Mission Impossible

Text  Matthew 5:43-48                                                               *Íslensk þýðing niður

Grace and peace be with us all from God our Father and the Lord Jesus Christ. -Amen.

1.
"You have heard that it was said, 'Love your neighbor and hate your enemy.' But I tell you, love your enemies and pray for those who persecute you."

Today's Gospel text centers on this famous teaching of Jesus. Often, we listen respectfully to these words, but we end up putting them high up on a shelf, never really trying to practice them. We tell ourselves, "Just like dying on the cross, this is something only Christ can do. I could never do that." Today, let us dig a little deeper into this teaching.

This word is found within Jesus' long message known as the "Sermon on the Mount." It is also the very last of what are often called "Jesus' Six 'But I tell you's." Jesus took six teachings commonly taught in Judaism at that time and gave a fresh understanding to each one by saying, "But I tell you."

For example, regarding the command "You shall not murder," Jesus teaches that even if we do not physically kill anyone, "anyone who is angry with a brother or sister" or anyone who says "You fool!" to them "will be subject to judgment" (Matthew 5:22). It is as if He views emotional and verbal violence as equal to murder in our hearts.

Also, regarding the command "You shall not commit adultery," He teaches that even without physical unfaithfulness, "anyone who looks at a woman lustfully has already committed adultery with her in his heart" (Matthew 5:28).

Jesus was by no means denying the traditional teachings of the Jewish faith. Rather, He was trying to bring people back to the original meaning—God's true intent—where things had gone astray. As He said: "Do not think that I have come to abolish the Law or the Prophets; I have not come to abolish them but to fulfill them" (Matthew 5:17).

And this is the sixth and final teaching: "You have heard that it was said, 'Love your neighbor and hate your enemy.' But I tell you, love your enemies and pray for those who persecute you" (Matthew 5:43-44).

The command to "love your neighbor as yourself" is found in Leviticus. However, the command to "hate your enemy" is nowhere in the Scriptures. To be sure, we can find harsh prayers calling for judgment scattered throughout the texts, such as Psalm 139: "Do I not hate those who hate you, Lord (...) I count them my enemies" (Psalm 139:21-22). It seems that traditionally, a common understanding had formed that "enemies are meant to be hated."

2.
So then, what or who is an "enemy"? In the setting of today's Gospel, those gathered to hear Jesus were ordinary people from the region of Galilee. They were poor, living hard lives under heavy taxes and the harsh collection of debts.

Jesus gives no special explanation of who the "enemy" is, but even without one, it is believed that the crowd shared a common picture of the "enemy." They were the abusive Roman army, the officials imposing heavy taxes, and the authorities ruthlessly demanding payments. For the people of Galilee, the "enemy" was not an abstract idea, but concrete figures whose faces immediately came to mind.

Even so, living in the modern world, we do not have a direct sense of Roman soldiers or oppressive debt collectors. We really need to pause here and think about this idea of an "enemy."

Defining an "enemy" properly seems to be quite difficult. Looking through several dictionaries, the explanations of "enemy" cover quite a wide range. While not perfect, we might say it like this: "An enemy is an individual or a group that intentionally tries to hinder the actions of another specific individual or group, or tries to bring physical or emotional harm or danger to them."

This means hostility can exist between specific individuals, between an individual and a group, or between group and group. When specific individuals are in a hostile relationship, they likely know each other. In a sense, we could call this an "unfortunate neighbor relationship."

What we must be careful about are hostile relationships between an individual and a group, or between group and group. In these cases, the individuals caught up in that hostility almost certainly do not know each other personally.

For example, Ukrainian soldiers and Russian soldiers are in a hostile relationship. Yet, individual Ukrainian soldiers and Russian soldiers do not know each other at all. An "enemy" is often a relationship created by the environments and conditions people are placed in, and in such cases, it is separated from who they are as human beings. The Ukrainian soldier and Russian soldier pointing guns at each other on the battlefield today might have become good neighbors rather than enemies if they had met in a different place and under different circumstances.

3.
Jesus taught this in the parable of the "Good Samaritan." In response to the question, "Who is my neighbor?", Jesus intentionally kept in mind the hostile groups of Jews and Samaritans, yet He chose to give the role of helping the wounded Jew and becoming a neighbor to the Samaritan. He taught how to become a neighbor by deliberately choosing to "make an enemy a neighbor."

