Saints and Heroes / Dýrlingar og hetjur
Text. Matthew 5:13-16 *Íslensk þýðing niður
Grace and peace to us from God our Father and the Lord Jesus Christ. Amen.
1.
Today, November 1st, is a festival day in the Christian calendar called "All Saints' Day." This day is an opportunity for us to remember the "communion of saints"—not only the famous martyrs and saints in history, but also all the unknown believers who have fallen asleep in Christ, as well as the believers living today. In fact, this festival has a very long history, so let us briefly look at its origin and development.
From the very beginning of the Christian church, the church faced great persecution, first from the Jewish religious leaders and then from the Roman Empire. Many Christians became martyrs. Naturally, the church showed high respect for these martyrs and began to remember them as "saints."
After the recognition of Christianity by the Roman Empire in 313, martyrdom itself decreased, and people who showed outstanding faith—even if they were not martyrs—came to be added as "saints." Then, in the 9th century, Pope Gregory III set November 1st as "All Saints' Day." At this point, "saints" meant martyrs and people who showed outstanding faith; it did not include ordinary people like us.
Therefore, in the 10th century, another festival called "All Souls' Day" was added on November 2nd. This became a day to remember all the ordinary people who had not reached the level of a saint.
However, during the Middle Ages, as we know, the Catholic Church lost its way in various areas. Regarding the saints, "veneration of saints" became extreme. Deviations from biblical teaching arose, such as the sale of "indulgences"—a system to distribute the merits of the saints to others—and viewing the saints as mediators between Christ and believers.
Out of this situation, the Reformation was born. Martin Luther, a strong leader of the Reformation, insisted that "all Christians living on earth are completely holy persons (righteous) in Christ, while at the same time remaining sinners in their own flesh," and he broke away from the excessive veneration of saints.
A saint does not mean a perfect human being who commits no sin, but rather all people who know their own sinfulness and live by clinging only to Christ's grace and forgiveness. This deeply biblical teaching forms our current understanding and teaching regarding "All Saints' Day".
2.
Now, in today's Gospel text, a teaching is given using the metaphors of "salt" and "light". First, regarding "salt," it is essential for seasoning food, but it dissolves into the food and loses its own visible form. Let us also remember that salt has the role of preventing food from spoiling.
Jesus says to us, "You are the salt of the earth" (Matthew 5:13, NIV). This is not "try your best to become salt," but the definitive statement: "You are salt". Jesus entrusts us with the role of "salt". This asks us not to boast of our own works, but even to make ourselves as nothing and devote ourselves to the food that others need.
"Light" stands in complete contrast to "salt". In contrast to salt, which loses its visible form, "light" makes its presence known to people. And it shines on the surroundings of those people and shows them the way they should walk.
And Jesus again declares to us, "You are the light of the world" (Matthew 5:14, NIV). The source of the light is, of course, Jesus himself, but we are given the role of holding up this light so that everyone can see it. In verse 14 it says "a town built on a hill" (NIV), which represents the community known as the church. We are called, both as individuals and as a community, to reflect the light of Jesus through our lives.
Salt and light—two things that seem completely unrelated—are taught as the characteristics of those who follow Jesus.
Here, there is one more important thing. Before today's text, chapter 5, verse 10 says: "Blessed are those who are persecuted because of righteousness" (NIV). "You are the salt of the earth" and "You are the light of the world"—these two statements were spoken in light of the words, "Blessed are those who are persecuted because of righteousness".
It means that even in situations where we are persecuted, we are still to make ourselves as nothing as "salt," and shine forth Christ for others as "light." Here the text connects to martyrs.
3.
We return to Luther again. Regarding "what it means to serve God," Luther preached the importance of serving our neighbors through the place (vocation) given to each of us by God. He said: "Even if it is washing a baby's diapers, secular service done according to God's will is far more precious before God than all the prayers and monastic rules of monks and nuns."
