What Does It Mean to Believe Like a Little Child? / Hvað merkir að trúa eins og lítið barn?
Text: Matthew 11:25-30 *Íslensk útgáfa niður
Grace and peace to us from God our Father and our Lord Jesus Christ. Amen.
1.
In our Lutheran churches and in Anglican churches, we use a calendar called the “church year.” Some other Protestant churches also use it, though how closely they follow it seems to vary.
This week is the second-to-last week of the church year. Next Sunday, called “Christ the King Sunday,” is the last Sunday of the church year. Then, on the following Sunday, November 29, a new church year begins. It begins with Advent, the season when we prepare to celebrate the birth of Christ.
The Gospel reading given to us for this Sunday near the “end of the year” begins at Matthew, chapter 11, verse 25.
Matthew 11 is actually a chapter in which we see many examples of people’s unbelief and rejection of Jesus. First, John the Baptist, who was in prison, sent his disciples to Jesus to ask, “Are you the one who is to come, or should we expect someone else?” (11:3). John had expected a strict judge, so he began to wonder whether Jesus really was the Messiah.
We also hear Jesus expressing his sadness over the many people who would not accept the good news: “We played the pipe for you, and you did not dance; we sang a dirge, and you did not mourn” (11:17). The chapter also describes Jesus speaking strong words against the towns of Chorazin, Bethsaida, and Capernaum. They had refused to accept him, even though he had performed many miracles among them.
Today’s reading gives us Jesus’ teaching in the middle of these discouraging circumstances. Surprisingly, Jesus says, “I praise you, Father, Lord of heaven and earth, because you have hidden these things from the wise and learned, and revealed them to little children. Yes, Father, for this is what you were pleased to do” (11:25–26).
In other words, the ability to understand the good news Jesus proclaimed was given to “little children,” but was not given to “the wise and learned.” And this was the way God chose to spread the good news.
This is one of the “paradoxes” we often find in the Gospels—teachings that seem to turn our usual thinking upside down. Other examples are that the first will be last and the last will be first, or that those who try to save their lives will lose them, while those who give up their lives will find them.
2.
Let us take a closer look at the words “the wise and learned” and “little children.”
First, “the wise and learned.” These words refer directly to the teachers of the law and the Pharisees. God did not give them the ability to understand the good news. They rejected it because they relied on their own learning, their religious pride, and their belief that they knew better than others.
They thought they were seeking God, but in fact, they ended up shutting God out. The good news is not revealed to those who rely too much on themselves.
At the opposite end were the “little children.” The original word means “those who cannot yet speak” or “those who are helpless.” Here, it refers to the “people of the land,” known as the am ha’aretz in Jewish society at that time, as well as sinners, tax collectors, and the disciples, who were seen as having little social or religious standing.
They may not have had much formal education. Yet they remained open to God speaking to them, without putting up barriers. They did not have the pride of thinking, “We can understand everything.” Because of this, they were also open to understanding the good news.
But there is something we need to be careful about here. Receiving the good news “like a little child” is completely different from having “blind faith.” This is very important, so let us look at it carefully.
3.
There are several clear dividing lines between “openly accepting God’s invitation” and “believing blindly.” I feel some hesitation about using the word “blindly,” so from here on I will use the phrase “unquestioning faith.”
The first point is whether people are allowed to think for themselves and ask questions.
What God asks us to give up is our need to prove ourselves right before God, not our ability to think. God did not hide the good news from “the wise and learned” because of their knowledge itself. It was because they relied on their own sense of being right before God.
Unquestioning faith involves giving up our ability to think and reason. In other words, we stop thinking for ourselves. Messages such as “We must not ask questions” and “We must not think for ourselves” weaken our ability to reason. We try to accept the whole system of beliefs presented to us without questioning it.
In some groups with cult-like characteristics, the founder or leader forces members to follow without question. This leads to what is often called “brainwashing.”
Healthy faith, on the other hand, is not afraid of questions. In fact, at the beginning of Matthew 11, John the Baptist openly expressed his doubts from prison: “Are you the one who is to come, or should we expect someone else?” Jesus did not scold him. Instead, he answered by pointing to what was actually happening - such as, people who could not see were receiving their sight, and people who could not walk were walking. Healthy openness means being honest and open to the truth. It does not refuse to examine things or enter into dialogue.