However, in this teaching, the hostility between Jews and Samaritans is merely the background of the story, not its center. The focus is on how to see humanity in the person right before our eyes and become a neighbor to them. As a result, someone who should have been an enemy became a neighbor.

We likely know of Nelson Mandela. He contributed to the end of apartheid in South Africa and became the country's first Black president in 1994. Having devoted himself to the anti-apartheid struggle, he was arrested for state treason at age 45 and spent the next twenty-seven years in prison.

Naturally, at first, he was reportedly full of anger and hatred toward the guards right before his eyes. As time passed, however, he realized that not every guard or White person actually hated Black people. To deepen this understanding, it is said that he began learning Afrikaans, the language of the White community. If we might put it this way, this was a step toward becoming a neighbor to White people. It was a first step taken from Mandela's side.

Later, he reflected that no one is born hating others because of differences in race or religion. People learn to hate. And if people can learn to hate, they can also learn to love. Even the oppressors need to be set free.

He by no means condoned social discrimination or oppression. Even so, after becoming president, he never sought a reverse version of apartheid—a rule of Black people over White people.

4.
Now, returning to the Gospel, Jesus' teaching to "love your enemies and pray for those who persecute you" looks to our eyes like an impossible mission—like conquering an impregnable fortress.

Perhaps it would help if we try switching the order of Jesus' words. Instead of "love your enemy and pray for your enemy," what if we think of it as "pray for your enemy, and love your enemy"? Looking at it in that order brings out the nuance: first pray for your enemy, and from there, seek a way to love them.

When we pray for someone, we do not have to love them beforehand. In fact, even I pray every day for people I dislike, or people who have said terrible things to me.

Prayer helps us find some starting point for improvement in all kinds of difficult situations. When it comes to an "enemy," it likely gives us a clue to discovering the humanity within them. Even if someone stands there right now as an enemy, if we can find the face of a neighbor in them, even a small path toward loving our enemy might begin to open up.

The other person's humanity and their potential as a neighbor are hidden beneath the vague, thick clouds of being an "enemy." Yet, we must be convinced that their humanity and their possibility of becoming a neighbor are certainly there.

This is because "being an enemy"—that is, being in a hostile relationship—is a matter of human relations, and it is a separate issue from who they are as a human being. Of course, it is possible that a person who appears as an "enemy" might also have personal flaws as a human being.

However, even if they are an enemy, they may simply be an ordinary person, someone with whom there would be no problem becoming neighbors, except for the single fact that we are in a hostile relationship for some reason. From the start, we cannot simply push them into one category or the other.

In reality, however, far from discovering the humanity of our "enemy," we deny their humanity, sometimes even demonize them, creating for ourselves the formula that "enemy equals evil."

This is because doing so allows us to claim our own self-righteousness. And it is precisely those full of a sense of righteousness who can become merciless judges. This is extremely dangerous for us, and we want to keep in mind that this is truly a "trap of the devil."

5.
Finally, we must touch upon the matter of "evil." We have a tendency to think almost automatically that those who oppose us are mistaken and doing evil.

Indeed, there may be some who understand things wrongly and actually commit evil. However, in reality, being in a hostile relationship and being truly evil are two different matters. We often hear the word "political opponent." It seems every politician has a few opponents called their political enermies.

Does that mean these political opponents are evil people? No, of course not. Having political opponents is not a question of good versus evil; it is based on differences in their beliefs, values, and approaches to policy. Therefore, even if someone opposes us, that does not make them evil.

However, "evil" does exist in this world.

As we have spoken about today, Jesus seems to teach about the "enemy" from a perspective that connects them to a "neighbor." That is why He tells us to pray for our enemies and strive to become able to love them.

On the other hand, Jesus takes a thoroughly uncompromising stance toward "evil." For example, He drove out the money changers and merchants doing business in the temple courts (Matthew 21:12-13). This was because He saw in their actions a religious and structural evil that exploited the poor coming to worship and turned the house of God into a "den of robbers"—a place of vested interests.

Also, He declared "Woe to you" many times in piercing words to the teachers of the law and Pharisees, calling them "whitewashed tombs" and "snakes, brood of vipers" (Matthew 23:13-33). This was to denounce the evil of "hypocrisy"—outwardly appearing devout, yet inside full of greed and self-indulgence, devouring widows' houses and hindering the salvation of others.

