Grace and Obsession / Náð og þráhyggja

Text: Matthew 5:17-19                                       *Íslensk þýðing niður

Grace to you and peace from God our Father and the Lord Jesus Christ.  -Amen.

1.   
Today’s Gospel reading is part of Jesus’ famous "Sermon on the Mount," which runs from the beginning of Matthew chapter 5 to the end of chapter 7. This Sermon on the Mount has many very important teachings, and in today's reading, Jesus chooses the "Law" as the topic of His teaching.

First, it is important for us to look back at what the Law actually is. When we read the Gospels, we Christians easily end up having negative thoughts about the Law. That is mainly because, in Jesus' time, the original purpose of the Law was twisted in Jewish society, and the Gospels include many of Jesus' critical teachings about it.

So first, I want us to check some basic points. Number one, the Law was a treasure that God gave to the Jewish people, and it was meant to help them in their daily lives. It was not a negative thing at all.

Number two, Jesus did not reject the Law either. Verse 18 says: "For truly I tell you, until heaven and earth disappear, not the smallest letter, not the least stroke of a pen, will by any means disappear from the Law until everything is accomplished." Jesus criticized the way people handled the Law in His days, but He did not reject the Law itself.

Now, about this Law. Along with the temple rituals, it is the very core of Judaism. While the temple rituals faded away when the Roman Empire destroyed the Jerusalem temple in 70 AD, the Law has been like a band that holds the Jewish community together from that time all the way until today.

People believe that the basic parts of the Law were given through Moses. Actually, there are rules given through people other than Moses, but Jewish society has a rule that says, "Prophets after Moses cannot add anything to the Law."

They say there are 613 of these Laws of Moses, and a 12th-century legal scholar, Rabbi Moshe ben Maimon, made a detailed list of them. But that is not all. 613 is just the number of laws taken from the Bible (the Old Testament). On top of that, there is the oral law, which explained these rules in much more detail and expanded them. This oral law grew so much that it is impossible to count them all.

2.
Why did the Law spread so deeply as the foundation of Jewish society? People probably have different opinions, but above all, the primary reason must be that the Jewish people truly loved the Law. For them, the Law was the word of God, and keeping the Law was how they loved God.

Psalm 119 says: "How I love your law! (...) How sweet are your words to my taste, sweeter than honey to my mouth!" (119:97, 103)

When the Kingdom of Judah was destroyed and many Jewish people were forced to live in exile in Babylon, they actively kept the Law practicing like circumcision and the Sabbath. It is said that this was how they protected their identity as Jews.

In this way, the Law was never a negative thing from the beginning. It was a visible and concrete expression of the relationship between God and the Jewish people. The Law was a guidepost for them to enter into a right relationship with God.

If we think of the Law as a guide for a religious life, this visible and concrete guidepost, or action guide, is incredibly important. It is because it makes it very clear what the Jewish people need to do. If they follow this guidepost, it leads themright to God.

Whether we call it a guidepost, an action guide, or even a manual, we get very lost without clear directions for our own religious life. For example, imagine someone tells us, "Go and worship." If we do not have any kind of program, we have to start from scratch by thinking, "Okay, what should we do now?"

Should we sing hymns? Should we read the Bible? How should we pray? The worship progrm we use every week is, in a way, a type of manual. Even a simple program like ours took a lot of time and work before it finally took this shape.

In our life of faith, knowing what to do and where to go is a basic and essential need for us.

3.
Even though the Law was that important to the Jewish community, by Jesus' time, it had become quite twisted and had wandered off its original path. Here is a well-known example: the Law says that people must give financial help to their parents when they are in need.

However, in Jesus' time, some people avoided this duty by declaring their property as a gift to God (called "Korban"), even though their parents were struggling. All they had to do was say out loud, "I am giving this property to God," and after that, nobody really cared whether they actually gave it to God or not.

Jesus criticized this exact thing in Matthew chapter 15: "But you say that if anyone declares that what might have been used to help their father or mother is ‘devoted to God,’ they are not to ‘honor their father or mother’ with it."

Now, here is the big question. Why did the Law—which was supposed to be a visible and concrete blessing of being with God—become so twisted by the time of Jesus? This is a really important point for us to think about.