Unquestioning faith cuts off from society, while faith like a little child brings us among our neighbors.
The second point is the direction in which that faith leads us. When unquestioning faith takes over a person or a group, they become increasingly dependent on their religious leader, teachings, or organization. They tend to place less value on everyday life, family relationships, and love for their neighbors. They may even cut these ties altogether. I will not name any groups, but many groups generally recognized as cult-like have this closed attitude toward the outside world.
In contrast, after praising God in today’s Gospel reading, Jesus says:
“Come to me, all you who are weary and burdened, and I will give you rest. Take my yoke upon you and learn from me, for I am gentle and humble in heart, and you will find rest for your souls.” (11:28–29)
Here, Jesus does more than welcome tired people and give them rest. He then teaches them to take his yoke upon them. Those who openly accept his invitation find rest in their hearts. They are then sent out to take responsibility in the real world, strengthened to love and serve their neighbors in everyday life. In other words, when we follow Jesus, we are sent into fellowship with our neighbors.
4.
The third point that separates “unquestioning faith” from “faith like a little child” is what that faith is built on.
This is not always the case, but unquestioning faith is often built on fear and anxiety. People cling to it without examining what they believe because they are afraid: “If I do not believe, I will go to hell,” or “If I do not believe, I will lose the people I belong with.” This can also lead to an attitude that sees only their own group as right and shuts others out: “As long as we are saved, that is all that matters.”
Faith like a little child, on the other hand, is built on trust in God’s love. A little child holds a parent’s hand, not because the child understands all the parent’s reasons, but because the child trusts that the parent loves and protects them. This is not obedience driven by fear. It is freely placing ourselves in God’s care in response to love.
Please bear with me if this explanation has become a little long. Unquestioning faith is closely connected with cults and groups marked by extreme religious enthusiasm, so this topic also reaches into the field of sociology.
To bring these points together, being open like a little child does not mean giving up our ability to think and accepting everything without question. It means taking off the armor of pride and the need to defend ourselves before God, coming as we are, and entrusting ourselves to God’s grace.
Looking at it from the other side, when something leads us to neglect everyday life and love for our neighbors, forbids us to think, and controls us through fear, we can recognize a warning sign. This is not God’s invitation. It is a sign that we are entering the territory of misguided, unquestioning belief.
5.
We can fall into unquestioning faith, both as individuals and as groups. As I mentioned earlier, unquestioning faith is often connected with the fears and anxieties of a person or a group. Let me give an example.
There was once a religious group in South Korea called the Dami Mission. It was founded in 1988 by Pastor Lee Jang-rim, who was deeply involved in a particular teaching about the end times known as dispensationalism. Based on visions reported by a young male believer and other such accounts, he claimed that at midnight on October 28, 1992, 144,000 chosen believers would be taken up alive into heaven.
Dispensationalism needs a fuller explanation, but let me mention just a few points here. It places strong emphasis on Christ’s return and his future kingdom. In some groups influenced by this teaching, predictions about the end of the world come almost first than the good news of Jessus’ cross. They teach that only true believers will be taken up to heaven, while others will be left behind. This teaching has influenced many of American churches and leaders who support Trump today.
More than a thousand believers dropped out of school, left their jobs, or donated their homes and everything they owned to the church. They believed that God’s kingdom was coming. They wanted to enter it and be set free from the suffering of this world.
That night, believers dressed in white crowded into the church and prayed, crying out at the top of their voices. The event attracted so much attention that media from around the world broadcast it live.
The countdown began. Then midnight came. Nothing happened. Even long after the appointed time, nothing happened. Reports described a scene of chaos: some people broke down in tears, some stood in stunned silence, and others became furious and confronted the group’s leaders.
In explaining this event, sociologists at the time pointed to the pressures and problems caused by South Korea’s rapid modernization in the late 1980s and early 1990s. Behind the country’s rapid economic growth, the gap between rich and poor was widening. There was anxiety about the political future as the Cold War ended, along with the heavy pressure of a society that placed great importance on educational achievement. These pressures, they argued, led people to cling to hopes of escaping reality.
We could sit here today and laugh at the people involved in this event or call them foolish. But if we ourselves were facing deep social anxiety or personal despair, could we say with certainty that we would never cling, just as unquestioningly, to something that seemed to offer us a helping hand?