Even so, Jesus did not completely write these people off in condemnation. An opportunity for repentance was still left open to them. This is made clear when we look at Jesus on the cross.

Betrayed, unjustly tried, condemned, mocked, and nailed to the cross, Jesus still said: "Father, forgive them, for they do not know what they are doing" (Luke 23:34).

Today, we must learn to clearly distinguish between those who oppose us and the evil of this world. And when it comes to those who oppose us, let us learn to pray, still looking for their humanity as neighbors. Furthermore, regarding the evil in this world, with the help of the Holy Spirit, we must continue the fight to overcome it.

When it comes to loving our enemies, we may never be able to do it like Jesus did. Even so, let us reflect on what it means to try to love our enemies, and even while knowing our own imperfections, let us keep following in the footsteps of Jesus.

Peace of God, which surpasses all understanding, will keep our hearts and our minds in Christ Jesus. -Amen.

***´´

Texti  Matteusar 5:43-48

Náð og friður sé með okkur öllum frá Guði föður okkar og Drottni Jesú Kristi. – Amen.

1.
„Þér hafið heyrt að sagt var: ‚Þú skalt elska náunga þinn og hata óvin þinn.‘ En ég segi yður: Elskið óvini yðar og biðjið fyrir þeim sem ofsækja yður.“

Guðspjallstexti dagsins snýst um þessa frægu kenningu Jesú. Oft hlustum við af virðingu á þessi orð, en endum svo á því að setja þau upp í hillu, þar sem þau liggja án þess að við reynum í raun að fara eftir þeim. Við segjum við okkur sjálf: „Rétt eins og að deyja á krossi er þetta eitthvað sem aðeins Kristur getur gert. Ég gæti aldrei gert þetta.“ Í dag skulum við skoða þessa kenningu aðeins nánar.

Þessi orð er að finna í hinni löngu ræðu Jesú sem við köllum „fjallræðuna“. Þau eru jafnframt síðust af þeim sex kenningum sem oft eru nefndar hin sex „En ég segi yður“ Jesú. Jesús tók sex kenningar sem almennt voru kenndar innan gyðingdóms á þeim tíma og gaf hverri þeirra nýjan skilning með orðunum: „En ég segi yður.“

Til dæmis, varðandi boðorðið „Þú skalt ekki morð fremja“, kennir Jesús að jafnvel þótt við sviptum engan lífi, þá muni „hver sem reiðist bróður sínum eða systur“ eða segir við þau: „Heimskingi!“ „verða sekur fyrir dómi“ (Matteus 5.22). Það er eins og hann líti svo á að andlegt og munnlegt ofbeldi jafngildi morði í hjörtum okkar.

Og varðandi boðorðið „Þú skalt ekki drýgja hór“ kennir hann að jafnvel þótt engin líkamleg ótryggð eigi sér stað, þá hafi „hver sem horfir á konu í girndarhug þegar drýgt hór með henni í hjarta sínu“ (Matteus 5.28).

Jesús var alls ekki að hafna hefðbundnum kenningum gyðingdómsins. Þvert á móti var hann að reyna að leiða fólk aftur að hinni upprunalegu merkingu — hinum sanna vilja Guðs — þar sem skilningurinn hafði farið afvega. Eins og hann sagði: „Ætlið ekki að ég sé kominn til að afnema lögmálið eða spámennina. Ég kom ekki til að afnema heldur uppfylla“ (Matteus 5.17).

Og þetta er sjötta og síðasta kenningin: „Þér hafið heyrt að sagt var: ‚Þú skalt elska náunga þinn og hata óvin þinn.‘ En ég segi yður: Elskið óvini yðar og biðjið fyrir þeim sem ofsækja yður“ (Matteus 5.43–44).

Boðið um að „elska náunga þinn eins og sjálfan þig“ er að finna í Þriðju Mósebók. Hins vegar er boðið um að „hata óvin þinn“ hvergi að finna í Ritningunni. Vissulega má finna á víð og dreif í textunum hörð bænarorð þar sem kallað er eftir dómi, eins og til dæmis í Sálmi 139: „Á ég ekki að hata þá sem hata þig, Drottinn (...) Ég tel þá óvini mína“ (Sálmur 139.21–22). Svo virðist sem með tímanum hafi orðið til almennur hefðbundinn skilningur á því að „óvini eigi að hata“.