Generally, people say there are two reasons. The first reason is the political background of that time. Judea was under the control of the Roman Empire. Even though they had a good amount of freedom to rule themselves, they were not happy. They wanted independence so badly, but they were no match for Rome in military power or political power. So, it is said that people turned to "religious superiority."

By keeping the Law, the Jewish people wanted to show off their "holiness" to the Romans. Because of this, in a way, they became obsessed with keeping the Law perfectly. But they probably did not realize that at this point, the Law was no longer a path toward God; it had become a weapon to fight against other nations. Naturally, they started emphasizing the outward keeping of the Law, while they forgot about the inward things—like obedience before God and caring for others.

The second reason is something I mentioned a little earlier: the Jewish people carried the trauma of the "Babylonian Exile." Back then, the Law did help them protect their identity.

But here is the catch. Why did God give the Jewish people such a hard trial as the Babylonian Exile? Several prophets gave the answer. A prime example is Jeremiah. Jeremiah chapter 16, verses 10 to 12 says: "When you tell these people all this and they ask you, ‘Why has the Lord decreed such a great disaster against us? What wrong have we done? What sin have we committed against the Lord our God?’ then say to them, ‘It is because your ancestors forsook me,’ declares the Lord, ‘and followed other gods and served and worshiped them. They forsook me and did not keep my law. Youth, you have behaved worse than your ancestors.’"

Some scholars, like the famous Jewish psychologist Sigmund Freud, look at it this way. The disaster happened because people did not keep the Law. Because of this, the Jewish people started working extra hard to keep it. However, because of their trauma, keeping the Law just to avoid disaster meant that all the joy was stolen from it right from the very start.

For these reasons, the Law in Jesus' time had moved far away from what it was originally meant to be.

4.
This might sound like a lecture about the Law. But this is really important for us. Instead of just having a superficial idea like, "Oh, the Law is just a hollow religious practice," thinking about why it became that way is truly helpful for us.

Something that is supposed to guide people into a right relationship with God, and something where people are supposed to find joy and a sense of purpose. How does something so positive and full of joy turn into something that makes people anxious, binds them, or makes them impenetrable?

This kind of thing happens a lot, not just with the Law in Jesus' time. Especially in religion, the ideas of "God's judgment" or "God's punishment" usually exist. So, there is always a foundation for a scary thought to grow, like, "If I do this, I will be judged," or "If I don't do this, I will be punished." Well, I suppose some religions don't even start as something positive, but try to control people through anxiety from the very beginning.

But when something that is supposed to be our joy turns into a burden or a spiritual bondage, it can also happen in our daily lives, even in areas that have nothing to do with religion. In fact, it happens all the time.

Take Instagram, for example. It seems there is a lot of fun in posting nice photos and getting attention from people. But when it goes too far, instead of enjoying the food or the scenery in the moment, our minds get completely taken over by the need to take a good picture, and that can become a permanent habit.

Or imagine going sightseeing with friends. We make a packed schedule to visit famous spots and popular cafes or restaurants. But then, instead of enjoying the trip, we get controlled by the schedule, and it turns into a trip where we just checked things off a list.

Or think about family. A family is supposed to be a source of human joy. But under the weight of daily work and exhaustion, it can start to feel like a heavy burden. Before we know it, home becomes a place filled only with frustration and complaints, and the joy and thankfulness disappear. This kind of thing really happens.

Our families, our hobbies, and our vacations are all gifts from God our Father. They are supposed to be opportunities that bring joy to our lives and create smiles and grateful hearts. But without even realizing it, sometimes they stop being that way.

5.
Jesus said, "Do not think that I have come to abolish the Law or the Prophets; I have not come to abolish them but to fulfill them." The phrase "the Law or the Prophets" means the entire Old Testament—in other words, the whole Bible of that time. So, Jesus is saying that He achieves the purpose of the Law and makes the words of the prophets come true. This is not just a lesson; it is a declaration.

The Law was something given to the Jewish people. From the very beginning, non-Jewish people like us, the Gentiles, were never under the Law. We have never had a duty to keep the Law from the start. Even so, we do not just ignore the Law; we make sure to study it somehow, especially the Ten Commandments, which are the very foundation of the Law.