Here, it seems there is an answer to the question of what it means to be "the salt of the earth" and "the light of the world" in harsh realities like persecution. It means that no matter what kind of situation we are in, we are to do the "ordinary things" we ought to do, with gratitude to God. And that attitude leads us to becoming saints.
A saint is not someone who becomes one by enduring severe ascetical practices. A saint is not someone who becomes one by performing some great miracle. A saint is not someone who becomes one by publishing many difficult books.
A saint is the light from God that shines within us when, in the situation that God gives us—whether it is a comfortable situation or a harsh situation—we do the ordinary things with gratitude to God and trust in Christ.
4.
While thinking about this, a song came to my mind. It is the song Heroes by David Bowie. It was a massive hit song in 1977, but before we knew it, it became an oldie, and there are probably many among the younger generation who do not know it.
It is said that Bowie wrote this song inspired by the Berlin Wall. Some people may not know this either, but from after World War II until 1990, Germany was divided into two countries, East and West.
The city of Berlin was also divided into East and West at that time, and along the border, a boundary called the "Berlin Wall" was set up, making free travel impossible. Anyone trying to cross the wall by force was shot dead by guard soldiers. During the existence of the wall, about 140 people lost their lives, and the overwhelming majority were attempting to escape from East to West.
Heroes is a song that sang of the feelings of lovers who spoke of love and freedom, even under such a wall.
I, I remember
Standing by the wall
The guns shot above our heads
And we kissed as though nothing could fall
And the shame was on the other side
Oh we can beat them for ever and ever
Then we can be Heroes just for one day
When he sang this song in the concert in front of the Berlin wall in 1987, it reached of course to the other side of the wall, and many in the Eastern side sang together and claimed the breaking down of the wall - I heard so.
When Bowie died in 2016, the German Foreign Ministry officially stated this: "Good-bye, David Bowie. You are now among Heroes. Thank you for helping to bring down the wall."
Originally, it is a song that has no connection to the Christian faith, but the message here—"Faced with great darkness and harsh reality, we may not be able to change the world with our own strength. Even so, in the place where we are now put, for this one day called today, we choose love and light"—strongly resonates, as a result, with the walk of the saints who "dissolve themselves in the midst of everyday life and light a small light."
5.
Today is "All Saints' Day." It is the communion of those who have traveled through this world, or are now traveling through it, with faith in Christ. Every time I think about this, there is something that weighs on my heart.
Just as is true for myself, there are many in this gathering who do not come from Christian countries like Iceland. Many of our family members and friends back in our homelands are not Christians. Naturally, in principle, they cannot enter the "communion of saints."
Regarding our family members who are not Christians, I spoke about them last year. Today, I would rather close this sermon while thinking about friends, or even fellow countrymen who are not our friends.
In this present era, division is being brought about all over the world. New Berlin Walls are being built in places throughout the world: in Israel, in Iran, in Eastern Europe, in France, in the United States, in Venezuela, in Sudan—we cannot list them all.
We have no intention here of taking part in politics, but in light of the teachings of Jesus, freedom and fundamental human rights are things that all of us rightly should seek, setting political debates aside. Yet, because people seek them, martyrs are born.
They may not be martyrs for the name of Jesus. However, they are martyrs for the "blessing for humanity" that God has given. There are people who are shot dead, beaten to death, or imprisoned and executed because they protect or seek this "blessing for humanity"—many of them.
For example, Human Rights Watch, an international human rights organization, reports that in Iran alone, 29 people were arrested and executed this year simply for participating in protest demonstrations. In the United States, as we know, there were some incidents where an ordinary citizen was shot and killed while trying to stop the violence of ICE.
The world we live in today exists in the midst of such realities. And that is the "today" that God gives to us. This is the very place where we ought to be "the salt of the earth" and "the light of the world." This is the place where we ought to do the "ordinary things" with gratitude.
Then, what are the "ordinary things we ought to do"? The answer will differ depending on the person, but if we think about it as a community called the church, the foundation is to pray. Praying itself is a work, but through prayer, what we ought to do next becomes clear.