2.
Hvað eða hver er þá „óvinur“? Í samhengi guðspjalls dagsins voru þau sem söfnuðust saman til að hlusta á Jesú venjulegt fólk frá Galíleu. Þetta var fátækt fólk sem lifði erfiðu lífi undir þungum sköttum og harðri innheimtu skulda.

Jesús útskýrir ekki sérstaklega hver „óvinurinn“ sé, en talið er að fólkið sem hlustaði á hann hafi, jafnvel án slíkrar skýringar, haft sameiginlega mynd af því hver „óvinurinn“ væri. Það voru rómversku hermennirnir sem beittu fólk harðræði, embættismennirnir sem lögðu á þunga skatta og yfirvöldin sem innheimtu greiðslur af miskunnarleysi. Fyrir fólkið í Galíleu var „óvinurinn“ ekki óhlutbundin hugmynd heldur raunverulegt fólk sem það sá strax fyrir sér.

En við sem lifum í nútímanum höfum ekki beina reynslu af rómverskum hermönnum eða miskunnarlausum innheimtumönnum. Þess vegna þurfum við að staldra aðeins við hér og hugsa um hvað við eigum við með orðinu „óvinur“.

Það virðist reyndar nokkuð erfitt að skilgreina „óvin“ nákvæmlega. Þegar flett er upp í nokkrum orðabókum kemur í ljós að skýringarnar á orðinu „óvinur“ ná yfir býsna vítt svið. Þótt eftirfarandi skilgreining sé ekki fullkomin mætti orða hana svona: „Óvinur er einstaklingur eða hópur sem reynir af ásetningi að hindra athafnir annars tiltekins einstaklings eða hóps, eða reynir að valda honum líkamlegum eða andlegum skaða eða stofna honum í hættu.“

Þetta þýðir að fjandskapur getur verið milli tiltekinna einstaklinga, milli einstaklings og hóps eða milli hóps og hóps. Þegar tveir tilteknir einstaklingar eiga í fjandsamlegu sambandi þekkjast þeir líklega. Í vissum skilningi mætti kalla slíkt „óheppilegt nágrannasamband“.

Það sem við þurfum hins vegar sérstaklega að gæta að eru fjandsamleg sambönd milli einstaklings og hóps eða milli hóps og hóps. Í slíkum tilfellum þekkjast einstaklingarnir sem dragast inn í þennan fjandskap nær örugglega ekki persónulega.

Til dæmis eru úkraínskir hermenn og rússneskir hermenn í fjandsamlegu sambandi. Samt þekkjast einstakir úkraínskir og rússneskir hermenn alls ekki. „Óvinur“ er oft samband sem verður til vegna þess umhverfis og þeirra aðstæðna sem fólk er sett í, og í slíkum tilfellum er þetta samband óháð því hverjir einstaklingarnir eru sem manneskjur. Úkraínski hermaðurinn og rússneski hermaðurinn sem beina byssum hvor að öðrum á vígvellinum í dag hefðu ef til vill getað orðið góðir nágrannar í stað óvina, ef þeir hefðu hist á öðrum stað og við aðrar aðstæður.

3.
Jesús kenndi þetta í dæmisögunni um „miskunnsama Samverjann“. Þegar hann var spurður: „Hver er náungi minn?“ hafði Jesús meðvitað í huga fjandskapinn milli Gyðinga og Samverja. Samt valdi hann Samverjann til þess hlutverks að hjálpa særða Gyðingnum og verða náungi hans. Hann kenndi hvernig við getum orðið náungi annars með því að velja meðvitað að „gera óvin að náunga“.

Í þessari dæmisögu er fjandskapurinn milli Gyðinga og Samverja þó aðeins bakgrunnur sögunnar en ekki þungamiðja hennar. Megináherslan er á það hvernig við sjáum manneskjuna í þeim sem stendur beint fyrir framan okkur og verðum náungi hennar. Og þannig varð sá sem átti að vera óvinur að náunga.

