðin líklega ekkert annað en risastór knippi af draumum.

En eftir því sem við verðum fullorðin verður sýn okkar á eigin hæfileika raunsærri og hlutlægari. Við lærum að draumar voru bara draumar, og draumar okkar eiga það til að verða smærri. Á sama tíma fjölgar raunverulegum ástæðum okkar til að hafa áhyggjur af framtíðinni, hverri á fætur annarri.

Heilsan, fjárhagurinn, samskipti innan fjölskyldunnar, aðstæður á vinnustað — allt þetta vex í öfugu hlutfalli við draumana sem minnka. Og áður en við vitum af er alls ekki óalgengt að framtíðin, í stað þess að vera draumur, verði að stað sem er umlukinn endalausum áhyggjum.

Rithöfundurinn C.S. Lewis skrifaði verk sem heitir The Screwtape Letters. Þar kennir eldri djöfull yngri djöfli hvernig eigi að draga mannfólkið frá Guði. Eldri djöfullinn segir: Festu hjarta mannsins við „fortíðina“ eða „framtíðina“ og slítu það frá „nútíðinni“.

„Því að ‚nútíðin‘ er eini punkturinn þar sem tíminn snertir eilífðina og eini staðurinn þar sem manneskjan getur í raun heyrt rödd Guðs og iðkað kærleika og skyldu sína. Fortíðin er hins vegar þegar frosin og er ekki lengur til, og framtíðin er ekkert annað en ímyndun um eitthvað sem er ekki enn orðið til. Ef við því rekum mannfólkið inn í ‚eftirsjá yfir fortíðinni‘ eða ‚kvíða vegna framtíðarinnar‘ missir það sjónar á ‚nútíðinni‘ þar sem það mætir Guði.“

Daglegt líf okkar kann einmitt að hafa fallið í þessa gildru djöfulsins. Við finnum okkur föst í klemmu — við getum ekki losnað undan eftirsjá og tengslum við fortíðina, en gagnvart framtíðinni eigum við aðeins formlegar væntingar; með öðrum orðum, við höfum glatað lifandi von.

4.
„Upprisan“, „eilíft líf“, „koma Guðs ríkis“ — líklega hugsa margir að trúin á Krist sé trú sem beinist að framtíðinni. En kristin trú leggur miklu meiri áherslu á „daginn í dag“. Við skulum aðeins skoða tvö dæmi.

Í brottförinni frá Egyptalandi, þegar Ísraelsmenn undir leiðsögn Móse voru á leið frá Egyptalandi til fyrirheitna landsins, varð skortur á mat. Fólkið kvartaði, en Guð lét á hverjum morgni falla af himni dularfulla fæðu, eins konar brauð, sem kallaðist „manna“. En hann gaf jafnframt þessi fyrirmæli: „Enginn má skilja neitt eftir af því til morguns“ (2Mós 16.19).

Eða tökum Faðirvorið: „Gef oss í dag vort daglegt brauð.“ Við segjum sérstaklega „í dag“, er það ekki? Þar stendur ekki: „Gef oss daglegt brauð okkar á hverjum degi,“ heldur: „Gef oss í dag“ — einmitt í dag.

Þetta sýnir okkur að sú fæða sem Guð gefur er fæða fyrir „daginn í dag“. Um leið hafði þetta þann tilgang að rækta með fólkinu traust á því að „Guð gefur náð sína dag frá degi“. Þegar kemur að trúnni er það að kaupa sér tryggingu fyrir „morgundaginn“ í raun vantraust á Guð.

Þessi áhersla á „daginn í dag“ kennir okkur að einmitt sá dagur sem við köllum „í dag“ er sá staður og sá tími þar sem við trúum á Guð. Að þessu leyti hafði eldri djöfullinn hjá C.S. Lewis rétt fyrir sér. Náð Guðs er líka gefin „í dag“.

Sum okkar gætu mótmælt: „Þótt þú segir þetta hefur ósk mín enn ekki ræst. Mun hún þá rætast í dag?“ Það er fullkomlega eðlileg spurning.

En náð Guðs felst ekki í því að óskir okkar rætist. Guð gefur okkur það sem er okkur fyrir bestu þegar við þurfum á því að halda. Það er náð. Það sem við þurfum í dag gefur Guð okkur í dag.

Þá gætum við spurt næst: „En hvað með eilíft líf eða Guðs ríki?“ Það er rétt að við sjáum þetta kannski ekki enn skýrt með augum okkar. Samt erum við nú þegar, einmitt núna, tengd bæði eilífu lífi og Guðs ríki.

Þetta er ekki eitthvað sem bíður okkar við ysta enda tímalínu fortíðar, nútíðar og framtíðar. Þvert á móti er þetta veruleiki sem er þegar til staðar núna, í sambandi okkar við Drottin sem er hér með okkur á þessum stað.

Til þess þurfum við kannski að beita ímyndunaraflinu örlítið. En það merkir að það sem Guð hefur lofað er þegar byrjað að verða að veruleika. Trúin nær út fyrir gang tímans.

5.
Mörtu, sem syrgir látinn bróður sinn og upplifir „núið“ sem algjörlega autt, segir Jesús: „Ég er upprisan og lífið. Sá sem trúir á mig mun lifa þótt hann deyi. Og hver sem lifir og trúir á mig mun aldrei að eilífu deyja. Trúir þú þessu?“ (v. 25–26)

Þessi orð Jesú leysa Mörtu úr fjötrum fortíðarinnar, endurheimta framtíðina sem hafði slitnað frá deginum í dag og tengja hana aftur við „daginn í dag“. Þegar Jesús er með okkur eru „núið“ og „dagurinn í dag“ ekki lengur auð.

„Dagurinn í dag“ verður sá tími þegar við trúum á Jesú og tökum á móti náð Guðs. Upprisan, eilíft líf, Guðs ríki — allt þetta er veruleiki sem þegar hefur verið opinberaður í Jesú, og við sem trúum á Jesú erum þegar tengd þessum veruleika.

Jesús spyr Mörtu: „Trúir þú þessu?“ Og þegar Marta svarar: „Já, Drottinn. Ég trúi að þú sért Kristur,“ kallar Jesús látinn bróður hennar, Lasarus, út úr gröfinni. Það var „tákn“ sem sýndi að allt sem Jesús hafði sagt var satt.

Þegar við trúum á Jesú í dag, fáum við líka „dag í dag“ sem er ekki lengur fjötraður við fortíðina. Framtíð sem var ekkert annað en vonlaust „einhvern tíma“ getur aftur orðið að „deginum í dag sem byggist upp af öllum þeim dögum sem við höfum fengið“, fullum af lifandi von.

Við skulum staldra aðeins við og líta á hvað „dagurinn í dag“ merkir fyrir okkur eins og við erum einmitt núna. Og saman skulum við læra að meta að nýju þessa gjöf sem kallast „dagurinn í dag“.

Friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, varðveiti hjörtu okkar og hugsanir í Kristi Jesú. Amen.

*Þýdd af Chat GPT