Today, in this worship service for All Saints' Day, I want to pray for the martyrs of our present world. Knowing full well that many who are not Christians are included among them, I want to pray that God will welcome their souls into His kingdom.
I want to pray that God will welcome them as martyrs for the "blessing for humanity" that God Himself gave.
6.
The "communion of saints" is not something held in an unfamiliar heaven above. It is held right here, in our church. It is held right here in this society. It is held right here in the midst of this reality. This is the place of the communion of saints. And the communion of saints is not a closed community like a Rotary Club or a Lions Club. This is because the boundary separating the inside and the outside of "communion" is ambiguous.
Why is it ambiguous? It is because Jesus, who is the center of the communion of saints, always crosses the boundary line and goes out to where sinners and outsiders are. For Jesus, no such thing as a "boundary line" exists. The salvation of Jesus always crosses "boundaries."
Therefore, the communion of saints is not surrounded by a "Berlin Wall." While looking directly at the harsh reality of this present world, let us remember the joy found within the communion of saints, and let us walk forward to invite even more people into it.
Peace of God, which surpasses all understanding, will keep our hearts and our minds in Christ Jesus. Amen.
******
Text. Matteusar 5:13-16
Náð og friður sé með okkur frá Guði föður okkar og Drottni Jesú Kristi. Amen.
1.
Í dag, 1. nóvember, er hátíðisdagur í kirkjuárinu sem kallast allra heilagra messa. Þessi dagur gefur okkur tækifæri til að minnast „samfélags heilagra“ — ekki aðeins hinna þekktu píslarvotta og dýrlinga sögunnar, heldur einnig allra hinna óþekktu trúuðu sem hafa sofnað í Kristi, og þeirra sem lifa í trúnni í dag. Þessi hátíð á sér raunar mjög langa sögu. Við skulum því líta stuttlega á uppruna hennar og þróun.
Allt frá upphafi varð kristin kirkja fyrir miklum ofsóknum, fyrst af hálfu trúarleiðtoga Gyðinga og síðar af hálfu Rómaveldis. Margir kristnir menn dóu píslarvættisdauða. Eðlilega bar kirkjan mikla virðingu fyrir þessum píslarvottum og tók að minnast þeirra sem „dýrlinga“.
Eftir að kristni hlaut viðurkenningu í Rómaveldi árið 313 dró úr píslarvætti. Þá var einnig farið að telja fólk sem hafði sýnt einstaka trú til dýrlinga, þótt það hefði ekki dáið píslarvættisdauða. Síðan, á níundu öld, ákvað Gregoríus páfi þriðji að allra heilagra messa skyldi haldin 1. nóvember. Á þessum tíma var með „dýrlingum“ átt við píslarvotta og fólk sem hafði sýnt einstaka trú. Venjulegt fólk eins og við var ekki talið til þeirra.
Þess vegna var á tíundu öld bætt við öðrum minningardegi, allra sálna messu, þann 2. nóvember. Sá dagur varð minningardagur um allt hið venjulega fólk sem hafði ekki náð því að teljast til dýrlinga.
Á miðöldum fór kaþólska kirkjan þó, eins og við vitum, af réttri leið á ýmsum sviðum. Dýrlingavirðingin gekk út í öfgar. Fram komu frávik frá kenningu Biblíunnar, svo sem sala aflátsbréfa — kerfi þar sem verðleikum dýrlinganna var miðlað til annarra — og sú afstaða að líta á dýrlingana sem milligöngumenn milli Krists og hinna trúuðu.
Við þessar aðstæður varð siðbótin til. Marteinn Lúther, einn helsti leiðtogi hennar, hélt því fram að „allt kristið fólk sem lifir á jörðinni sé fullkomlega heilagt og réttlátt í Kristi, en sé um leið áfram syndugt í eigin holdi“. Þannig hafnaði hann hinni óhóflegu dýrlingavirðingu.
