Á sjó

Þegar allt virðist komið í óefni, fer Páll að ræða við skipsfélaga sína; - og verður alvög ömurlega leiðinlegur! Hann beitir því sem í málfræði og stílfræði má kalla: „Umvöndunarhátt þátíðar:" Hann má yfirleitt þekkja á hjálparorðunum: „Þú hefðir ekki átt..."

Sjómannadagur 2026 Dómkirkjunni. Útvarpsmessa.

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen

Ég óska sjómönnum og fjölskyldum þeirra já Íslendingum öllum gleðilegrar hátíðar.

Gleðilegan sjómannadag!

Nú er hátíð, hátíð um allt land; í langflestum bæjum og kaupstöðum er sjómannadagurinn haldinn hátíðlegur; og er það reynsla mín að við sjávarsíðuna er sjómannadeginum gjarnan lyft hærra en sjálfum þjóðhátíðardeginum.

Markmið dagsins var og er enn að vekja þjóðina til meðvitundar um starf sjómannsins og mikilvægi og gildi þess í samfélaginu. Það eru engar fréttir fyrir okkur að sjávarútvegur og siglingar hafa löngum fært þjóðarbúinu verðmæti sem hafa verið undirstaða velmegunar og framfara á Íslandi.

Það er því rétt að fagna því að fyrir réttum 50 árum, 1. júní 1976, var ljóst að hvorki Bretar né aðrir útlendir myndu framar veiða stjórnlaust í íslenskri 200 mílna landhelgi, og var það stór dagur fyrir íslenskt samfélag og farsæld byggðar hér á landi.

Það var árið 1938 sem sjómanndagurinn var fyrst haldinn hátíðlegur;

árið eftir hófst síðari heimsstyrjöldin, og þótt landið okkar hafi ekki verið vígvöllur styrjaldarinnar en samt sem áður voru áhrif hennar hér töluverð og þá sérstaklega á höfunum. Talið er að um 200 Íslendingar hafi farist vegna styrjaldarinnar.

En það þurfti ekki stríð til þess að skip færust og tæku með sér fjölmörg mannslíf.

Fyrir alveg ótrúlega stuttu síðan var viðhorfið á hinum meirháttar útgerðarstöðum slíkt, að það væri ekki spurning hvort einhver færist heldur aðeins hve margir. Þetta hefur sem betur fer snúist við en það vitum við að hver einasti skaði er sár.

Nábýlið við sjóinn hefur vakið okkur til meðvitndar um mikilvægi öryggis- og björgunarmála á hafinu. Slysavarnir hafa sem betur fer alltaf verið að eflast og þeim ber öllum heiður og þakklæti sem vel hafa stutt að þeim málum og veitt þeim athygli sína og ástundun. Alltaf er það einstök tilfinning að heyra frettir af giftusamlegri björgun af hendi Landsbjargar eða Landhelgisgæslunnar eða annarra þeirra sem láta sig varða heill náungans.

---

Í pistli dagsins er fjallað um sjávarháska á Miðjarðarhafinu; Páll postuli er á leið til Rómar með farskipi- og leit það ekki björgulega út.

Páll hafði reyndar varað við því að leggja af stað þegar þeir lögðu upp; hefði mátt halda að hann einn hefði tekið skeytin og hlustað á spána; ef slíku hefði verið til að dreifa þá.

Þú hefðir ekki átt.

Í háskanum þarf maður ekki á því að halda að hlusta á að skammir um það hvað maður hefði átt að gera; jafnvel þótt það sé allt satt og rétt. Af því má læra þegar maður er kominn fyrir vind; en á ögrustund er betra að einbeita sér að því að leysa málið; svo má læra af mistökunum og gera betur næst.

En þannig er það sennilega með svo ótalmargt í lífi okkar að alltaf er hægt að segja: „Þú hefðir ekki átt...."

Á hinn bóginn má svo benda á leið fyrirhyggjunnar; að þær ákvarðnir, sem við tökum um framtíð okkar, hvort sem það er á sviði einkalífsins eða hinna sameiginlegu hagsmuna verði svo grundaðar að engin þörf verði á umvöndunarhætti þátíðar; „við hefðum ekki átt...."

En hinu er heldur ekkert að leyna að þeir tímar koma, hjá sjómönnum jafnt sem öðrum að hlutirnir gangi öndvert við það sem maður vildi.

Hún getur nefnilega verið erfið þessi lífsbarátta og vafalítið hafa langflestir einhvern tíma upplifað svipaða angist og lærisveinarnir í bátnum sem sagt er frá í guðspjalli dagsins. Þegar öll kunnátta þeirra sjálfra er á þrotum, þegar maður hefur einhvern veginn gert allt sem maður hefur á valdi sínu og er sjálfrátt með, en ytri aðstæður eru samt sem áður þannig að það ræðst ekki neitt við neitt.

Hjálpa þú, við förumst.