Við þekkjum líklega flest til Nelsons Mandela. Hann átti stóran þátt í að binda enda á aðskilnaðarstefnuna, apartheid, í Suður-Afríku og varð árið 1994 fyrsti svarti forseti landsins. Hann hafði helgað sig baráttunni gegn apartheid þegar hann var handtekinn 45 ára gamall, sakaður um landráð, og sat næstu tuttugu og sjö árin í fangelsi.

Eðlilega var hann í fyrstu, að því er sagt er, fullur reiði og haturs í garð fangavarðanna sem stóðu beint fyrir framan hann. En eftir því sem tíminn leið áttaði hann sig á því að ekki allir fangaverðir og ekki allt hvítt fólk hataði í raun svart fólk. Til að dýpka þennan skilning er sagt að hann hafi byrjað að læra afríkönsku, tungumál hvíta samfélagsins. Ef við megum orða það þannig, þá var þetta skref í átt að því að verða náungi hvíta fólksins. Þetta var fyrsta skrefið sem Mandela tók frá sinni hlið.

Síðar sagði hann að enginn fæðist með hatur í garð annarra vegna mismunar á kynþætti eða trúarbrögðum. Fólk lærir að hata. Og ef fólk getur lært að hata getur það líka lært að elska. Jafnvel kúgararnir þurfa að öðlast frelsi.

Hann réttlætti á engan hátt félagslega mismunun eða kúgun. En þrátt fyrir það, eftir að hann varð forseti, leitaðist hann aldrei við að koma á eins konar apartheid í öfuga átt — yfirráðum svarts fólks yfir hvítu fólki.

4.
Snúum okkur nú aftur að guðspjallinu. Kenning Jesú um að „elska óvini yðar og biðja fyrir þeim sem ofsækja yður“ virðist í okkar augum vera ómögulegt verkefni — eins og að reyna að vinna óvinnandi virki.

Kannski hjálpar það okkur ef við prófum að snúa röð orða Jesú við. Í stað þess að hugsa: „Elskaðu óvin þinn og biddu fyrir óvini þínum,“ hvað ef við hugsum: „Biddu fyrir óvini þínum og elskaðu óvin þinn“? Þegar við horfum á þetta í þeirri röð kemur ákveðinn blæbrigðamunur í ljós: Fyrst biðjum við fyrir óvini okkar og þaðan leitum við leiðar til að elska hann.

Þegar við biðjum fyrir einhverjum þurfum við ekki að elska viðkomandi fyrirfram. Ég sjálfur bið meira að segja á hverjum degi fyrir fólki sem mér líkar ekki við eða fólki sem hefur sagt hræðilega hluti við mig.

Bænin hjálpar okkur að finna einhvern upphafspunkt til úrbóta í alls kyns erfiðum aðstæðum. Þegar um „óvin“ er að ræða gefur hún okkur líklega vísbendingu um hvernig við getum komið auga á manneskjuna í honum. Jafnvel þótt einhver standi frammi fyrir okkur sem óvinur núna, þá gæti lítil leið í átt að því að elska óvin okkar farið að opnast ef okkur tekst að sjá í honum andlit náungans.

Mennska hins aðilans og möguleiki hans á að verða náungi okkar eru falin undir þykkum og óljósum skýjum þess að vera „óvinur“. Samt verðum við að vera sannfærð um að þar sé vissulega að finna bæði mennsku hans og möguleikann á því að hann geti orðið náungi okkar.

Ástæðan er sú að það að „vera óvinur“ — það er að vera í fjandsamlegu sambandi — snýst um samskipti milli fólks og er annað mál en það hver viðkomandi er sem manneskja. Auðvitað er vel mögulegt að sá sem birtist okkur sem „óvinur“ hafi einnig persónulega galla sem manneskja.

En jafnvel þótt einhver sé óvinur okkar gæti hann einfaldlega verið venjuleg manneskja, einhver sem við gætum vel átt í góðu nágrannasambandi við, ef ekki væri fyrir þá einu staðreynd að af einhverjum ástæðum er fjandsamlegt samband á milli okkar. Frá upphafi getum við því ekki einfaldlega sett fólk í annan hvorn flokkinn.

Í raun gerum við þó oft hið gagnstæða. Í stað þess að uppgötva mennskuna í „óvini“ okkar afneitum við mennsku hans og gerum hann stundum jafnvel að djöfli. Þannig búum við okkur til þá einföldu formúlu að „óvinur jafngildir illu“.

