Guð Gamla og Nýja (God of the Old and New)

Þegar við fræðum fólk um kristna trú, hvort sem sú fræðsla eigi sér stað á fermingarnámskeiði, í skírnarfræðslu Alþjóðlega safnaðarins eða í biblíulestrum, að þá er yfirleitt nefnt þrjú mikilvæg atriði. Við leggjum áherslu á mátt bænarinnar og í því samhengi er kennt „faðir vor“, bænina sem Drottinn Jesús kenndi. Við skoðum trúarjátningar kirkjunnar og efni þeirra sem einkennist af trú á hinn þríeina Guð, Föður, Son, og Heilagan anda. Þriðja og seinasta atriðið er grundvöllur kristinnar siðfræði en það eru boðorðin tíu er Drottinn gaf Móse á tveimur steintöflum á Sínaí-fjalli. Voru þessar steintöflur geymdar í sáttmálsörkinni, sem var síðar geymd í hinu allra heilagasta, á toppi musteris Salómons konungs. Musterið var lagt í rúst þegar Babýlon herleiddi Ísraelsku þjóðina og í kjölfarið glataðist sáttmálsörkin. Steintöflurnar tvær, sem voru í örkinni, hafa ekki enn fundist til þessa dags, þó svo að sumar kirkjur úti í heimi segjast hafa þær í sinni vörslu.

Við erum svo lánsöm að eiga boðorðin tíu í Annarri Mósebók, 20. kafla, en þar er ritað í fyrsta boðorðinu meðal annars: „Þú skalt ekki hafa aðra guði en mig. Þú skalt hvorki falla fram fyrir þeim né dýrka þau því að ég, Drottinn, Guð þinn, er vandlátur Guð og refsa niðjum í þriðja og fjórða lið fyrir sekt feðra þeirra sem hata mig en sýni kærleika þúsundum þeirra sem elska mig og halda boð mín.“ Við í Alþjóðlega söfnuðinum notum mikið ensku biblíuþýðinguna ESV eða „English Standard Version“ og lýsir Guð sér þar sem „Jealous God“ eða sem afbrýðisömum Guði. Orðið „vandlátur“ merkir í raun að vera kröfuharður frekar en afbrýðisamur en þarna sjáið þið hvað túlkun hefur mikil áhrif á biblíuþýðingar.

Gamla testamentið hefur stundum fengið gagnrýni á sig fyrir að vera of strangt og taktlaust. Í mörgum tilvikum á sú gagnrýni rétt á sér og getum við t.d. nefnt lög Þriðju Mósebókar sem segja til um hvenær við eigum að leysa þræl okkar úr haldi. Af augljósum ástæðum getum við ekki fylgt þessum lögum í nútímasamfélagi þar sem þrælahald viðgengst ekki á Íslandi. Ég skal lofa ykkur því að þetta er ekki í fyrsta sinn og verður ekki í það síðasta sem efast er um lögmál Gyðinga. Páll postuli, einn mikilvægasti höfundur Nýja testamentisins, setti sjálfur spurningarmerki við margt sem var að finna í lögmálinu en hann var sjálfur Gyðingur.

Guð hefur líka gagnrýndur fyrir að vera of dómharður, frekur, hatursfullur, reiður og vandlátur í Gamla testamentinu og er þá borinn saman við kærleiksríkan, umburðarlyndan og blíðan Jesú Krist. Við sjáum hinn stranga Guð í boðorðunum tíu og í lexíu dagsins þar sem Drottinn segist fyrirlíta og hata hátíðir Gyðinga en þar eru Ísraelsmenn sakaðir um skurðgoðadýrkun á öðrum guðum. Amos spámaður varar þjóðina við að þessi vegur skurðgoðadýrkunar leiðir til glötunar og ekki löngu síðar herleiddu Assýríumenn Ísrael sem var talin refsing Drottins.

Markíon frá Sínópu, rómverskri nýlendu, sem nú er staðsett í Tyrklandi, var guðfræðingur á 2. öld e. Kr. sem komst að þeirri niðurstöðu að Guð Gamla testamentisins væri ekki sá sami og sá Guð sem opinberaður er í Jesú Kristi. Hann og fylgjendur hans töldu að Gamla testamentið lýsti illum Guði en Nýja testamentið hinum góða. Þið sjáið að það er ekkert nýtt að setja spurningarmerki við Guð Gamla testamentisins. Markíon og hans fylgjendur voru að lokum dæmdir trúvillumenn. Niðurstaðan var og er sú að Guð er hinn sami í bæði Gamla og Nýja testamentinu.

