Gildi ársins

Gleðilegt ár!

Fyrstu orðin sem okkur eru flutt úr Heilagri Ritningu á þessum fyrsta degi ársins eru sjálf blessunarorðin.
Árið hefst á blessun.

Í upphafi árs, eru skilaboð Ritningarinnar að þú ert blessuð manneskja. Okkur er fylgt inn í nýtt ár með blessunarorðunum sem Guð færði Móse: „Drottinn blessi þig og varðveiti þig...“

Þegar ég vígðist til prests kom til mín prestvígður maður, í móttökunni eftir vígsluna, og bað mig að blessa sig. Það kom svolítið á mig og mín fyrsta hugsun var hver er ég að blessa hann, rétt svo vígð og kann varla blessunarorðin! En ég lét á engu bera og blessaði manninn. Reyndar ákvað ég að blessa hann á íslensku –hann var sænskur- þannig að hann myndi ekki heyra ef ég ruglaðist. Og að sjálfsögðu ruglaðist ég.

Eftir þetta atvik hef ég veitt fjölmörgu fólki blessun og þegið enn fleiri. Blessun er þó ekki eitthvað sem einungis prestar og biskupar flytja.

Þegar við kveðjum með orðunum „bless“ eða „vertu blessuð/blessaður“ og heilsumst með orðinu „sæl“ þá erum við að blessa hvert annað. Við erum að biðja æðri mátt, Guð að gæta þeirra sem við heilsum og kveðjum.

Í kirkjunni ljúkum við öllum guðsþjónustum og athöfnum með blessun. Þegar fólk giftir sig í kirkju, hvort sem það er við stóra athöfn í kirkjunni eða bara tvö inni á skrifstofu prestsins, fær það blessun. Þegar börn eru skírð eru þau blessuð í bak og fyrir og það sama gildir um allar aðrar athafnir. Nýjar kirkjur eru blessaðar og hlutir eru blessaðir, eða helgaðir fyrir notkun. Þannig verður nýr skírnarkjóll helgaður er fyrsta barnið ber hann í helgri skírnarathöfn.

Gildi ársins

Áramót eru tími uppgjörs. Síðustu daga ársins lítum við í yfir farinn veg. Við vegum og metum viðburði ársins og reynum möguleg að draga af þeim lærdóm. Búið er að velja manneskjur ársins, orð ársins, nýbyggingar ársins og áramótaskaupið gerir svo grín að þessu öllu saman.

En hver eru gildi ársins?

Nú, í desember hefur landsmönnum staðið til boða að velja sín mikilvægustu gildi inni á heimasíðu kirkjunnar og raða þeim inn í sjálfan krossinn, tákn kristinnar trúar og þar með Þjóðkirkjunnar. Með þeim hætti getum við gert trúna okkar persónulegri, opinberað að við trúum og um leið lyft þeim gildum sem eru okkur mikilvægust. Þegar þú hefur raðað gildunum í krossinn birtist svolítill texti með samantekt um gildin þín en það gildi sem þú setur í miðju krossins er grunngildið sem síðan tengist öllum hinum.

Er jólin gengu í garð var langvinsælasta gildið, kærleikur. Algengasta miðjugildið var kærleikur, þá kom trú og svo ást. Algengustu gildin óháð staðsetningu í krossi voru kærleikur, þakklæti og gleði. Í byrjun virtist gleðin ætla að verða vinsælasta gildið en  eftir því sem fleiri tóku þátt rauk kærleikurinn upp, og nú er hann langvinsælasta gildið.

…Hugsið ykkur, við búum í samfélagi sem setur kærleikann ofar öllu! Samfélagi sem vill líka leggja áherslu á þakklæti og gleði.

Upp úr miðjum desember jukust vinældir ástarinnar og var hún hástökkvari gildanna vikuna fyrir jól. Enginn munur er á gildum út frá búsetu og íbúafjölda og kærleikurinn er efstur óháð kyni þátttakenda.

Kærleikurinn er augljóslega sameinandi afl!

Örlítill munur er á öðrum gildum er kynin velja. Fyrir utan kærleikann eru góðvild og friður ofarlega hjá karlmönnum en gleði og samkennd hjá konum.

Þjóð sem býr yfir góðum gildum er sterk þjóð. Þjóð sem velur kærleika sem mikilvægasta gildið er góð þjóð.

Kærleikurinn er nefnilega svarið.