If our faith in Jesus is firm, we should be able to avoid falling into this kind of unquestioning faith. Even so, there may be times when we drift into it without noticing. We human beings are weak.
When we believe in Jesus, we are already saved. This means that we already belong to God’s kingdom. We don’t have to be chosen. We all go. We can then wait calmly for the time when God’s kingdom comes in all its fullness and the world is made complete. A firm understanding of this will help protect us from unquestioning faith.
As long as we live in this world, we will face all kinds of temptations and challenges that test our faith. In today’s world, there are countless attempts to draw us into unquestioning faith. These are not limited to religion. They also include unquestioning faith in political ideas and social beliefs. “All the problems in Iceland today are caused by immigrants and refugees”: this kind of shouting is one of the examples.
We need to be fully aware of this and struggle to hold on to faith like a little child. Faith in Jesus is not concerned only with the church and things connected with it. Jesus also cares about our neighbors and our society.
Each of us needs to take care to keep this childlike faith. We also need to help one another so that our neighbors and our society do not fall into any form of unquestioning faith. As followers of Jesus, let us gladly take part in this work.
Peace of God, which surpasses all understanding will keep our hearts and our minds in Christ Jesus. Amen.
***
Texti: Matteus 11:25-30
Náð sé með okkur og friður frá Guði föður okkar og Drottni Jesú Kristi. Amen.
1.
Í lútherskum kirkjum okkar og í anglíkönskum kirkjum notum við tímatal sem kallast „kirkjuárið“. Sumar aðrar mótmælendakirkjur nota það einnig, þótt það virðist vera misjafnt hversu náið þær fylgja því.
Þessi vika er næstsíðasta vika kirkjuársins. Næsti sunnudagur, sem kallast „sunnudagur Krists konungs“, er síðasti sunnudagur kirkjuársins. Sunnudaginn þar á eftir, þann 29. nóvember, hefst svo nýtt kirkjuár. Það byrjar með aðventunni, þegar við búum okkur undir að fagna fæðingu Krists.
Guðspjallið sem okkur er gefið þennan sunnudag, þegar líður að „árslokum“, hefst í 25. versi í 11. kafla Matteusarguðspjalls.
Í 11. kafla Matteusarguðspjalls sjáum við raunar mörg dæmi um vantrú fólks og höfnun þess á Jesú. Fyrst segir frá Jóhannesi skírara, sem var í fangelsi. Hann sendi lærisveina sína til Jesú til að spyrja: „Ert þú sá sem koma skal eða eigum við að vænta annars?“ (11:3). Jóhannes hafði búist við ströngum dómara og fór því að velta fyrir sér hvort Jesús væri í raun Messías.
Við heyrum líka Jesú lýsa sorg sinni yfir því hve margir vildu ekki taka við fagnaðarerindinu: „Við lékum á flautu fyrir ykkur og þið dönsuðuð ekki. Við sungum sorgarljóð og þið grétuð ekki“ (11:17). Í kaflanum er einnig sagt frá hörðum orðum Jesú í garð borganna Kórasín, Betsaídu og Kapernaúm. Íbúar þeirra höfðu neitað að taka við honum, þótt hann hefði gert mörg kraftaverk meðal þeirra.
Í lestri dagsins heyrum við kennslu Jesú mitt í þessum dapurlegu aðstæðum. Það kemur á óvart að Jesús segir: „Ég vegsama þig, faðir, Drottinn himins og jarðar, að þú hefur hulið þetta spekingum og hyggindamönnum en opinberað það smælingjum. Já, faðir, svo var þér þóknanlegt“ (11:25–26).
Með öðrum orðum var „litlum börnum“ gefið að skilja fagnaðarerindið sem Jesús boðaði, en „spekingum og hyggindamönnum“ var það ekki gefið. Og þetta var sú leið sem Guð kaus til að útbreiða fagnaðarerindið.
Þetta er ein af þeim „þverstæðum“ sem við finnum oft í guðspjöllunum — kenningum sem virðast snúa venjulegum hugsunarhætti okkar á hvolf. Önnur dæmi eru að hinir fyrstu verði síðastir og hinir síðustu fyrstir, eða að þau sem reyna að bjarga lífi sínu muni týna því, en þau sem láta líf sitt muni finna það.
2.
Skoðum nú nánar orðin „spekingar og hyggindamenn“ og „lítil börn“.
