Hver er þessi Guð?

Predikun áÞrenningarhátíð 2026 þann 31. maí 2026 í Neskirkju

Guðspjall: Jóh 3.1-15

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í dag er Þrenningarhátíð, sem mætti allt eins kalla hina gleymdu hátíð kirkjunnar. Hún markar lok hátíðartímabils kirkjunnar sem hófst með aðventu og jólum, nær hámarki sínu í hátíð páskanna og heldur áfram með uppstigningardegi, hvítasunnu og loks þessari hátíð í dag. Næstu sunnudagar sem fylgja svo á eftir heita því frumlega nafni sunnudagar eftir þrenningarhátíð ogþað eru flestir sunnudagar fram að aðventu. 

Þrenningarhátíðin er sú hátíð kirkjunnar sem dregur saman allar aðrar hátíðir kirkjunnar. Hún snýst ekki um einn atburð eins og jól, páska og hvítasunnu. Jólin minna okkur á að Guð faðir, skapari himins og jarðar, sendi son sinn frelsarann Jesú frá Nasaret inn í okkar heim, inn í okkar líf. Páskarnir, krossfesting og upprisa Jesú frá dauðum minna okkur á hversu mikill kærleikur Guðs er til okkar og hversu mikið það kostaði Guð að elska. Upprisa Jesú staðfestir með óyggjandi hætti að hann er sá sem hann sagðist vera, sonur Guðs. Hvítasunnan minnir okkur síðan á áframhaldandi nálægð Guðs hér á jörðu á meðal þeirra sem trúa á hann í heilögum anda sínum. 

Á Þrenningarhátíð íhugum við þess vegna hver þessi Guð eiginlega er, hvernig hann er og hvernig hann mætir okkur. Kristið fólk játar trú á Guð sem er þríeinn: faðir, sonur og heilagur andi. Það er freistandi að leggja út í ítarlegar og fræðilegar útskýringar á kenningu kirkjunnar um þrenninguna í ljósi dagsins, en að því sögðu óttast ég að þið sem eruð í kirkjunni í dag kæmuð ekki aftur ef ég reyndi það. Raunar er þrenningarlærdómurinn svokallaði talsvert flóknari en svo að hægt sé að útleggja hann á einfaldan hátt. Hann er miklu fremur leyndardómur og tilraun okkar mannanna til þess að útskýra þann Guð sem við þekkjum sem föður, son og heilagan anda, þann Guð sem mætir okkur í frelsaranum Jesú Kristi. 

Í okkar kirkjuhefð, þeirri lúthersku, hefur áherslan ekki endilega verið á heimspekilegar og fræðilegar útleggingar á eðli Guðs og þrenningunni, heldur á það sem Guð gerir. Þegar Marteinn Lúther útskýrði þrenninguna studdist hann við trúarjátninguna og skipti henni í þrjá hluta sem hver um sig lýsir einni persónu þrenningarinnar og verki hennar: Fyrst er það faðirinn, skaparinn, sem gefur okkur allt sem við sjáum og höfum. Hann skapaði líkamann, sálina, skynsemina, fæðuna, fjölskylduna og jörðina. Hann verndar okkur daglega. Allt sem við fáum í lífinu er gjöf frá föðurnum. 

Því næst er það sonurinn, Jesús Kristur, sem kemur til okkar sem lítið barn á hinum fyrstu jólum. Hann sigraði vald dauðans og gefur okkur hlutdeild í þeim sigri. Lúther leggur mikla áherslu á heilagan anda, því án andans gætum við ekki trúað, segir Lúther. Hann skrifar: „Ég trúi að ég geti ekki af eigin skynsemi eða krafti trúað á Jesú Krist, Drottin minn, eða komist til hans.“ Það er heilagur andi sem kallar á okkur með fagnaðarerindinu um Jesú, kveikir trúna, upplýsir okkur og heldur okkur í réttri trú. Það er heilagur andi sem opnar hjörtu okkar fyrir trúnni og heldur okkur í samfélagi kirkjunnar. 

Á þrenningarhátíð erum við minnt á að Guðer alltaf að koma til okkar, Guðer alltaf að teygja sig til okkar. Útlegging Lúthers á þrenningunni endurspeglar þann veruleika trúarinnar á einstakan hátt. Í guðspjalli dagsins, Jóhannesarguðspjalli, fáum við að vera viðstödd næturfund Jesú og Nikódemusar. Nikódemus þessi er fræðimaður og trúarleiðtogi sem hafði hrifist af orðum og verkum Jesú. Nikódemus vildi, eins og fræðimenn vilja svo gjarnan, skilja og færa í orð það sem hann hafði séð og upplifað í Jesú Kristi. 