Að vera heilagur merkir ekki að vera fullkomin manneskja sem syndgar aldrei. Það á við um allt fólk sem þekkir eigin synd og lifir með því að halda sér eingöngu við náð Krists og fyrirgefningu hans. Þessi kenning, sem á sér djúpar rætur í Biblíunni, mótar skilning okkar og boðun í dag á allra heilagra messu.
2.
Í guðspjalli dagsins kennir Jesús okkur með líkingunum um „salt“ og „ljós“. Hugsum fyrst um saltið. Það er nauðsynlegt til að bragðbæta mat, en það leysist upp í matnum og sést ekki lengur. Við skulum líka muna að salt gegnir því hlutverki að verja mat gegn skemmdum.
Jesús segir við okkur: „Þér eruð salt jarðar“ (Matt 5:13). Hann segir ekki: „Reynið eftir bestu getu að verða salt,“ heldur fullyrðir hann: „Þið eruð salt.“ Jesús felur okkur hlutverk saltsins. Það kallar okkur til að hreykja okkur ekki af eigin verkum, heldur jafnvel að láta okkur sjálf hverfa í bakgrunninn og helga okkur því að næra aðra með því sem þeir þarfnast.
Ljósið er algjör andstæða saltsins. Saltið hverfur sjónum okkar, en ljósið lætur fólk verða vart við nærveru sína. Það lýsir upp umhverfi fólks og sýnir því leiðina sem það á að ganga.
Og aftur segir Jesús afdráttarlaust við okkur: „Þér eruð ljós heimsins“ (Matt 5:14). Uppspretta ljóssins er auðvitað Jesús sjálfur, en okkur er falið að halda því á lofti svo að allir geti séð það. Í versi 14 er talað um „borg sem á fjalli stendur“. Hún er mynd af því samfélagi sem kallast kirkja. Við erum kölluð, bæði sem einstaklingar og sem samfélag, til að endurspegla ljós Jesú með lífi okkar.
Salt og ljós — tvennt sem virðist alls óskylt — er þannig notað til að lýsa einkennum þeirra sem fylgja Jesú.
Hér er eitt enn sem skiptir máli. Á undan guðspjallstexta dagsins, í 10. versi fimmta kafla, stendur: „Sælir eru þeir sem ofsóttir eru fyrir réttlætis sakir.“ Orðin „Þér eruð salt jarðar“ og „Þér eruð ljós heimsins“ eru sögð í ljósi þessara orða: „Sælir eru þeir sem ofsóttir eru fyrir réttlætis sakir.“
Þetta merkir að jafnvel þegar við verðum fyrir ofsóknum erum við enn kölluð til að láta okkur sjálf hverfa í bakgrunninn eins og saltið og láta ljós Krists skína öðrum til handa. Hér tengist textinn píslarvottunum.
3.
Snúum okkur aftur að Lúther. Þegar hann fjallaði um hvað það merkir að þjóna Guði, lagði hann áherslu á að við þjónum náunga okkar í þeirri stöðu og köllun sem Guð hefur gefið hverju okkar. Hann sagði: „Jafnvel þótt það sé að þvo bleiur barns, er þjónusta í hinu daglega lífi, unnin samkvæmt vilja Guðs, miklu dýrmætari í augum hans en allar bænir og klausturreglur munka og nunna.“
Hér virðist vera að finna svar við spurningunni um hvað það merkir að vera „salt jarðar“ og „ljós heimsins“ við erfiðar aðstæður eins og ofsóknir. Það merkir að við sinnum þeim hversdagslegu verkum sem okkur ber að sinna, með þakklæti til Guðs, sama í hvaða aðstæðum við erum. Og það hugarfar leiðir okkur til heilagleika.
Við verðum ekki heilög með því að leggja á okkur strangt meinlætalíf. Við verðum ekki heilög með því að vinna eitthvert stórkostlegt kraftaverk. Við verðum ekki heldur heilög með því að gefa út margar torskildar bækur.