Ástæðan er sú að með því getum við réttlætt okkur sjálf og sannfært okkur um eigið réttlæti. Og það eru einmitt þau sem eru fullviss um eigið réttlæti sem geta orðið miskunnarlausir dómarar. Þetta er okkur ákaflega hættulegt og við skulum hafa í huga að þetta er sannarlega „gildra djöfulsins“.

5.
Að lokum verðum við að víkja að spurningunni um „hið illa“. Við höfum tilhneigingu til að hugsa nánast ósjálfrátt að þau sem standa gegn okkur hafi rangt fyrir sér og geri eitthvað illt.

Vissulega kann að vera til fólk sem skilur hlutina rangt og fremur í raun ill verk. En í raun eru það tvennt ólíkt að vera í fjandsamlegu sambandi og að vera raunverulega illur. Við heyrum oft talað um „pólitíska andstæðinga“. Svo virðist sem sérhver stjórnmálamaður eigi einhverja andstæðinga sem jafnvel eru kallaðir pólitískir óvinir hans.

Þýðir það þá að þessir pólitísku andstæðingar séu illt fólk? Nei, auðvitað ekki. Það að eiga pólitíska andstæðinga er ekki spurning um gott og illt, heldur byggist það á ólíkum skoðunum, gildum og nálgunum í stjórnmálum. Þess vegna verður einhver ekki illur einfaldlega vegna þess að hann stendur gegn okkur.

En „hið illa“ er vissulega til í þessum heimi.

Eins og við höfum rætt í dag virðist Jesús tala um „óvininn“ út frá sjónarhorni sem tengir hann við „náungann“. Þess vegna segir hann okkur að biðja fyrir óvinum okkar og leitast við að verða fær um að elska þá.

Á hinn bóginn tekur Jesús algerlega málamiðlunarlausa afstöðu gagnvart „hinu illa“. Til dæmis rak hann víxlarana og kaupmennina sem stunduðu viðskipti á musterissvæðinu þaðan út (Matteus 21.12–13). Ástæðan var sú að hann sá í athöfnum þeirra trúarlegt og kerfisbundið ranglæti sem arðrændi fátækt fólk sem kom til að tilbiðja og breytti húsi Guðs í „ræningjabæli“ — stað þar sem sérhagsmunir réðu ríkjum.

Hann sagði einnig hvað eftir annað við fræðimenn og farísea með beittum orðum: „Vei yður!“ og kallaði þá „hvítkalkaðar grafir“ og „höggorma, nöðrukyn“ (Matteus 23.13–33). Með þessu fordæmdi hann illsku „hræsninnar“ — að sýnast guðrækinn hið ytra en vera hið innra fullur græðgi og taumleysis, gleypa hús ekkna og standa í vegi fyrir hjálpræði annarra.

Þrátt fyrir þetta afskrifaði Jesús þetta fólk ekki endanlega með fordæmingu sinni. Leiðin til iðrunar stóð þeim enn opin. Þetta sjáum við skýrt þegar við horfum til Jesú á krossinum.

Jesús var svikinn, dæmdur með óréttlátum hætti, sakfelldur, hæddur og negldur á kross. Samt sagði hann: „Faðir, fyrirgef þeim því að þeir vita ekki hvað þeir gera“ (Lúkas 23.34).

Í dag þurfum við að læra að gera skýran greinarmun á þeim sem standa gegn okkur og hinu illa í þessum heimi. Og þegar kemur að þeim sem standa gegn okkur skulum við læra að biðja fyrir þeim og halda áfram að leita að mennsku þeirra og möguleikanum á að verða náungar okkar. En gagnvart hinu illa í þessum heimi verðum við, með hjálp heilags anda, að halda áfram baráttunni til að sigrast á því.

Þegar kemur að því að elska óvini okkar tekst okkur ef til vill aldrei að gera það eins og Jesús gerði. Samt skulum við íhuga hvað það merkir að reyna að elska óvini okkar og halda áfram að feta í fótspor Jesú, jafnvel þótt við þekkjum vel okkar eigin ófullkomleika.

Friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu okkar og hugsanir í Kristi Jesú. – Amen.