Þegar rætt er um Jesú Krist er auðvitað vinsælast að ræða um tvöfalda kærleiksboðorðið; að elska Guð og náungann eins og sjálfan þig. Það er hlutverk kirkjunnar að halda kærleiksboðskap Krists og fagnaðarerindi hans á lofti. Gamla testamentið, eða hebreska biblían eins og hún heitir hjá Gyðingum, var trúarrit Jesú Krists. Okkur ber skylda að standa vörð um það og bera virðingu fyrir þeim vísdóm sem þar er að finna. Auðvitað er margt í þessum fornu ritum háð samhengi höfundar og því erfitt að yfirfæra það í okkar nútíma. En margt er líka gott og get ég lesið fyrir ykkur eitt upphalds versið mitt í Gamla testamentinu, í Jesaja, kafla 43: „Óttast þú ekki því að ég frelsa þig, ég kalla þig með nafni, þú ert minn. Gangir þú gegnum vötnin er ég með þér, gegnum vatnsföllin, þá flæða þau ekki yfir þig. Gangir þú gegnum eld skalt þú ekki brenna þig og loginn mun ekki granda þér. Þar sem þú ert dýrmætur í augum mínum, mikils metinn og ég elska þig.“ Þetta eru afar falleg orð sem við getum tekið til okkar.

Jesús var líka kröfuharður eins og Drottinn Gamla testamentisins. Skilaboð frelsarans í dag eru þau að við eigum að afneita sjálfum okkur til þess að fylgja honum. Þessi skilaboð eru ekki einsdæmi um kröfuhörð og erfið orð Jesú Krists. Því að Drottinn Jesús segir okkur aldrei það sem við viljum heyra heldur það sem við þurfum að heyra. Hver sem reynir að bjarga sér sjálfur mun týna lífi sínu en sá sem týnir því vegna Krists og fagnaðarerindisins mun bjargast. Jesús er að segja hér að við getum ekki bjargað okkur sjálf. Hann gaf okkur líf sitt svo að við gætum átt tækifæri á að gefa honum líf okkar. Ekki er hægt að treysta öðrum guðum en þeir koma í mörgum formum. Peningar, völd og fíkn eru algeng dæmi um falsguði sem lofa okkur öllu fögru. Allt er okkur leyfilegt en ekki allt gagnlegt ritar Páll postuli. Allt er gott í hófi en ef við föllum frammi fyrir þessum veraldlegu guðum erum við týnd.

Það er ekki ein manneskja hér inni sem hefur aldrei týnst á lífsleiðinni. Öll höfum við gert mistök og villst af veginum. Það er allt í lagi því að Drottinn gefst aldrei upp á okkur. Við erum dýrmæt í augum Guðs. Þess vegna er Jesús stöðugt að rétta fram hönd sína til að frelsa hið týnda og glataða. Það er margt gagnlegt og skemmtilegt í þessum heimi en það má aldrei koma í stað Guðs, í stað okkar sjálfra eða í stað þeirra sem við elskum. Þetta segir tvöfalda kærleiksboðorðið sem er hverju boðorði æðra, Hin sanna fylling sem er opinberuð í Kristi Jesú. Þann mun aldrei hungra er til hans kemur og þann aldrei þyrsta er á hann trúir. Dýrð sé Guði föður, syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

ENGLISH

When we educate people about the Christian faith—whether that instruction takes place in a confirmation course, in the baptismal preparation of the International Congregation, or in Bible evenings—three important points are usually mentioned. We emphasize the power of prayer, and in that context, the Lord’s prayer is taught. We examine the creeds of the church and their content, which is characterized by faith in the Triune God: Father, Son, and Holy Spirit. The third and final point is the foundation of Christian ethics: the Ten Commandments that the Lord gave to Moses on two stone tablets on Mount Sinai.

These stone tablets were kept in the Ark of the Covenant, which was later stored in the Holy of Holies at the top of King Solomon's Temple. The Temple was destroyed when the Babylonian army exiled the Israeli nation, and subsequently, the Ark of the Covenant was lost. The two stone tablets that were in the Ark have not yet been found to this day, even though some churches around the world claim to have them in their possession.

We are fortunate to have the Ten Commandments in Exodus, Chapter 20, where it is written in the first commandment, among other things: "You shall have no other gods before me. You shall not bow down to them or serve them, for I the Lord your God am a jealous God, visiting the iniquity of the fathers on the children to the third and the fourth generation of those who hate me, but showing steadfast love to thousands of those who love me and keep my commandments."

The Old Testament has sometimes received criticism for being too strict and out of touch. In many cases, that criticism is valid; for example, we can mention the laws in Leviticus that dictate when we should release our slaves. For obvious reasons, we cannot follow these laws in modern society, as slavery does not exist in Iceland. I promise you that this is not the first time—and will not be the last—that the Law of the Jews is questioned. The Apostle Paul, one of the most important authors of the New Testament, himself questioned the Law, even though he was a Jew himself.

God has also been criticized for being too judgmental, demanding, hateful, angry, and jealous in the Old Testament, and is then compared to the loving, tolerant, and gentle Jesus Christ. We see this strict God in the Ten Commandments and in today's lesson where the Lord says He despises and hates the feasts of the Jews, accusing the Israelites of idol worship. The prophet Amos warns the nation that this path of idolatry leads to destruction, and not long after, the Assyrians took Israel captive, which was considered the Lord's punishment.

Marcion of Sinope, a Roman colony now located in Turkey, was a theologian in the 2nd century AD who concluded that the God of the Old Testament was not the same as the God revealed in Jesus Christ. He and his followers believed that the Old Testament described an evil God, while the New Testament described the good one. You see, it is nothing new to question the God of the Old Testament. Marcion and his followers were eventually condemned as heretics. The conclusion was, and is, that God is the same in both the Old and New Testaments.

When discussing Jesus Christ, it is, of course, most popular to discuss the Great Commandment: to love God and your neighbour as yourself. It is the role of the church to uphold Christ’s message of love and His Gospel. The Old Testament, or the Hebrew Bible as it is called by Jews, was the scripture of Jesus Christ. We have a duty to preserve it and respect the wisdom found there. Of course, much in these ancient writings is dependent on the author's context and is therefore difficult to transfer into our modern times. But much is also good, and I can read for you one of my favourite verses in the Old Testament, in Isaiah Chapter 43: "Fear not, for I have redeemed you; I have called you by name, you are mine. When you pass through the waters, I will be with you; and through the rivers, they shall not overwhelm you; when you walk through fire you shall not be burned, and the flame shall not consume you. Because you are precious in my eyes, and honoured, and I love you." These are very beautiful words that we can take to heart.

Jesus was also demanding, just like the Lord of the Old Testament. The Savior's message today is that we must deny ourselves to follow Him. This message is not an isolated case of demanding and difficult words from Jesus Christ. For the Lord Jesus never tells us what we want to hear, but rather what we need to hear. Whoever tries to save themselves will lose their life, but whoever loses it for the sake of Christ and the Gospel will be saved. Jesus is saying here that we cannot save ourselves. He gave us His life so that we might have the opportunity to give Him ours. Other gods cannot be trusted, and they come in many forms. Money, power, and addiction are common examples of false gods that promise us everything beautiful. "All things are lawful for me, but not all things are helpful," writes the Apostle Paul. Everything is good in moderation, but if we fall before these worldly gods, we are lost.

There is not one person in here who has never been lost in the journey of life. We have all made mistakes and wandered off the path. That is okay, because the Lord never gives up on us. We are precious in God's eyes. Therefore, Jesus is constantly reaching out His hand to save the lost. There are many useful and fun things in this world, but they must never take the place of God, the place of ourselves, or the place of those we love. This is what the Great Commandment says, which is higher than any other commandment—the true fulfilment revealed in Christ Jesus. He who comes to Him shall never hunger, and he who believes in Him shall never thirst. Glory be to the Father, and to the Son, and to the Holy Spirit; as it was in the beginning, is now, and ever shall be, world without end. Amen.

Ritningartextar / Scriptures

Amos 5: 21-24
Efesusbréfið 6: 18b-20 / Ephesians 6: 18b-20
Markús 8: 31-38 / Mark 8: 31-38