Fyrst eru það „spekingar og hyggindamenn“. Þessi orð vísa hér beint til fræðimannanna og faríseanna. Guð gaf þeim ekki að skilja fagnaðarerindið. Þeir höfnuðu því vegna þess að þeir treystu á eigin lærdóm, trúarlegt stolt sitt og þá sannfæringu að þeir vissu betur en aðrir.
Þeir töldu sig vera að leita Guðs, en í raun enduðu þeir á því að loka á hann. Fagnaðarerindið opinberast ekki þeim sem treysta um of á sjálfa sig.
Hinum megin voru svo „litlu börnin“. Orðið í frumtextanum merkir „þau sem geta ekki enn talað“ eða „þau sem eru hjálparvana“. Hér vísar það til „alþýðu landsins“, sem nefndist am ha’aretz í samfélagi Gyðinga á þeim tíma, og einnig til syndara, tollheimtumanna og lærisveinanna, sem voru taldir hafa litla stöðu í samfélaginu eða trúarlífinu.
Þau höfðu ef til vill ekki mikla formlega menntun. Samt voru þau opin fyrir því að Guð talaði til þeirra og reistu engar hindranir. Þau voru ekki svo stolt að hugsa: „Við getum skilið allt.“ Þess vegna voru þau líka opin fyrir því að skilja fagnaðarerindið.
En hér þurfum við að gæta að einu. Að taka við fagnaðarerindinu „eins og lítið barn“ er allt annað en að hafa „blinda trú“. Þetta er mjög mikilvægt, svo við skulum skoða það vandlega.
3.
Það eru nokkur skýr skil á milli þess að „taka opnum huga við boði Guðs“ og að „trúa í blindni“. Ég hika dálítið við að nota orðalagið „í blindni“, svo héðan í frá mun ég tala um „gagnrýnislausa trú“.
Fyrsta atriðið er hvort fólk megi hugsa sjálfstætt og spyrja spurninga.
Það sem Guð biður okkur að leggja til hliðar er þörf okkar fyrir að sanna að við höfum rétt fyrir okkur frammi fyrir honum, en ekki hæfileikinn til að hugsa. Guð huldi ekki fagnaðarerindið fyrir „spekingum og hyggindamönnum“ vegna þekkingar þeirra í sjálfu sér. Ástæðan var sú að þeir treystu á eigin sannfæringu um að þeir hefðu rétt fyrir sér frammi fyrir Guði.
Gagnrýnislaus trú felur í sér að við gefum frá okkur hæfileikann til að hugsa og rökhugsa. Með öðrum orðum hættum við að hugsa sjálfstætt. Skilaboð eins og „Við megum ekki spyrja spurninga“ og „Við megum ekki hugsa sjálfstætt“ veikja dómgreind okkar. Við reynum að taka við öllu því trúarkerfi sem lagt er fyrir okkur án þess að spyrja út í það.
Í sumum trúarhópum sem bera einkenni sértrúarsafnaða neyðir stofnandinn eða leiðtoginn meðlimina til að fylgja sér án spurninga. Þetta leiðir til þess sem oft er kallað „heilaþvottur“.
Heilbrigð trú óttast hins vegar ekki spurningar. Í upphafi 11. kafla Matteusarguðspjalls lýsti Jóhannes skírari einmitt efasemdum sínum opinskátt úr fangelsinu: „Ert þú sá sem koma skal eða eigum við að vænta annars?“ Jesús ávítaði hann ekki. Þess í stað svaraði hann með því að benda á það sem var í raun að gerast — til dæmis að fólk sem ekki hafði getað séð fékk sjónina og fólk sem ekki hafði getað gengið fór að ganga. Heilbrigð víðsýni felst í því að vera heiðarleg og opin fyrir sannleikanum. Hún hafnar hvorki því að kanna málin né að eiga samtal.
Gagnrýnislaus trú rýfur tengsl okkar við samfélagið, en trú eins og lítils barns leiðir okkur til samneytis við náungann.
Annað atriðið er í hvaða átt trúin leiðir okkur. Þegar gagnrýnislaus trú nær tökum á einstaklingi eða hópi verður fólkið sífellt háðara trúarleiðtoga sínum, kenningum eða samtökum. Það hefur tilhneigingu til að leggja minna upp úr daglegu lífi, fjölskyldutengslum og kærleika til náungans. Það getur jafnvel slitið þessi tengsl alveg. Ég ætla ekki að nefna neina hópa á nafn, en margir hópar sem almennt eru taldir bera einkenni sértrúarsafnaða hafa þessa lokuðu afstöðu til umheimsins.