This is because, through the Law, we can also learn what God our Father considers to be "good." The things God promised to the Jewish people through the Law and the prophets are the same things promised to us. However, we do not receive this promise through the Law, but through Jesus. By following Jesus, we can restore our right relationship with God.

If we think about what a "right relationship with God" means in light of today's theme, we can say it means that the various gifts God gives us—which means His grace—will start working again as grace was originally meant to.

When we believe in Jesus and open our hearts to Him, we can see who we are and what kind of state we are in right now. This is because our spiritual eyes are opened. Then, we will realize that even though we are receiving so much grace from God our Father, we have forgotten to be thankful, or we have turned some of His grace into a heavy burden instead of a blessing.

But when we are made aware of this, all of His grace begins to live again as grace. It brings us joy and shows us the way to live each and every single day with a thankful heart.

Let us throw away unnecessary fears and obsessions, and let us restore the joy of living.

Peace of God, which surpasses all understanding, will keep your hearts and your minds in Christ Jesus. -Amen.

****

Texti: Matteas 5:17-19  

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. – Amen.

1.
Guðspjall dagsins er hluti af hinni frægu Fjallræðu Jesú, sem nær frá upphafi 5. kafla Matteusarguðspjalls og allt til loka 7. kafla. Í þessari Fjallræðu er að finna margar afar mikilvægar kenningar, og í texta dagsins velur Jesús lögmálið sem viðfangsefni sitt.

Fyrst er mikilvægt að rifja upp hvað lögmálið er í raun og veru. Þegar við lesum guðspjöllin eigum við kristin mjög auðvelt með að mynda neikvæða mynd af lögmálinu. Ástæðan er einkum sú að á dögum Jesú hafði upphaflegum tilgangi lögmálsins verið snúið á hvolf í samfélagi gyðinga, og þess vegna finna má í guðspjöllunum margar gagnrýnar kenningar Jesú um hvernig farið var með það.

Þess vegna langar mig fyrst að rifja upp nokkur grundvallaratriði.

Í fyrsta lagi var lögmálið dýrmæt gjöf sem Guð gaf gyðingaþjóðinni til að leiðbeina henni í daglegu lífi. Það var alls ekki eitthvað neikvætt.

Í öðru lagi hafnaði Jesús heldur ekki lögmálinu. Í 18. versi segir hann:

„Sannlega segi ég yður: Fyrr mun himinn og jörð líða undir lok en einn bókstafur eða einn stafkrókur falla úr lögmálinu, uns allt er komið fram.“

Jesús gagnrýndi hvernig menn fóru með lögmálið á hans dögum, en hann hafnaði aldrei lögmálinu sjálfu.

Þetta lögmál er, ásamt helgihaldi musterisins, sjálfur kjarni gyðingdómsins. Þegar rómverska heimsveldið eyðilagði musterið í Jerúsalem árið 70 e.Kr. lagðist musterisdýrkunin af. En lögmálið hefur allt frá þeim tíma og fram á okkar daga verið eins og band sem heldur samfélagi gyðinga saman.

Talið er að grundvallarhlutar lögmálsins hafi verið gefnir fyrir milligöngu Móse. Að vísu eru einnig til reglur sem rekja má til annarra en Móse, en í gyðinglegri hefð gildir sú meginregla að: „Enginn spámaður sem kemur eftir Móse má bæta neinu við lögmálið.“

Yfirleitt er sagt að lög Móse séu 613 talsins, og á 12. öld tók lögfræðingurinn og rabbíninn Moshe ben Maimon (Maimonides) saman nákvæma skrá yfir þau.

En þar með er sagan ekki öll sögð. Þessi tala, 613, nær aðeins yfir þau boðorð og lög sem finnast í Ritningunni, Gamla testamentinu. Auk þeirra var einnig til munnlega lögmálið, sem skýrði þessi lög í miklu meiri smáatriðum og útvíkkaði þau enn frekar. Sú munnlega hefð varð svo umfangsmikil að ómögulegt er að telja allar reglurnar sem af henni spruttu.

2. 
Hvers vegna festi lögmálið svo djúpar rætur sem grundvöllur gyðinglegs samfélags? Þar kunna menn að hafa mismunandi skoðanir, en umfram allt hlýtur meginástæðan að vera sú að gyðingaþjóðin elskaði lögmálið af heilum hug. Fyrir þeim var lögmálið orð Guðs, og með því að halda lögmálið sýndu þau Guði kærleika sinn.

