Mótlætaþol, Barnasáttmálinn og Bartimeus blindi

Predikun í útvarpsmessu 1. mars, á æskulýðsdegi Þjóðkirkjunnar 2026

Eru ekki allir dagar æskulýðsdagar í kirkjunni, spurði ungi maðurinn. Ja, jú, svaraði ég, börnin og unglingarnir eru að sjálfsögðu alltaf velkomin í kirkjuna og raunar í allt starf sem kirkjan býður uppá, en þrátt fyrir það þá viljum við halda alveg sérstakan dag einusinni á ári þar sem við minnum börnin og foreldrana á að kirkjan er staðurinn þar sem börnin geta verið þau sjálf, örugg, óhult og í algjöru skjóli starfsfólksins sem þar vinnur, en fyrst og fremst í skjóli Guðs. Og þessi dagur er einmitt í dag  - Æskulýðsdagur Þjóðkirkjunnar. Og þess vegna höfum við fengið að njóta tónlistar, söngs og upplesturs ungmenna héðan úr Hafnarfirði sem hafa lagt sig fram um að nýta þá hæfileika sem þeim hafa verið gefnir. Sum þessara ungmenna eru að fermast héðan frá Hafnarfjarðarkirkju í vor en önnur eru hér í kórum eða að læra á hljóðfæri í tónlistarskóla Hafnarfjarðar. Þessi ungmenni hafa sýnt að í þeim býr þol, hugrekki, metnaður og vilji til að æfa sig í því sem þau vita að þau gera vel og þau hafa lagt í það mikla vinnu. Já það kostar mikla vinnu að stunda hljóðfæranám eða kórastarf meðfram námi og öðrum tómstundum, og eins er það með börnin sem lásu hér upp fyrir okkur áðan, þau hafa líka æft sig heima og tekið í það tíma frá öðrum verkefnum og gefið okkur af tíma sínum. Takk fyrir það krakkar.

Mótlætaþol er hugtak sem ég heyrði notað í vikunni þegar ég hlustaði á fróðlegt viðtal við Ólaf Stefánsson, einn sigursælasta handboltamann Íslands. Mótlætaþol er þolið sem við byggjum upp þegar við tökumst á við það sem okkur finnst erfitt að gera. Þegar við látum okkur hafa það að taka upp fiðluna eða gítarinn og æfum okkur heima þrátt fyrir að það sé kannski freistandi að kíkja aðeins í símann eða spila einn tölvuleik enn? Við þekkjum það öll að hafa þurft að beita okkur hörku við að ganga í verkefni sem ekki eru efst á vinsældarlistanum hjá okkur.

Þið vitið það sennilega best krakkar sem hér eruð í messunni að það að æfa íþróttir og að læra á hljóðfæri er talsverð vinna meðfram því að stunda nám í grunnskóla eða framhaldsskóla og það krefst sjálfsaga og skipulags.

Íþróttaiðkun og tónlistarnám kenna okkur líka að takast á við mótlæti. Mótlæti sem getur til dæmis birst í því að liðið okkar vinnur ekki alltaf, við klúðrum kannski víti eða sláum feilnótu á tónleikum. Þetta getur allt verið heilmikil áskorun en ef við yfirstígum þessar áskoranir er til mikils að vinna því þeir krakkar sem þola lengur við í íþróttum og tónlistariðkun virðast temja sér góðar venjur sem gagnast þeim seinna á lífsleiðinni. Þau temja sér þol fyrir mótlæti sem við öll fáum að kynnast í lífinu.

Í sögunni sem ég las uppúr Markúsarguðspjalli áðan heyrðum við af manni sem hafði æft sitt mótlætaþol – enda hafði hann kannsi ekki haft neitt val. Sagan segir frá Bartimeusi sem var blindur betlari sem lifði af því sem annað fólk gaf honum. Einn daginn þegar Jesús átti leið fram hjá Bartimeusi hrópaði hann til Jesú. Fólkið reyndi að þagga niður í Bartimeusi en hann hélt áfram að hrópa þar til Jesú kallaði hann til sín. “Hvað vilt þú að ég geri fyrir þig”? spurði Jesú blinda betlarann, sem er kannski einkennileg spurning í ljósi aðstæðna. Maðurinn var jú blindur og lifði á gjöfum annars fólks. Lá svarið ekki í augum uppi? Jú, Bartimeus bað um það sem hjarta hans þráði mest – að fá sjón.