Eftir að hafa vegsamað Guð í guðspjalli dagsins segir Jesús aftur á móti:
„Komið til mín, öll þér sem erfiðið og þunga eruð hlaðin, og ég mun veita yður hvíld. Takið á yður mitt ok og lærið af mér því að ég er hógvær og af hjarta lítillátur og þá munuð þér finna hvíld sálum yðar.“ (11:28–29)
Hér gerir Jesús meira en að taka á móti þreyttu fólki og veita því hvíld. Hann kennir því síðan að taka á sig ok sitt. Þau sem taka opnum huga við boði hans finna hvíld í hjörtum sínum. Síðan eru þau send út til að axla ábyrgð í heiminum, styrkt til að elska og þjóna náunganum í daglegu lífi. Með öðrum orðum erum við send til samfélags við náungann þegar við fylgjum Jesú.
4.
Þriðja atriðið sem greinir „gagnrýnislausa trú“ frá „trú eins og lítils barns“ er á hverju trúin byggist.
Það á ekki alltaf við, en gagnrýnislaus trú byggist oft á ótta og kvíða. Fólk heldur fast í hana án þess að skoða það sem það trúir, vegna þess að það óttast: „Ef ég trúi ekki, fer ég til helvítis,“ eða „Ef ég trúi ekki, missi ég fólkið sem ég tilheyri.“ Þetta getur líka leitt til þess að fólk telji aðeins sinn eigin hóp hafa rétt fyrir sér og loki aðra úti: „Svo lengi sem við frelsumst skiptir annað ekki máli.“
Trú eins og lítils barns byggist hins vegar á trausti á kærleika Guðs. Lítið barn heldur í hönd foreldris síns, ekki vegna þess að það skilji allar ástæður foreldrisins, heldur vegna þess að það treystir því að foreldrið elski það og verndi. Þetta er ekki hlýðni sem sprettur af ótta. Þetta er að fela okkur af fúsum og frjálsum vilja umhyggju Guðs sem svar við kærleika hans.
Sýnið mér svolitla þolinmæði ef þessi útskýring er orðin dálítið löng. Gagnrýnislaus trú tengist náið sértrúarsöfnuðum og hópum sem einkennast af öfgafullum trúarákafa, svo þetta viðfangsefni nær líka inn á svið félagsfræðinnar.
Ef við tökum þessi atriði saman merkir það að vera opin eins og lítið barn ekki að gefa frá okkur hæfileikann til að hugsa og taka við öllu án spurninga. Það merkir að leggja af okkur brynju stoltsins og þörfina fyrir að verja okkur frammi fyrir Guði, koma eins og við erum og fela okkur náð hans.
Ef við lítum á þetta frá hinni hliðinni getum við greint viðvörunarmerki þegar eitthvað leiðir okkur til að vanrækja daglegt líf og kærleika til náungans, bannar okkur að hugsa og stjórnar okkur með ótta. Þetta er ekki boð Guðs. Það er merki um að við séum að færast inn á svið afvegaleiddrar, gagnrýnislausrar trúar.
5.
Við getum fallið í gagnrýnislausa trú, bæði sem einstaklingar og sem hópar. Eins og ég nefndi áðan tengist gagnrýnislaus trú oft ótta og kvíða einstaklings eða hóps. Leyfið mér að nefna dæmi.
Einu sinni var trúarhópur í Suður-Kóreu sem hét Dami Mission. Hann var stofnaður árið 1988 af prestinum Lee Jang-rim, sem aðhylltist ákveðna kenningu um endatímana sem kallast dispensationalismi. Á grundvelli sýna sem ungur karlmaður í hópnum sagðist hafa séð og annarra svipaðra frásagna hélt hann því fram að á miðnætti hinn 28. október 1992 yrðu 144.000 útvaldir trúaðir menn hrifnir lifandi upp til himna.