Kærleikurinn er mótvægi við hörku og þjóð sem setur kærleikann efst er þjóð sem ekki stendur á sama um náungann. Ég er bjartsýn fyrir hönd þjóðar sem velur kærleikann sem sitt grunngildi. Í Óðinum til kærleikans í fyrra Krónubréfi segir: postulinn: „En nú varir trú, von og kærleikur, þetta þrennt, en þeirra er kærleikurinn mestur.“

Batnandi heimur

Að venju hefur nýliðið ár verið viðburðarríkt. Þetta var fyrsta heila ár nýrrar ríkisstjórnar. Þetta var kvennaárið mikla er við héldum upp á að 50 ár væru liðin frá kvennafrídeginum eða kvennaverkfallinu. Nýr forseti tók við í Bandaríkjunum og með því breyttist margt í samskiptum þjóða.

Ótal margt var gott en ýmislegt reyndist okkur þungt. Of margt fólk lést í banaslysum, ungt fólk lét lífið af völdum eiturlyfja og oft á tíðum var samfélagsumræðan þung.

Er við fylgjumst með fréttum er ekki óeðlilegt að við drögum þá ályktun að heimurinn fari sífellt versnandi. Þetta er þó ekki alls kostar rétt. Neikvæðar fréttir fá meira pláss en þær jákvæðu, því miður.

Um miðjan desember var, í Heimskviðum á RÚV, fjallað um þrennt sem horfir til betri vegar í heiminum og gefur sannarlega tilefni til bjartsýni. Á heimsvísu hefur nefnilega dregið úr mæðradauða, barnaþrælkun og morðum.

Frá aldamótum hefur dauðsföllum tengdum meðgöngu og fæðingu fækkað um 41 %. Hjá Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, UNICEF, kemur fram að þótt börnum í heiminum hafi fjölgað um 230 milljónir sæti 100 milljón færri börn barnaþrælkun. Markmiðið var reyndar að útrýma barnaþrælkun. Það hefur ekki tekist en þetta er vonandi í áttina að því. Þá hafa líkurnar á því að fólk sé myrt í heiminum lækkað um fjórðung sem er umtalsvert.

Heimurinn okkar er því alls ekki á vonarvöl. Vissulega megum við gera mun betur á mörgum sviðum en ýmislegt fer batnandi. Það er ekki tilviljun. Ástæðan er sú að fólk, samtök og þjóðir hafa lagt sig fram um að bæta þessi mál. Þetta gerist ekki að sjálfu sér. Því er mikilvægt þegar við fáum stöðugar fréttir af því að heimurinn fari versnandi og það sé jafnvel ákveðnum hópum að kenna, að við könnum sannleiksgildi upplýsinganna. Það er nefnilega vont að stjórnast af ótta og enn verra að stjórnast af ótta sem ekki er á rökum reistur.

Hér er ég þó ekki að halda því fram að heimurinn sé orðinn fullkomlega góður og að allt sé í fína lagi. Sannarlega ekki. Frá landnámi hafa kynslóðirnar stritað við að gera betur með það að markmiði að skila betri heimi af okkur en við fengum afhentan. Það er göfugt markmið, og því er vert að spyrja: Hvernig getum við bætt heiminn okkar á þessu ári?

Við höfum ekki náð nægilega miklum árangri í loftslagsmálum. Enn geysa fjölmörg skelfileg og vond stríð í heiminum þar sem saklaust fólk verður verst úti. Síðastliðið haust fór ég í stuðningsheimsókn til Úkraínu ásamt biskupum Norðurlandanna þar sem við heimsóttum bæði Lútersku kirkjuna og úkraínsku Rétttrúnaðarkirkjuna auk þess sem við hittum forseta þingsins, kirkjumálaráðherra og forsvarsfólk hjálparsamtaka. Það var dýrmætt að kynnast því hvernig kirkjurnar þjóna í landi sem býr við stríð og sláandi að finna hversu mikilvægt það er fyrir þessa þjóð að finna stuðning, jafnt í orði sem á borði.

Guð gefi að nú sjái til lands í friðarviðræðum þar og fyrir botni Miðjarðarhafs og hvar sem stríð geysar nú.

Hér á landi hefur  okkur ekki tekist nægilega vel til að fækka sjálfsvígum. Um 40 manns svipta sig lífi hér á landi ár hvert og það er fullkomlega óásættanlegt. Hér þarf að gera svo mikið betur í geðheilbrigðismálum og ég hef reyndar trú á því að verið sé að taka þau mál fastari tökum. Gott dæmi um það er opnun Skjólshúss, Geðhjálpar og heilbrigðisyfirvalda. Undanfarið hefur Landlæknis-embættið unnið að fræðsluefni um sjálfsvíg, forvarnir og viðbrögð fyrir stofnanir og samtök og þar mun Þjóðkirkjan taka virkan þátt.