Í 119. sálmi segir:

„Hve ég elska lögmál þitt! Allan daginn hugleiði ég það. (…) Hversu sæt eru orð þín gómi mínum, sætari en hunang munni mínum!“
(Sálmur 119:97, 103)

Þegar Júdaríki var lagt í rúst og margir Gyðingar voru fluttir nauðugir í útlegð til Babýlon héldu þeir af trúmennsku áfram að iðka lögmálið, til dæmis með umskurn og hvíldardegi. Talið er að einmitt þannig hafi þeir varðveitt sjálfsmynd sína sem gyðinga.

Lögmálið var því alls ekki neikvætt í upphafi. Það var sýnileg og áþreifanleg tjáning á sambandi Guðs og gyðingaþjóðarinnar. Lögmálið var leiðarvísir sem hjálpaði þeim að lifa í réttu sambandi við Guð.

Ef við lítum á lögmálið sem leiðsögn fyrir trúarlíf okkar sjáum við hversu mikilvægt það er að hafa slíkan sýnilegan og skýran leiðarvísi – eða jafnvel hagnýtar leiðbeiningar. Þá verður mjög skýrt hvað gyðingaþjóðin átti að gera. Ef hún fylgdi þessum leiðarvísi leiddi hann hana til Guðs.

Hvort sem við köllum þetta leiðarvísi, verklagsreglur eða jafnvel handbók, þá villumst við auðveldlega ef við höfum engar skýrar leiðbeiningar.

Hugsum okkur til dæmis að einhver segi einfaldlega: „Farið og haldið guðsþjónustu.“ Ef engin dagskrá eða leiðbeining væri til staðar, þyrftum við að byrja alveg frá grunni og spyrja: „Hvað eigum við að gera núna?“

Eigum við að syngja sálma? Eigum við að lesa úr Biblíunni? Hvernig eigum við að biðja?

Guðsþjónustudagskráin sem við notum í hverri viku er, að vissu leyti, eins konar handbók. Jafnvel jafn einföld dagskrá og sú sem við notum í söfnuðinum hefur orðið til eftir langan tíma og mikla yfirlegu.

Í trúarlífi okkar er það grundvallarþörf að vita hvað við eigum að gera og hvert við eigum að stefna.

3. 
Þótt lögmálið væri svo mikilvægt fyrir samfélag gyðinga hafði það á dögum Jesú brenglast verulega og fjarlægst upphaflegan tilgang sinn.

Vel þekkt dæmi um þetta er eftirfarandi. Samkvæmt lögmálinu bar fólki skylda til að sjá fyrir foreldrum sínum ef þeir voru í neyð. En á dögum Jesú komust sumir hjá þessari skyldu með því að lýsa yfir að eignir þeirra væru Korban, það er að segja helgaðar Guði, þótt foreldrar þeirra þyrftu á hjálp að halda. Það nægði að segja upphátt: „Þetta er Korban.“ Eftir það spurði í raun enginn hvort eignin væri nokkurn tíma raunverulega gefin Guði eða ekki.

Jesús gagnrýndi þetta harðlega í Matteusarguðspjalli 15. kafla:

„En þér segið: Hver sem segir við föður sinn eða móður: ‘Það sem þú hefðir getað notið af mér er helgigjöf,’ honum sé ekki lengur skylt að heiðra föður sinn eða móður.“

En hér vaknar stóra spurningin.

Hvers vegna varð lögmálið, sem átti að vera sýnileg og áþreifanleg blessun samfélagsins við Guð, svona afskræmt á tímum Jesú? Þetta er afar mikilvæg spurning fyrir okkur að velta fyrir okkur.

Yfirleitt eru nefndar tvær meginástæður.

Sú fyrri tengist stjórnmálalegum aðstæðum þess tíma. Júdea var undir yfirráðum Rómaveldis. Þótt Gyðingar nytu nokkurs sjálfstjórnar voru þeir ósáttir við stöðuna. Þeir þráðu sjálfstæði en áttu enga möguleika gagnvart hernaðar- og stjórnmálavaldi Rómverja. Þess vegna segja margir fræðimenn að þeir hafi leitað í það sem mætti kalla trúarlegt yfirburðahugarfar.