Dispensationalismi þarfnast nánari útskýringar, en hér ætla ég aðeins að nefna fáein atriði. Þessi kenning leggur mikla áherslu á endurkomu Krists og framtíðarríki hans. Í sumum hópum sem hafa orðið fyrir áhrifum hennar fá spár um endalok heimsins nánast meira vægi en fagnaðarerindið um kross Jesú. Þar er kennt að aðeins sannir trúaðir verði hrifnir upp til himna en aðrir verði skildir eftir. Þessi kenning hefur haft áhrif á margar bandarískar kirkjur og leiðtoga sem styðja Trump í dag.
Meira en þúsund trúaðir einstaklingar hættu í skóla, yfirgáfu störf sín eða gáfu kirkjunni heimili sín og allt sem þeir áttu. Þeir trúðu því að Guðsríki væri í nánd. Þeir vildu komast inn í það og losna undan þjáningum þessa heims.
Þetta kvöld þyrptist fólk í hvítum klæðum inn í kirkjuna og bað með háværum hrópum. Atburðurinn vakti svo mikla athygli að fjölmiðlar víðs vegar að úr heiminum sýndu beint frá honum.
Niðurtalningin hófst. Svo sló klukkan tólf á miðnætti. Ekkert gerðist. Jafnvel löngu eftir hinn tiltekna tíma gerðist ekkert. Í fréttum var lýst mikilli ringulreið: sumir brustu í grát, aðrir stóðu orðlausir og agndofa og enn aðrir urðu æfir og kröfðu leiðtoga hópsins svara.
Þegar félagsfræðingar þess tíma reyndu að skýra þennan atburð bentu þeir á álagið og vandamálin sem fylgdu hraðri nútímavæðingu Suður-Kóreu undir lok níunda áratugarins og í upphafi þess tíunda. Samhliða örum hagvexti jókst bilið milli ríkra og fátækra. Óvissa ríkti um pólitíska framtíð við lok kalda stríðsins. Við þetta bættist mikið álag í samfélagi sem lagði ríka áherslu á námsárangur. Félagsfræðingarnir töldu að þetta álag hefði orðið til þess að fólk héldi fast í vonina um að komast undan veruleikanum.
Við gætum setið hér í dag og hlegið að fólkinu sem tók þátt í þessum atburði eða kallað það heimskt. En ef við stæðum sjálf frammi fyrir miklum samfélagslegum ótta eða persónulegri örvæntingu, gætum við þá sagt með vissu að við myndum aldrei grípa jafn gagnrýnislaust í eitthvað sem virtist rétta okkur hjálparhönd?
Ef trú okkar á Jesú er traust ættum við að geta varast að falla í slíka gagnrýnislausa trú. Samt getur gerst að við leiðumst inn í hana án þess að taka eftir því. Við manneskjurnar erum veikburða.
Þegar við trúum á Jesú erum við þegar frelsuð. Það þýðir að við tilheyrum þegar Guðsríki. Við þurfum ekki að vera útvalin. Við fáum öll að koma inn. Þá getum við beðið í ró og næði eftir þeim tíma þegar Guðsríki kemur í allri sinni fyllingu og heimurinn nær fullkomnun sinni. Traustur skilningur á þessu hjálpar okkur að verjast gagnrýnislausri trú.
Svo lengi sem við lifum í þessum heimi munum við mæta alls kyns freistingum og áskorunum sem reyna á trú okkar. Í heiminum í dag eru ótal tilraunir gerðar til að draga okkur inn í gagnrýnislausa trú. Þetta takmarkast ekki við trúarbrögð. Það nær líka til gagnrýnislausrar trúar á pólitískar hugmyndir og ríkjandi viðhorf í samfélaginu. „Öll vandamál á Íslandi í dag eru innflytjendum og flóttafólki að kenna.“ Slík hróp eru eitt dæmi um þetta.
Við þurfum að vera vel meðvituð um þetta og leggja okkur fram um að halda í trú eins og lítils barns. Trúin á Jesú snýst ekki aðeins um kirkjuna og það sem henni tengist. Jesús lætur sér líka annt um náunga okkar og samfélagið.
Hvert og eitt okkar þarf að gæta þess að varðveita þessa barnslegu trú. Við þurfum líka að hjálpast að svo að náungar okkar og samfélagið falli ekki í neins konar gagnrýnislausa trú. Sem fylgjendur Jesú skulum við taka glaðlega þátt í því verki.
Friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu okkar og hugsanir í Kristi Jesú. Amen.
*Þýdd af Chat GPT