Það er ljóst að við verðum öll að leggjast á eitt þegar kemur að geðsjúkdómum og andlegum veikindum enda er alls ekki skammarlegt að vera haldinn slíkum kvillum. Ég vil því skora á okkur öll sem þetta land byggjum, að sýna náunganum aðgát. Munum að allar manneskjur eiga sína reynslu og mörg eru að burðast með byrðar sem við höfum enga innsýn í. Það er mikilvægt að skapa rými til þess að ræða andlega líðan og andleg veikindi því skömmin getur verið ein ástæða uppgjafarinnar.

Hver einasta manneskja verður að fá leyfi til að vera sú sem henni er ætlað að vera, án þess að þurfa að þola aðkast og fordóma og án þess að þurfa að burðast með skömm yfir að vera sú sem hún er.

Gildin okkar

Gildi þjóðarinnar um þessi áramót er kærleikur og ást fylgir þar fast á eftir. Ég er nokkuð viss um að kærleiksgildið okkar muni ekki missa dampinn þegar á líður og fleiri velja sína krossa því við erum kærleiksrík þjóð sem ekki er sama um náungann. Við sjáum það svo skýrt í hvert sinn er áfall verður, þá stöndum við saman. Við getum tuðað yfir mörgu en við stöndum saman. Þó er mikilvægt að muna að náunginn okkar er ekki aðeins fólkið í næsta húsi sem er líkt okkur sjálfum heldur einnig fólkið sem býr lengra í burtu og þau sem eru á flótta og eiga hvergi höfði sínu að halla, og náttúran okkar.

Kærleikur er kraftmikið gildi og það krefst athafna. Að sýna kærleik getur krafist þess að við förum út fyrir þægindarammann og sínum hugrekki. Það getur þýtt að taka óvinsælar ákvarðanir og standa með okkur sjálfum, eða jafnvel fólki og málefnum sem ekki eru vinsæl. Jesús sýndi okkur með lífi sínu hvernig við sýnum náunganum kærleik og sá kærleikur beinist að öllum, alveg sama hvaða skoðun við höfum á fólki eða þeirra hugmyndum og gildum.

Blessað ár

Nú er við stöndum frammi fyrir nýju ári er það okkur öllum mikilvægt að árið verði blessað, að allt gangi vel, að við eigum gott ár.

Guð vill að líf okkar verði farsælt og gott. Það þýðir þó ekki að við munum aldrei mæta mótlæti. Það merkir ekki að við munum aldrei þurfa að reyna á okkur. Við getum nefnilega ekki vaxið án þess að reyna á okkur. Blessunin veitir okkur ákveðið, en hluta vinnunnar þurfum við ávallt að vinna sjálf. Við þurfum að leggja okkar af mörkum til þess að árið verði blessað, fyrir okkur sjálf og hvert annað.

Við höfum val. Við getum valið kærleikann og þannig gert  það sem í okkar valdi stendur til þess að gera heiminn að betri stað? Eitt góðverk í einu. Eitt lítið góðverk í einu. Það er allt sem þarf.

Guð blessi þig

Um áramót fer vel á því að biðja hvert öðru blessunar. Í blessunarorðunum sem við meðtökum nú í lok guðsþjónustunnar er ekki aðeins að finna bæn heldur einnig fullvissu um að Guð muni gæta þín. Að Guð verði með þér í gleði og sorg og hverju því sem bíður þín. Er við kveðjum hvert annað með orðunum „bless“ eða „vertu blessaður/blessuð“, felst í því ósk og von um að allt fari vel.

Ég hefði ekki þurft að vera óróleg þegar presturinn bað mig um að blessa sig á vígsludaginn minn. Í þessari bón fólst fegurð. Hann bið mig ekki um þetta til þess að dæma hvort ég kynni ákveðin orð heldur aðeins til þess að þiggja blessun Drottins því blessun veitum við ekki okkur sjálfum heldur þiggjum við hana af öðrum.

Á nýju ári biðjum við Guð að blessa okkur árið, að blessa okkur sjálf og þau sem eru okkur kær.

Á nýju ári biðjum við Guð að blessa landið okkar og gefa að við, íbúar þess, munum sýna hvert öðru kærleika, samkennd og góðvild. Við biðjum Guð að blessa heiminn okkar sem oft er svo brotinn og hjálpa okkur að gæta jarðarinnar sem okkur er treyst fyrir og vinna að friði.

Dýrð sé Guði sem gefur okkur kærleikann og blessar börnin sín öll.

Guð blessi þig!