Með því að halda lögmálið vildu þeir sýna Rómverjum hversu „heilög“ þjóð þeir væru. Smám saman varð því til eins konar árátta um að halda lögmálið fullkomlega.

En líklega gerðu þeir sér ekki grein fyrir því að á þessum tímapunkti var lögmálið ekki lengur leiðin til Guðs. Það var orðið að vopni í baráttunni gegn öðrum þjóðum.

Afleiðingin varð sú að sífellt meiri áhersla var lögð á ytri hlýðni við lögmálið, en innri atriði – eins og auðmýkt frammi fyrir Guði og umhyggja fyrir náunganum – gleymdust.

Hin ástæðan er sú sem ég nefndi áðan. Gyðingaþjóðin bar enn djúp sár eftir útlegðina í Babýlon. Á þeim tíma hafði lögmálið sannarlega hjálpað henni að varðveita sjálfsmynd sína.

En hér er mikilvægt atriði.

Hvers vegna leyfði Guð þessari miklu raun að dynja yfir þjóð sinni?

Nokkrir spámenn svara þeirri spurningu. Einn þeirra er Jeremía. Í Jeremía 16:10–12 segir:

„Þegar þú segir þessu fólki allt þetta og það spyr þig: ‘Hvers vegna hefur Drottinn boðað okkur alla þessa miklu ógæfu? Hver er misgjörð okkar? Hvaða synd höfum við drýgt gegn Drottni Guði okkar?’ þá skalt þú svara: ‘Vegna þess að feður yðar yfirgáfu mig, segir Drottinn, og fylgdu öðrum guðum, þjónuðu þeim og tilbáðu þá. Þeir yfirgáfu mig og héldu ekki lögmál mitt. En þér hafið hagað yður enn verr en feður yðar.’“

Sumir fræðimenn, þar á meðal hinn þekkti gyðinglegi sálfræðingur Sigmund Freud, túlka þetta þannig: Hörmungarnar urðu vegna þess að fólkið hélt ekki lögmálið. Þess vegna lagði gyðingaþjóðin enn meira kapp á að halda það.

En vandinn var sá að áfallið sem útlegðin hafði skilið eftir breytti hvatanum. Ef lögmálið var haldið fyrst og fremst til að forðast nýjar hörmungar, þá var gleðin sem upphaflega fólst í því að lifa með Guði horfin strax í upphafi.

Af þessum ástæðum hafði lögmálið á dögum Jesú fjarlægst mjög þann tilgang sem Guð hafði upphaflega ætlað því.

4. 
Kannski finnst ykkur þetta hljóma eins og fyrirlestur um lögmálið. En þetta er í raun mjög mikilvægt fyrir okkur. Það er miklu gagnlegra að velta því fyrir sér hvers vegna lögmálið brenglaðist en að láta sér nægja þá yfirborðskenndu hugmynd að „lögmálið hafi bara orðið að innantómri trúariðkun.“

Hvernig getur eitthvað sem á að leiða fólk inn í rétt samband við Guð – eitthvað sem á að veita gleði og tilgang í lífinu – smám saman breyst í eitthvað sem vekur kvíða, bindur fólk eða lokar hjörtum þess?

Þetta gerðist ekki aðeins með lögmálið á tímum Jesú. Slíkt gerist aftur og aftur.

Sérstaklega innan trúarbragða er oft talað um dóm Guðs eða refsingu Guðs. Þess vegna er alltaf til staðar ákveðinn jarðvegur fyrir ótta að vaxa, svo sem hugsanir eins og: „Ef ég geri þetta, mun Guð dæma mig,“ eða „Ef ég geri þetta ekki, mun Guð refsa mér.“ Að vísu eru jafnvel til trúarbrögð sem byggja frá upphafi meira á ótta en gleði og leitast við að stjórna fólki með kvíða.

En það er ekki aðeins í trúarlífinu sem þetta gerist.

Þegar eitthvað sem á að vera okkur til gleði verður að byrði eða eins konar andlegri ánauð, getur það einnig gerst á öllum sviðum daglegs lífs. Reyndar gerist það mun oftar en við gerum okkur grein fyrir.