Þetta var ákallið; þeir áttu í raun ekkert annað eftir en að ákalla þann sem þeir treystu á, já treystu fyrir lífi sínu.

Hafið vakti ugg í brjósti manna á þessum tíma,

var í raun tákn fyrir óreiðuna og helgast það líkast til af því að engin leið er að hemja þá höfuðskepnu sem hafið er. Þess vegna virkaði það mjög sterkt á hina fornu lesendur Guðspjallsins, sem við heyrðum lesið áðan, að Jesús kyrri vind og sjó. En Guðspjallið talar ekki síður sterkt til okkar nú. Sambúð manns og sjávar við Ísland getur verið jafnt hættuleg og hún er gjöful og blessunarrík. En ennfremur má hæglega líta á hafið sem tákn fyrir allar þær ytri aðstæður sem okkur eru búnar en stjórnum í raun ekki, heldur verðum að semja okkur að; við útbúum okkur gegn þeim eins vel og við getum en getum ekki stýrt þeim algerlega að okkar vilja.

Frásögn Guðspjallsins er fremur einföld og ekki orðmörg. Lærisveinarnir eru um borð í ekki svo ýkja stórum báti á vatni sem var svo sem ekkert mjög stórt heldur og Jesús er um borð. Hann er ekki virkur þátttakandi í siglingunni heldur hallar sér í skutnum eftir erfiðan dag. En þótt Genesaretvatn sé ekki stórt, þá geta mikil veður skollið þarna á og sú varð raunin í þetta sinn, svo mjög rýkur veðrið upp að lærisveinunum verður ekki um sel og sjá þeir sinn kost grænstan að vekja Jesú; sem furðurlegt nokk bregst ekkert sérlega vel við, ávítar þá lítillega en hastar svo á vatnið.

Þannig fer þeim sem treysta. Þeir vissu hvert þeir áttu að snúa sér. Og hann bregst við og bjargar.

Einn er sá flötur á þessari sögu sem mér finnst vert að halda á lofti; þegar lærisveinarnir sáu að þeir hefðu gert allt sem í þeirra valdi stóð en jafnframt að þeir réðu ekki við aðstæðurnar, þá biðja þeir um hjálp.

Þeir höfðu þrátt fyrir allt manndóm til að leita sér hjálpar. Og blessunarlega var það nú einu sinni svo að í veikleika sínum horfðu þeir til Krists.

Lærisveinarnir eru ekkert þeir einu sem það gera.

Ég veit að margir hafa einmitt upplifað hjálp frá æðri mætti þegar öll bjargráð þeirra sjálfra voru upp urin og haldlaus. Þegar þeir ákölluðu Guð og fengu svar.

Hvernig sem öll framvinda málanna verður þá hlýtur þetta að vera hið mikilvægasta að geta falið málefni sín Guði í trausti þess að ekkert geti gert okkur viðskila við kærleika hans og umsjá; að allar stundir og í öllum aðstæðum vitum við okkur í hendi hans

(Minning látinna)

Hér í Dómkirkjunni er fáni með  stjörnum, jafnmörgum þeim mannslífum sem sjórinn tók á umliðnu ári.

Í ár er ein stjarna á fánanum.

Nafn hans og líf er geymt í hjarta Guðs. Við sameinumst í bæn fyrir honum og ástvinum hans.Veit honum, Drottinn, þína eilífu hvíld, og lát þitt eilífa ljós lýsa honum. Hann hvíli í þínum friði. Hugga þau sem eiga um sárt að binda, signdu hverja minningu, varðveit hverja von, þerra hvert tár.  Í Jesú nafni. Amen

Nú á þessari stundu verður lagður krans að leiði óþekkta sjómannsins í Fossvogskirkjugarði til að minnast þeirra sem látist hafa á sjó. Eg bið yður að rísa úr sætum (Fánaberi gengur fram á mitt gólf; Fólkið rís á fætur (fimm sekúndur);.) Þökk fyrir. (fólkið sest; sálmurinn Þakkargjörð er sunginn). Fánaberi reisir fánann og gengur frá honum í stæði og gengur til sætis.

Er við minnumst þeirra sjómanna sem farist hafa við störf sín við sæinn þá er vert að hafa í huga orð Jesaja spámanns þar sem hann segir: "svo segir Drottinn, sá er skóp þig. Óttastu ekki, ég frelsa þig. Ég kalla þig með nafni, þú ert minn." Þetta orð er til okkar allra því oft vill það gleymast að við erum Drottins, í lífi og í dauða; ekkert af því sem hann hefur skapað getur verið glatað honum því Kristur er sá sem er dáinn og upprisinn og hefur sigrað dauðann fyrir okkur. Í honum erum við öll eitt, hvort heldur þessa heims eða annars.

Sjómenn, hjartanlega til hamingju með daginn! Um leið og ég þakka ykkar góða starf, bið ég ykkur Guðs blessunar og farsældar í hvívetna.

Dýrð etc.