Samtal Jesú og Nikódemusar í þessum kafla guðspjallsins er afar merkilegt vegna þess að hér ræðir Jesús sjálfur um persónur þrenningarinnar: föðurinn, soninn og heilagan anda. Samtal Jesú og Nikódemusar er samt sem áður ekki guðfræðifyrirlestur eða útlistun á kenningunni um þríeinan Guð, heldur samtal um eðli Guðs og samband Jesú við föðurinn. Með spurningum sínum brýnir Jesús fyrir Nikódemusi að hann verði að kafa dýpra, hann verði að hverfa frá kenningu til lífsafstöðu, frá þekkingu sinni til trúar, frá áhuga sínum til trúarjátningar. Nikódemus kemur til Jesú og segir: „Við vitum…“ að þú ert kennari sendur af Guði. En hvernig veit hann það? Jú, hann og fleiri höfðu séð tákn og undur og út frá því hafði fræðimaðurinn Nikódemus dregið þá ályktun að Jesús væri frá Guði kominn. En Jesús minnir Nikódemus á að trúin grundvallast á trausti, ekki aðeins því sem menn geta mælt, vegið og skilgreint. 

Nikódemus trúir Jesú vegna þess sem hann hefur séð, en Nikódemus verður að kafa dýpra og leyfa Guði að snúa allri tilveru sinni á hvolf. Þess vegna segir Jesús: „Sannlega, sannlega segi ég þér: Enginn getur komist inn í Guðs ríki nema að fæðast að nýju.“ Jesús vill leiða Nikódemus lengra og fer að tala um endurfæðinguna sem forsendu þess að tilheyra Guðs ríki. Gríska orðið sem þýtt er sem „að nýju“, anothen, getur einnig merkt „að ofan“, þ.e. að fæðast að ofan eða fæðast frá Guði. En Nikódemusvirðist ekki skiljahvað Jesús á við. Þessi mikli kennari og fræðimaður velur að skilja Jesú í bókstaflegri merkingu og spyr hvort maður fæðist að nýju með því að fara aftur í móðurlíf móður sinnar og fæðast á ný sem fullorðinn. 

Jesús útskýrir þá fyrir honum að fyrir vatn og heilagan anda umbreytir kraftur Guðs fólki þannig að það fæðist að nýju inn í Guðs ríki. Þau sem Guð umbreytir með þessum hætti eru endurfædd sem Guðs börn, mótuð og nærð af krafti heilags anda Guðs. Jesús segir að þessi gjöf Guðs í Jesú Kristi sé jafnframt gjöf eilífs lífs í eilífu ríki Guðs. 

Að fæðast að nýju í ríki Guðs fyrir vatn og heilagan anda verður ekki vegna þekkingar eða kenningar, heldur fyrir trú sem Guð vekur með heilögum anda sínum. Ef þekking á kenningum nægði, ætti Nikódemus, sem fulltrúi trúarleiðtoga þessa tíma, að hafa átt auðvelt með að skilja orð Jesú. En orð Jesú koma Nikódemusi á óvart og á þessum tímapunkti er honum ómögulegt, á grunni þekkingar sinnar, að stíga inn í hið nýja líf sem Jesús vill gefa honum. Það var svo ekki fyrr en eftir krossfestingu Jesú að Nikódemus steig fram úr myrkrinu og tók skrefið frá áhuga og þekkingu til játningar og staðfastrar trúar. 

Jesús býður öllu fólki að taka á móti gjöf Guðs, sem er eilíft líf í eilífu ríki hans. Hann býður okkur að verða Guðs börn. Krossfestur sonur Guðs sýnir okkur kærleika Guðs til okkar mannanna; hann var hæddur og honum var hafnað, en var og er um eilífð sigursæll. Þau sem leggja traust sitt á hann munu öðlast gjöf trúarinnar og fæðast að nýju sem börn Guðs! 

Dýrð sé Guði, föður, syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verða mun um aldir alda. Amen. 

Takið postullegri blessun: Náðin Drottins vors Jesú Krists, kærleiki Guðs og samfélag heilags anda sé með yður öllum. Amen.