Tökum Instagram sem dæmi. Það getur verið skemmtilegt að deila fallegum myndum og njóta þess þegar aðrir kunna að meta þær. En ef það gengur of langt getur athyglin smám saman færst frá því að njóta matarins eða landslagsins yfir í það eitt að ná sem „fullkomnustu“ myndinni. Á endanum getur það orðið að vana sem stjórnar okkur.

Eða hugsum um ferðalag með vinum. Við skipuleggjum þétta dagskrá til að heimsækja fræga ferðamannastaði, vinsæl kaffihús og veitingastaði. En áður en við vitum af erum við hætt að njóta ferðarinnar sjálfrar. Þess í stað er það dagskráin sem stjórnar okkur, og ferðin verður ekkert annað en verkefni þar sem við merkjum við atriði á lista.

Sama má segja um fjölskyldulífið. Fjölskyldan á að vera ein af stærstu gleðigjöfum lífsins. En undir álagi vinnu og þreytu getur hún smám saman farið að upplifast sem byrði. Áður en við gerum okkur grein fyrir því verður heimilið staður þar sem pirringur og kvartanir fylla andrúmsloftið, en gleðin og þakklætið hverfa.

Svona gerist það í raun og veru.

Fjölskyldan okkar, áhugamálin okkar og fríin okkar eru allt gjafir frá Guði föður okkar. Þau eru ætluð til að færa lífi okkar gleði, bros og þakklátt hjarta.

En án þess að við tökum eftir því geta þessar gjafir smám saman hætt að vera það sem Guð ætlaði þeim að vera. 

5.
Jesús sagði:

„Haldið ekki að ég sé kominn til að afnema lögmálið eða spámennina. Ég er ekki kominn til að afnema heldur til að uppfylla.“

Orðin „lögmálið og spámennirnir“ vísa til alls Gamla testamentisins, það er að segja allrar Heilagrar ritningar eins og hún var þekkt á þeim tíma. Jesús er því að lýsa því yfir að hann uppfylli tilgang lögmálsins og láti orð spámannanna rætast. Þetta er ekki aðeins kennsla heldur hátíðleg yfirlýsing.

Lögmálið var gefið gyðingaþjóðinni. Við, sem erum heiðingjar, höfum aldrei frá upphafi verið undir lögmálinu og höfum því aldrei haft þá skyldu að halda það.

Samt sem áður lítum við ekki fram hjá lögmálinu. Við leggjum okkur fram um að læra af því, ekki síst af boðorðunum tíu, sem eru sjálfur grundvöllur lögmálsins.

Ástæðan er sú að með lögmálinu lærum við einnig hvað Guð faðir okkar telur vera gott. Það sem Guð lofaði gyðingaþjóðinni fyrir tilstilli lögmálsins og spámannanna er hið sama og hann lofar okkur.

En við öðlumst ekki þetta fyrirheit fyrir lögmálið heldur fyrir Jesú Krist. Með því að fylgja honum fáum við aftur rétt samband við Guð.

Ef við hugsum um það í ljósi þema dagsins hvað felst í réttu sambandi við Guð, þá mætti segja það þannig: Náðargjafirnar sem Guð gefur okkur – öll sú náð sem hann sýnir okkur – fara aftur að vera það sem þeim var ætlað að vera.

Þegar við trúum á Jesú og opnum hjarta okkar fyrir honum opnast einnig andleg augu okkar. Þá sjáum við skýrar hver við erum og í hvaða ástandi við lifum.

Þá gerum við okkur grein fyrir því að þótt Guð faðir hafi blessað okkur með ótal náðargjöfum höfum við oft gleymt að vera þakklát. Stundum höfum við jafnvel breytt gjöfum hans í byrðar í stað þess að taka á móti þeim sem blessun.

En þegar Guð opnar augu okkar fyrir þessu verður náð hans aftur lifandi náð. Hún fyllir okkur gleði og vísar okkur veginn til að lifa degi hverjum með þakklátu hjarta.

Leggjum því til hliðar óþarfa ótta og kvíða og endurheimtum gleðina yfir lífinu.

Friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, varðveiti hjörtu yðar og hugsanir í Kristi Jesú. – Amen.

*Þýdd af Chat GPT