Hvunndagsgleði

Gleðilegan hversdag! 

Ég minnist þess ekki að hafa fengið slíka kveðju. Undanfarið höfum við óskað hvert öðru gleði á jólum, nýju ári, höfum haft stór orð á vörum, hátíð og farsæld. En hvað með hvunndaginn, tímann sem líður á milli stórhátíðanna? Er ekki tilefni til að við gefum honum gaum í kveðjum okkar?

Þú átt gott

Ein af bestu bókunum sem ég las fyrir börnin mín þegar þau voru lítil hét, Þú átt gott Einar Áskell. Þar er hversdeginum sungið lof. Í sögunni eru þeir feðgar niðurdregnir að loknum jólum. Skrautið er komið í kassa, eftirvæntingin er að baki, engar gjafir skipta um eigendur, engin veisluhöld framunda: tilbreytingarleysið mætir þeim.

Já, af hverju er ekki hægt að hafa hátíð á hverjum einasta degi? En amma söguhetjunnar er á öðru máli og er einmitt titill bókarinnar sóttur í orð hennar. Hún flytur leiðanum lof, bendir á töfra hins fábrotna og hversdagslega. Ef ekki væri fyrir það, hefði hátíðin ekkert gildi.

Já, hún veit sínu viti, og smám saman fara feðgarnir að velta því fyrir sér hvaða tækifæri kunni að leynast í leiðindunum. Og já, finna gleðina í hversdeginum, enda er hún sannarlega til staðar.

Siðar átti ég eftir að dvelja í Svíþjóð, heimalandi Gunnillu Bergström höfundar bókanna.

Þar kynntist ég orðinu vardagslyx, eða hvunndagsmunaði. Það vísar til þess hvernig meðaljóninn, eða meðalsveinsson, finnur sér svolitla tilbreytingu, kryddar tilveruna með einhverju smáræði sem gerir lífið ögn skemmtilegra þótt engin sé hátíðin. Já, gerir hversdaginn einmitt gleðilegri.

Hvunndagsfólk í textum

Og fyrir okkur sem mætum til messu fáum við að hlýða á frásagnir af persónum sem eru í senn hversdagslegar og óvenjulegar. Í Jesaja ávarpar Guð fólkið fyrir munn spámannsins og lýsir væntanlegum leiðtoga sem þjóni. Það er sannarlega ólíkt þeirri mynd sem flestir hafa af slíkum persónum. Þar er fyrirferðin oftar mikil og fyrirgangurinn. Við dæsum undan fréttum af ásælni þeirra sem fara með völdin í heiminum. Einhvern tímann hefði það næstum þótt of galið fyrir skáldsögu að forseti Bandaríkjanna hóti Dönum hervaldi og ásælist Grænland. En við erum víst löngu komin út fyrir þau mörk. Völd geta verið eins og hver önnur fíkn og aldrei er komið nóg.

Þetta þekktu höfundar texta Biblíunnar. Sá leiðtogi sem þeir litu til er ekki valdsins maður heldur þvert á móti þjóninn sem færir þjóðunum réttlæti. Já, þar er ekki hömlulaus ásælni heldur þjónusta sem stefnir að háleitu marki. Við getum borið saman þá sýn við þann yfirgengilega hávaða sem mætir okkur úr hásætum heimsins á okkar dögum: „Hann kallar ekki og hrópar ekki og lætur ekki heyra rödd sína á strætunum.“

Er þetta ekki lof hins fábrotna, upphafning þess sem hvílir á hugsjón fremur en stjórnlausri fíkn í meiri auð og meiri völd? Þannig tala textar til okkar á þessum degi. Já, er þessi lýsing á andstæðu þjónins okkur ef til vill kunnugleg? Þótt hátíðin sé að baki er hávaðinn samur við sig. Þau sem hrópa og gala, ferðast um á miðlunum með stórar yfirlýsingar, hella sér yfir mann og annan, búa til óreiðu og já endalausan hávaða. Þá má yfirgnæfa alla skynsamlega hugsun, viðleitni til réttlætis og farsældar.

Sama hugsun birtist okkur í pistli Páls til Kórintumanna, þar sem hann ávarpar lítinn söfnuð fólks sem safnast saman um þá fagnaðarerindi Krists og til sameiginlegs borðhalds. Þar lýsir postulinn með sama hætti þeirri tign sem býr í hverri manneskju óháð stöðu hennar og fyrirgangi og sýnir um leið hversu fjarri sú sýn er því sem heimurinn hampar: „Og hið lítilmótlega í heiminum, það sem heimurinn telur einskis virði, hefur Guð útvalið til þess að gera að engu það sem er í metum.“

Já, þau voru hvorki ættstór né auðug. Fræðimenn hafa sýnt fram á að konur og þrælar hafi myndað uppistöðuna í þessum fyrstu samfélögum kristinna manna. Þannig mótast upphaf kristninnar af því hvernig við greinum fegurðina í hinu fábrotna og tignina sem býr í hverri manneskju óháð þeim mælikvörðum sem skammsýnt fólk kann að setja.