Jesús spyr okkur öll þessarar sömu spurningar og hann spurði Bartimeus? “Hvað vilt þú að ég geri fyrir þig?” og hann vill að við veltum því fyrir okkur hverjar vonir okkar og þrár eru í raun og veru. Erum við kannski blind á raunverulegar þarfir okkar og langanir? Blind á það sem skiptir mestu máli? Það hvað viljum við sjálf?

Það er mikilvægt að við spyrjum okkur þessarar spurningar reglulega, á hvaða aldri sem við erum því öll höfum við rétt á því að vita hvað við viljum og að koma því á framfæri.

Til er sáttmáli sem þið hafið eflaust og vonandi heyrt um krakkar en hann heitir Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna. Þjóðkirkjan hefur þann sáttmála til hliðsjónar þegar hún skipuleggur sitt æskulýðsstarf og af þeim sáttmála taka skólar mið þegar þeir skipuleggja menntun barna yngri en 18 ára. Miklar breytingar hafi orðið á Barnasáttmálanum frá því að hann kom fyrst fram sem stefnuyfirlýsing en á síðari hluta 20. aldar hafði viðhorf samfélagsins til barna tekið miklum stakkaskiptum frá tímum seinni heimstyrjaldarinnar. Staða barna í samfélaginu varð önnur, farið var að leggja áherslu á að barnæskan væri sérstaklega mikilvægt tímabil í þroska hvers einstaklings og væri ekki ómerkilegra tímabil en fullorðinsárin. Fjölskyldan og samfélagið allt var jafnframt farið að spila stærra hlutverk í uppeldi og umönnun barna og í ljósi þess var talið nauðsynlegt að binda réttindi barna í alþjóðalög.

Æskan er viðkvæmt tímabil í lífi hvers einstaklings og þess vegna ber samfélaginu að sýna börnum virðingu og hlusta á þarfir þeirra og vilja.

Barnasáttmálinn var lögfestur hér á Íslandi árið 2013 og var það mjög mikilvægt skref til að tryggja að hægt væri að beita sáttmálanum í málefnum barna hér á landi.

Það sem sáttmálinn gengur fyrst og fremst út á er að aldrei sé komið fram við barn af óréttlæti og að skoðanir þess séu virtar af fullorðnum þegar teknar eru ákvarðanir sem varða barnið.

Er þetta ekki einmitt það sama og Jesú var að fiska eftir þegar hann vatt sér að blindum betlara sem tilheyrði viðkvæmum hóp í samfélaginu og spurði hann “Hvað vilt þú að ég geri fyrir þig”?  Þar sýndi Jesú að hann var mannréttindasinni sem boðaði valdeflingu og þess vegna fór hann aðrar og afdrifaríkari leiðir en þær sem viðgengust á þeim tímum sem hann lifði.

Jesús tók upp hanskann fyrir fólk sem enginn hafði nokkurn tímann litið á. Hann gaf fólki von sem aldrei hafði átt von. Hann kenndi okkur að við erum öll jöfn og höfum öll sama rétt til að koma skoðunum okkar og löngunum á framfæri, sama hvað við erum gömul.

Eins og ég nefndi hér áðan þá tekur Þjóðkirkjan mið af Barnasáttmálanum við mótun æskulýðsstarfs kirkjunnar því í kirkjunni fer fram starf þar sem ungt fólk má vera það sjálft, spyrja spurninga og segja hvað það vill. Já kirkjan tekur rödd ungs fólks alvarlega því allir dagar í kirkjunni eru æskulýðsdagar.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen