Löngu horfin jól
Predikun flutt í Neskirkju við aftansöng á aðangadegi 2025.
Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og drottni Jesú Krist. Amen.
Gleðilega hátíð, kæru vinir! Það er dýrmætt að mega koma saman í kirkjunni í kvöld á þessu helgasta kvöldi ársins og hringja inn jólin, syngja inn jólin og íhuga saman hvað það er sem gefur jólunum okkar gildi. Að fara til kirkju á jólum er falleg og góð hefð og eiga margir fallegar minningar af jólamessum æskuáranna. Þó að sumum hafi eflaust þótt nóg um og minnast helst hversu löng messan var eða hve ofboðslega löng predikun prestins var – kannski er ein slík kjarnaminning að verða til í huga barns akkúrat núna hér í Neskirkju, á meðan jólamaturinn er heima í ofninum og jólapakkarnir bíða undir jólatrénu og ég held bara áfram að mala og mala.
Minningar af jólum æskunnar fara seint frá okkur, við eigum öll minningar af jólum, ég man sjálfur eftir því að hafa setið í kirkju á aðfangadagskvöldi að bíða, og bíða eftir að komast heim í jólamatinn og pakkaflóðið – í viðtali sem birtist fyrir þó nokkru síðan rifjaði 96 ára gömul kona upp jólin sín þegar hún var 6 ára gömul. Hún sagði frá sinni fyrstu kirkjuferð í jólamessu árið 1916. Hún gekk til kirkju talsvert lengri leið en við eigum að venjast. Öll jörðin var þakin jólasnjó, ár og vötn voru ísilögð. Þarna gengu þau saman í myrkrinu og slógust í för með fólki frá öðrum bæjum sem gengu harðfennið prúðbúin til kirkju. Fegurðin í landslaginu var ólgleymanleg, sagði konan, himininn stjörum prýddur og þegar komið var að kirkju opnuðust kirkjudyrnar og þá blasti við henni fegursta sjón sem hún hafði nokkru sinni litið og henni fannst sem dýrð jólanna væri lokið upp fyrir henni.
Á jólum leita minningar á hugann, við minnumst fyrri jóla og þá rifjast tilfinningarnar upp sem ríktu þá, oft eru það æskunnar jól. Öll skilningarvitin virkjast og muna það sem séð var og heyrt, og lyktina sem er ekki síður hluti af jólastemningunni. Dýrð jólanna laukst upp fyrir 6 ára stúlku þegar kirkjudyrunum var lokið upp í sveitakirkju – dýrð sem hún gleymdi aldrei. Í jólaljóði frá 1891 minnist skáldið Matthías Jochumsson bernskujóla sinna:
Fullvel man ég fimmtíu ára sól,
fullvel meir en hálfrar aldar jól,
man það fyrst, er sviptur allri sút
sat ég barn með rauðan vasaklút.
Kertin brunnu bjart í lágum snúð,
bræður fjórir áttu ljósin prúð,
mamma settist sjálf við okkar borð;
sjáið, enn þá man ég hennar orð:
„Þessa hátíð gefur okkur Guð,
Guð, hann skapar allan lífsfögnuð,
án hans gæsku aldrei sprytti rós,
án hans náðar dæi sérhvert ljóð.
Þessi ljós, sem gleðja ykkar geð,
Guð hefir kveikt, svo dýrð hans gætuð séð;
jólagleðin ljúfa lausnarans
leiðir okkur nú að jötu hans.“
Síðan hóf hún heilög sagnamál,
himnesk birta skein í okkar sál;
aldrei skyn né skilningskraftur minn
skildi betur jólaboðskapinn.
Ljóð Matthíasar lýsir fallegri minningu af löngu horfnum jólum og minningu um móður sem ber boðskap jólanna áfram til barnanna sinna. Aldrei skildi ég jólaboðskapinn betur, segir skáldið, boðskap sem felst í orðunum: „Yður er í dag frelsari fæddur.“ Þetta er góð áminning um það sem við og annað kristið fólk um hina víðu veröld fagna á jólum.
Í jólaguðspjallinu er sagt frá hinum fyrstu jólum og við skyggnumst inn í löngu liðna sögu sem enn mótar menningu okkar og minningar. Þau voru ekki mörg sem fögnuðu komu frelsarans forðum. En á fyrstu jólanótt sungu englarnir frelsaranum lofsöng og boðuðu fjárhirðum í haga gleðifregn með þessum ótrúlegu orðum: „Verið óhræddir, því sjá ég boða yður mikinn fögnuð sem veitast mun öllum lýðnum: Yður er í dag frelsari fæddur, sem er Kristur Drottinn, í borg Davíðs.“ Fjárhirðar voru ekki hátt skrifaðir á meðal samtímafólks síns. En gleðifregnin mesta og besta þessa helgu jólanótt var fyrst boðuð þeim.
„Verið óhrædd því sjá ég boða yður mikinn fögnuð” – englarnir boða dýrð jólanna, Guð er kominn til þín, gleðifréttir fyrir alla. Hver sá sem heyrir fréttirnar getur ekki annað en andað léttar því Guð hefur tekið sér stöðu með okkur, fólkinu sem hann hefur skapað. Hann kemur til okkar, við teygjum okkur ekki upp til hans með bænum okkar, hugsunum eða verkum, heldur stígur hann hingað til okkar, sem lítið varnarlaust barn, fátækra foreldra sem fengu hvergi inni hina fyrstu jólanótt.
Kæru vinir, fjárhirðarnir hlýddu á lofsöng englanna, þeir heyrðu góðu fréttirnar og fóru til Betlehem þar sem dýrð jólanna laukst upp fyrir þeim. Og hver var dýrð jólanna? Jólabarnið eina sanna, Jesús, í fjárhúsinu reifað í jötu. Okkur er einnig boðið að fara til Betlehem og finna jólabarnið í jötunni og líta með eigin augum dýrð jólanna. Við megum leita frelsarans og taka á móti gjöfum hans, því það að finna þetta barn, jólabarnið, er að finna sjálfan Guð og þá loks munum við finna okkur sjálf í honum.
Guð gefi ykkur öllum gleðileg jól.
Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.
Takið postullegri blessun: Náðin Drottins vors Jesú Krists, kærleiki Guðs og samfélag heilags anda sé með yður öllum. Amen.