Hamingjan sanna

Er hægt að keppa í hamingju? Já og nei, er líklega svarið við svo einkennilegri spurningu. Nei, vegna þess að slíkar viðureignir eru óhugsandi en já, því það er víst hægt að bera saman fólk og þjóðir út frá stigi hamingjunnar.

Hamingjan sanna

Eitt sinn las ég um könnun sem gerð var á fólki sem varð fyrir afar ólíkri reynslu. Annars voru það sigurvegarar í lottói sem höfðu í einni andrá eignast óheyrilega fjármuni, meiri en nokkurn kynni að óra fyrir að öðlast. Og svo voru það einstaklingar sem höfðu lent í alvarlegu slysi, bjuggu við skerta færni og getu og þurftu að þola vist á sjúkrahúsi.

Rannsakendur tóku slíka aðila í viðtal í því skyni að kanna það hversu hamingjusamir þeir væru. Vinningshafar gáfu sjálfum sér einkunn fyrir gleðina og hún var nálægt tíu. Hamingja hinna slösuðu var aftur á móti undir falleinkunn. Ekkert þar sem ætti að koma á óvart.

Svo leið árið og aftur mættu forvitnir fræðimenn í heimsókn og vildu vita hvort nokkuð hefði breyst hvað ánægjuna varðaði. Jú, mikil ósköp. Því fylgdu ófyrirséð vandræði að verða ofurríkur á augabragði. Vinaböndin trosnuðu og slitnuðu svo á endanum eftir að þeim nýríku fannst gömlu félagarnir fremur sækja í aura sína en vináttu. Dótið allt var líka fljótt að tapa gljáanum. Það er eitt að geta litið yfir afrakstur vitsmuna og vinnusemi og glaðst yfir honum, heldur en að allt komi upp í hendur fólks fyrirhafnarlaust. Þessu skylt þá hvarf megnið af hinum skjótfengna auði á undraskjótum tíma.

Hvað var svo að frétta af þeim sem urðu fyrir áfallinu? Heilsan var fjarri því að vera jafn góð og hún hafði áður verið, en þau gátu tínt til nokkur atriði sem voru hreint ekki slæm. Nánasti hópurinn í kringum þau hafði staðið með þeim þjappað sér að þeim þegar mest á reyndi. Þrautarfull endurhæfing skilaði árangri og þau fundu fyrir styrk í sínu fari sem þau þekktu ekki áður. Og aðspurð um hamingjuna þá hafði hún hækkað umtalsvert. Meðaltalið á þessari svörun reyndist vera hið sama – það er að segja – að loknu ári voru þessir tveir hópar jafn sælir með sig. Svolítið óvænt, held ég að megi segja.

Þessi rannsókn rifjaðist upp fyrir mér þegar ég las þá fregn að við Íslendingar værum næst efst í röð hamingjusömustu þjóða heims. Það kom nokkuð á óvart að alvörugefnir Finnar tróna í efsta sæti en hún blundar greinilega innra með þeim gleðin. Svona kannanir, bæði sú sem að framan var nefnd og þessi síðari ganga jú út frá því að það hljóti að vera markmið okkar allra að vera sæl og glöð. Annars væri nú varla verið að meta þetta á einhverjum skala og bera heilu þjóðirnar saman. Svo er það spurningin hvar hamingjan leynist og hvað felst raunverulega í því að vera sæl með okkur.

Hver er mestur?

Í guðspjallinu er svo fjallað um samanburð. Jakob og Jóhannes biðja um heiðurssæti við hlið Jesú og hinir lærisveinarnir verða verða augljóslega pirraðir á þessum metingi þeirra. Er þetta ekki svipað og í fyrri sögunni? Að fá að sitja við hlið konungins í dýrðinni, það hlýtur að fela í sér mikil gæði, auð og ríkulega þjónustu.

Þetta guðspjall er ákveðin lykiltexti að frásögnum um starf Jesú og markmiðið. Boðskapinn má draga saman í þessum orðum: Í ríki Guðs er stærðin mæld ekki í því hve margir þjóna þér — heldur í því hve mörgum þú þjónar.

Hér er því dregin upp önnur mynd af þeirri hamingju sem við stundum leitum að og teljum okkur hafa fundið. Það er einmitt það að vera hafin hátt upp, öðlast auð og völd, hin takmörkuðu gæði sem fólk keppist eftir að ná. Valdapíramídinn er jú þannig upp byggður að þeim mun meiri sem völdin eru þeim mun færri tróna á þeim stað.

Því er öfugt háttað með þjónustuna. Þau sem eiga sér háleita hugsjón sem þau vilja stefna að, þau sem þekkja gildi þess að þjóna æðri markmiðum, líta ekki á það sem ógnun ef aðrir fylgja í kjölfarið. Þvert á móti þá gerir það leiðina greiðari og eykur líkurnar á því að markmiðið náist.

Frábært fólk

Ég hjó einmitt eftir þessu í téðri könnun á hamingju þjóða þar sem við Íslendingar hömpum silfrinu ef svo má að orði komast. Talsmaður verkefnisins segir að þjóðfélögum vegni vel sem standi saman þegar á móti blási. Hann nefnir frændur okkar í Finnlandi sérstaklega í þessu sambandi. „Þegar fólki finnst að allir séu samtaka eru engin takmörk fyrir hvað hægt er að gera,“ segir Helliwell. „Heimurinn er fullur af frábæru, ókunnugu fólki.“

Já, það er ekki að undra að báðar þessar þjóðir byggja lífsskoðun sína á evangelískri kristinni trú. Þetta skrýtna orð – evangel – merkir guðspjall eða fagnaðaerindi. Norðurlöndin fylgja í kjölfarið, þau eiga það einmitt sameiginlegt að þar starfa þjóðkirkjur á þessum sama grunni.

Boðskapur Jesú Krists hefur mótað okkur og þessar þjóðir, þar er mælikvarðinn skýr: Gæði lífsins felast í því hvernig við hlúum að systkinum okkar. Um þetta fjallar tvöfalda kærleiksboðorðið sem við kennum fermingarbörunum – að elska Guð og að elska náungann eins og okkur sjálf. Gullna reglan tengist þessu að sama skapi órofa böndum.

Sagan af þessum tveimur hópum, vinningshöfum og fólki sem orðið hefur fyrir líkamstjóni vegna slyss – gefur innsýn í þá þætti sem raunverulega skipta máli þegar hamingjan er annars vegar. Hún er nátengd því sem við erum tilbúin að berjast fyrir, leggja okkur og keppa að.

Hamingjan er afurð

Eða með öðrum orðum, hamingjan er ekki markmið í sjálfu sér – við öðlumst hana aftur á móti þegar við náum markmiðum okkar. Og því fylgir auðvitað vinna og eljusemi að því ógleymdu að vita hvert við stefnum.

Við getum spurt okkur var sú staðreynd birtist í lífi okkar. Hverjum er ég kallaður til að þjóna? Því þar sem við þjónum — þar finnum við lífið.

Textinn talar jafnframt inn í atburði dymbilvikunnar, pálmasunnudags þegar Jesús hélt inn í borgina helgu, hófsamur á asna, skírdag þegar hann laugaði fætur lærisveinanna og svo föstudaginn langa, þar sem hann „gaf líf sitt í sölurnar fyrir alla.“

Þessi texti rammar inn þá frásögn nú þegar við búum okkur undir einn helgasta tíma kirkjuársins en hann fjallar um dýpstu spurningarnar sem á okkur sækja og það loks hvernig upprisan getur orðið í kjölfar þess að manneskjan kynnist öllu mótlæti lífsins.