Heilagleikinn er ljós frá Guði sem skín innra með okkur þegar við sinnum hversdagslegum verkum með þakklæti til Guðs og trausti á Krist, við þær aðstæður sem Guð gefur okkur — hvort sem þær eru þægilegar eða erfiðar.
4.
Þegar ég hugsaði um þetta kom upp í huga mér lag. Það er lagið „Heroes“ eftir David Bowie. Það naut gríðarlegra vinsælda árið 1977, en áður en við vissum af var það orðið að gömlum slagara. Líklega eru margir af yngri kynslóðinni sem þekkja það ekki.
Sagt er að Berlínarmúrinn hafi verið Bowie innblástur að laginu. Ef til vill þekkja ekki heldur allir þá sögu, en eftir síðari heimsstyrjöldina og fram til ársins 1990 var Þýskalandi skipt í tvö ríki, Austur-Þýskaland og Vestur-Þýskaland.
Berlín var einnig skipt í austur og vestur á þessum tíma. Á mörkunum var reistur múr, Berlínarmúrinn, sem kom í veg fyrir frjálsar ferðir milli borgarhlutanna. Þeir sem reyndu að komast yfir múrinn í trássi við bannið áttu á hættu að vera skotnir til bana af landamæravörðum. Meðan múrinn stóð týndu um 140 manns lífi við hann. Langflest þeirra voru að reyna að flýja frá austri til vesturs.
„Heroes“ er lag sem lýsir tilfinningum elskenda sem tala um ást og frelsi, jafnvel í skugga slíks múrs.
I, I remember
Standing by the wall
The guns shot above our heads
And we kissed as though nothing could fall
And the shame was on the other side
Oh we can beat them for ever and ever
Then we can be Heroes just for one day
(Ég, ég man
að við stóðum við múrinn.
Skothríðin dundi yfir höfðum okkar,
og við kysstumst eins og ekkert gæti fallið.
Og skömmin var hinum megin.
Ó, við getum sigrað þá um aldur og ævi.
Þá getum við verið hetjur, þó ekki væri nema í einn dag.)
Ég hef heyrt að þegar Bowie söng þetta lag á tónleikum við Berlínarmúrinn árið 1987 hafi söngurinn auðvitað borist yfir múrinn. Margir austan megin hafi sungið með og krafist þess að múrinn yrði rifinn.
Þegar Bowie lést árið 2016 birti þýska utanríkisráðuneytið þessi opinberu kveðjuorð: „Vertu sæll, David Bowie. Nú ert þú meðal hetjanna. Þakka þér fyrir að hjálpa til við að fella múrinn.“
Upphaflega hefur lagið engin tengsl við kristna trú. En boðskapur þess — „Andspænis miklu myrkri og hörðum veruleika getum við ef til vill ekki breytt heiminum af eigin mætti. Samt veljum við ástina og ljósið, þar sem við erum stödd, þennan eina dag sem heitir í dag“ — á sterkan samhljóm með lífsgöngu hinna heilögu, sem láta sjálf sig hverfa inn í hversdaginn og kveikja þar lítið ljós.
5.
Í dag er allra heilagra messa. Við minnumst samfélags þeirra sem hafa gengið í gegnum þennan heim, eða ganga nú í gegnum hann, í trú á Krist. Í hvert sinn sem ég hugsa um þetta er eitt sem hvílir þungt á hjarta mínu.
Rétt eins og ég sjálfur koma mörg okkar sem hér erum saman komin ekki frá kristnum löndum eins og Íslandi. Margir ættingjar okkar og vinir í heimalöndum okkar eru ekki kristnir. Samkvæmt hefðbundnum skilningi geta þau því ekki tilheyrt „samfélagi heilagra“.
Ég talaði á síðasta ári um ættingja okkar sem eru ekki kristnir. Í dag langar mig hins vegar að ljúka þessari prédikun með vini okkar í huga, og jafnvel samlanda okkar sem við þekkjum ekki persónulega.