Jóhannes

Og á þessum fyrsta sunnudegi að loknum jólum birtist okkur myndin af Jóhannesi skírara í textum dagsins. Ég held það megi vel skoða boðskap hans í samhengi þeirra hugmynda sem hér eru ræddar. Hann stóð utan við borgaralegt samfélag þess tíma og hafnaði þeim gildum sem þar voru viðtekin.

Jóhannes ögraði viðteknum hugmyndum sem byggðu á því að draga fólk í dilka, skapa einhvers konar landamæri á milli hópa. Sjálfur var hann eignalaus og erindið sem hann átti var sannarlega jarðbundið. Svo er það hitt – að þar sem hann stóð þarna úti í náttúrunni voru það skilaboð út af fyrir sig.

Mannfjöldinn spurði hann: „Hvað eigum við þá að gera?“ En hann svaraði þeim: „Sá sem á tvo kyrtla gefi þeim er engan á og eins geri sá er matföng hefur.“ Þá komu og tollheimtumenn til að skírast. Guðspjallamaðurinn Lúkas lýsir því þegar fólk spurði hann: „Meistari, hvað eigum við að gera?“ En hann sagði við þá: „Heimtið ekki meira en fyrir ykkur er lagt.“ Þetta er boðskapur þjónustunnar, þeirrar stóru og stórbrotnu hugsjónar að manneskjan hafi mikilvægt hlutverk í þessum heimi, til að líkna og gæða og efla.

Svona var boðun Jóhannesar og hún var í samræmi við lífsmátann hjá okkar manni. Það er svo lítillætið sem Jóhannes sýnir sem gerir hann að verðugum fulltrúa þeirra daga sem nú eru gengnir í garð.

„Ég skíri ykkur með vatni en sá kemur sem mér er máttugri og er ég ekki verður að leysa skóþveng hans. Hann mun skíra ykkur með heilögum anda og eldi.“

Já, hann mætti Jesú af auðmýkt og sagðist frekar eiga skilið að þiggja frá honum skírn en að skíra hann. Heimtið ekki meira en fyrir ykkur er lagt – ef við hugleiðum það þá hafa boðorð samtímans einmitt verið öndverð þessari hugsun. Heimtið sífellt meira – þannig hljóðar áróðurinn sem á okkur dynur í sífellu og það er ekki lítið í húfi að við fylgjum honum til hlítar.

Amman veit!

Þetta kjarnar barnabókahöfundurinn í téðri bók þar sem Einar Áskell og pabbi hans barma sér undan því að óhóf hátíðarinnar skuli hafa vikið fyrir fábreytni hinna virku daga. Amman er eins og postuli eða spámaður sem talar af viti inn í vitlausan heim.

Já, víst er margt galið í þessari menningu okkar. Hún gengur jú út á það að flýja leiðindin, kaupa sér stundarfró með nýjum leikföngum. Ef við fáum ekki leið á því sem við eigum, ef það bilar ekki samkvæmt áætlunum þá loka búðir og verksmiðjur. En við sjáum um leið skuggahliðar heimtufrekjunnar, áganginn á náttúruna og auðvitað grimmdina þegar þjóðir berast á banaspjótum um takmarkaðar auðlindir.

Boðskapur dagsins á sannarlega erindi við okkur – ekki aðeins á tyllidögum heldur miklu fremur í annríki daganna, valkosta hversdagsleikans þar sem við vegum og metum stöðu okkar og framgöngu gagnvart okkar minnstu sysktinum.

Þessi orð berast okkur nú þegar við setjum jólaskrautið í kassa og lokum inni í einhverri geymslunni. Tilgangi okkar mætum við í fólkinu sem verður á vegi okkar í lífinu. Sá tilgangur er algildur – hann á ekki aðeins við þegar ljósadýrðin ljómar, hann varðar hverja vökustund okkar og þá arfleifð sem við svo skiljum eftir okkur.

Með þeim hætti verður hversdagurinn gleðilegur og við skynjum ljósið sem lýsir okkur áfram og leiðir okkur að þeim tilgangi sem Guð ætlar hverju og einu okkar.