Á okkar tímum er verið að skapa sundrungu um allan heim. Nýir Berlínarmúrar rísa víða: í Ísrael, Íran, Austur-Evrópu, Frakklandi, Bandaríkjunum, Venesúela, Súdan — upptalningin gæti haldið lengi áfram.
Við ætlum okkur ekki að taka þátt í stjórnmálum hér. En í ljósi kenninga Jesú eru frelsi og grundvallarmannréttindi eitthvað sem okkur öllum ber með réttu að sækjast eftir, óháð pólitískum ágreiningi. Samt verður fólk að píslarvottum vegna þess að það sækist eftir þessu.
Þetta fólk líður ef til vill ekki píslarvættisdauða fyrir nafn Jesú. En það líður píslarvættisdauða fyrir þá blessun sem Guð hefur gefið mannkyninu. Fólk er skotið til bana, barið til bana eða fangelsað og tekið af lífi vegna þess að það ver þessa blessun eða sækist eftir henni. Og það er margt.
Alþjóðlegu mannréttindasamtökin Human Rights Watch greina til dæmis frá því að í Íran einu hafi 29 manns verið handteknir og teknir af lífi á þessu ári, eingöngu fyrir að taka þátt í mótmælum. Í Bandaríkjunum hafa líka, eins og við vitum, orðið atvik þar sem almennir borgarar hafa verið skotnir til bana þegar þeir reyndu að stöðva ofbeldi af hálfu bandarísku útlendingaeftirlitsstofnunarinnar ICE.
Þetta er sá veruleiki sem við lifum við í heiminum í dag. Og þetta er sá dagur sem Guð gefur okkur. Einmitt hér eigum við að vera „salt jarðar“ og „ljós heimsins“. Hér eigum við að sinna hversdagslegum verkum með þakklæti.
En hver eru þá þessi hversdagslegu verk sem okkur ber að sinna? Svarið er mismunandi eftir einstaklingum. En ef við hugsum um okkur sem það samfélag sem kallast kirkja, þá er bænin undirstaðan. Bænin er sjálf verk, en í gegnum hana verður okkur einnig ljóst hvað okkur ber að gera næst.
Í þessari guðsþjónustu á allra heilagra messu langar mig að biðja fyrir píslarvottum heimsins á okkar tímum. Þótt ég viti vel að mörg þeirra séu ekki kristin, langar mig að biðja Guð að taka sálir þeirra inn í ríki sitt.
Ég vil biðja Guð að taka á móti þeim sem píslarvottum þeirrar blessunar sem hann sjálfur gaf mannkyninu.
6.
Samfélag heilagra“ er ekki eitthvað sem á sér stað í framandi himni hátt yfir okkur. Það á sér stað hér, í kirkjunni okkar. Það á sér stað hér, í þessu samfélagi. Það á sér stað hér, í miðjum þessum veruleika. Hér er samfélag heilagra. Og samfélag heilagra er ekki lokaður félagsskapur eins og Rótarýklúbbur eða Lionsklúbbur. Mörkin milli þeirra sem eru innan samfélagsins og þeirra sem standa utan þess eru nefnilega óljós.
Hvers vegna eru þau óljós? Vegna þess að Jesús, sem er miðpunktur samfélags heilagra, fer sífellt yfir mörkin og út til syndara og þeirra sem standa utan við samfélagið. Fyrir Jesú eru engin slík mörk til. Hjálpræði Jesú fer alltaf yfir mörk.
Þess vegna er samfélag heilagra ekki umkringt Berlínarmúr. Við skulum horfast í augu við harðan veruleika heimsins í dag og um leið minnast gleðinnar sem býr í samfélagi heilagra. Og við skulum ganga áfram og bjóða enn fleirum inn í það.
Friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu okkar og hugsanir í Kristi Jesú. Amen.