Mannverur

Þessi frásögn sem við hlýddum á hér áðan er með þeim þekktari í guðspjöllunum. Þær systur Marta og María eiga sér margar hliðstæður í mannlegu samfélagi á öllum tímum, sennilega þó fremur sú fyrrnefnda, sem var sífellt á þönum að gera gagn og unni sér engrar hvíldar fyrr en búið var að bera á borð fyrir gestinn allar sortirnar.

Persónupör

Biblían er örlát af sögur af slíkum persónupörum, ef svo má segja. Sunnudagaskólabörn lesa til dæmis um faríseann og tollheimtumanninn sem fóru í musterið og báðust fyrir. Faríseinn var fullur sjálfsánægju yfir yfirburðum sínum og hnökralausu lífi og þóttist hafa yfirburði yfir þennan auma tollheimtumann. Hann aftur á móti, óvinsæll með eindæmum meðal skattgreiðenda, barði sér á brjóst og bað Guð um að miskunna sér syndugum manninum. Og Jesús hampaði bænahaldi hins síðarnefnda en gaf lítið fyrir orð faríseans.

Svo eigum við jú hliðstæða dæmisögu af tveimur bræðrum. Annar var samviskusemin uppmáluð, vann baki brotnu heima á bænum undir stjórn föður sins. Hinn var tækifærisinni, sérgóður og áhugalaus um dagleg störf. Hann sólundaði sínum arfshluta og sneri svo aftur heim slyppur og snauður eftir misheppnuð ævintýri í útlöndum. Þar uppskar hann sér til furðu, þéttingsfast knús frá pabbanum og svo var honum haldin þessi líka höfðinglega veisla. „Aldrei hefur þú gert neitt svona fyrir mig!“ stundi hinn bróðirinn, sá iðjusami. En faðirinn svaraði því til að gleðin yfir að hafa endurheimt soninn úr helju væri öllum slíkum hugsunum yfirsterkari.

Stundum er eins og þessar persónur séu hluti af einni og sömu manneskjunni, samtal á milli heilahvela, getum við kallað það. Jú, við erum ekki öll á eina bókina lærð. Í okkur blundar í senn löngunin, þörfin til að sanna okkur í hvívetna, bera af þeim sem okkur þykja ekki standa sig sem skyldi, en líka hitt að fara einhverjar aðrar leiðir, halda á vit óvissu og ævintýra, leita fyrirgefningar fremur en réttlætingar.

Skiljanleg vandlæting?

Og já, svo er það saga dagsins þar sem birtist okkur hin lúsiðna Marta sem var á þönum að sinna tignum gestinum og María sem lyfti ekki litla fingri til að veita honum velgjörðirnar. Kallast hún ekki á við fyrri sögur sem hér voru raktar? Vandlætingin sem Marta sýndi er jú svo skiljanleg. Er nokkuð ergilegra í lífinu en það að þurfa að hafa fyrir hlutunum en fylgjast svo með öðrum sem gerir ekkert gagn?

„Marta, Marta þú ert áhyggjufull og mæðist í mörgu,“ segir Jesús við hana. Þetta er ekki sett fram sem ásökun, þvert á móti. Það er eitthvað hlýlegt við að Jesús segir nafn hennar tvisvar. Hann segir ekki: „Marta, þú ert að gera allt vitlaust.“ Hann virðist skilja vel áhyggjur hennar og allt álagið.

Um leið er eins og sjónarhornið víkki til muna, beinist að okkur mannfólkinu sem glímir á öllum tímum við samskonar spennu. Og svo jafnvel þrengist það aftur og eftir stendur spurningin: Hvað er ég? Já, þegar á allt er litið, hvers virði er þessi einstaklingur sem ég þykist vera?

Mann-vera eða mann-gjörðir?

Já, þykist vera, mann-vera er það ekki það sem við köllum okkur. Þannig ávarpar Biblían okkur, sem mannverur, dýrmætar fyrir það sem við erum, horfir ekki í sífellu á það sem við gerum. Við erum jú ekki mann-gjörðir.

En þannig hljóða jú skilaboðin allt í kringum okkur. Við eigum í sífellu að skila einhverju, láta eitthvað liggja eftir okkur, afkasta meiru svo ekki sé nú talað um eignasafnið. Sjaldan er okkur gefinn stund til að hvíla í sjálfum okkur, horfa inn á við, velta því fyrir okkur hvaða manneskja það er svo við höfum að geyma.

Afstaða Jesú er gerólík þessu. Hann segir við Mörtu: „en eitt er nauðsynlegt. María valdi góða hlutskiptið. Það verður ekki frá henni tekið.“

Hér er það ekki spurningin um að gera nóg, heldur miklu fremur að vera nóg. Og María skynjaði það að það sem er nauðsynlegt, svo vitnað sé til orða Jesú, er ekki framlagið hennar, heldur er það nokkuð sem hún þiggur að gjöf.

Kristur kom ekki í heimsókn til að taka út afköst þeirra, vega og meta dugnaðinn og framtakssemina. Nei, hann kom til þess að vera hjá þeim, eiga með þeim samfélag, nærast og næra, ekki bara af veitingum heldur af samtali og vináttu.

Að sitja við fætur kennara var staða lærisveins. Jesús var því ekki bara að verja hvíld hennar heldur líka rétt hennar til að vera nemandi hans. Boðskapurinn fjallar sannarlega um það hvers eðli trú okkar er, samband okkar við Guð. Byggist það á því að við reynum í sífellu að sýna okkur og sanna, og eru þá um leið full fordæmingar gagnvart öðru fólki sem okkur finnst ekki standa sig?

Eða er það þvert á móti þegar við tökum á móti náð Guðs af þeirri auðmýkt sem fylgir því að vita af veikleikum okkar, viðurkenna þá og segja eins og tolleheimtumaðurinn sem vitnað var til hér að framan: Vertu mér syndugum líknsamur! Náð er einmitt þetta, gjöf. Þannig er hún orðuð á erlendum tungum: Gratia sem getur líka vísað til þakklætis.

Þegar við erum upptekin í áformum okkar

Og svo tengist þetta auðvitað líka samskiptum okkar hvert við annað. Það á sér margar víddir. Við höfum fengið áhyggjuefni um minnkandi lesskilning barna og ungmenna. Ekki vantar ábendingarnar, sökudólgana, kröfurnar um að gera meira og meira, læra meira og meira. En getur verið að eitt af því sem börn þurfi sé einfaldlega meiri tími með fullorðnu fólki? Ekki endilega í þeim tilgangi að vera alltaf að stússast eitthvað, undirbúa og framkvæma, heldur bara til að vera saman.

John Lennon heitinn söng, að lífið ætti sér stað á meðan við værum upptekin í öllum áformum okkar. Víst er, að oft bíðum við eftir að einhverju sé lokið svo við getum farið að lifa. Verkefnalistinn tæmist þó aldrei, sífellt bætist þar eitthvað við en sjálf erum við jafnan stödd einhvers staðar í ókominni framtíð með huga okkar og tilveru.

Tökum eftir því hvernig María mætir þeirri afstöðu. Hún settist niður, var öll á staðnum. Ekki vegna þess að öll verkin væru unnin. Þau voru það ekki. Ekki vegna þess að ekkert þyrfti að gera. Það þurfti sannarlega að gera margt.

Það var einmitt „góða hlutskiptið“. Ekki af því að ekkert þurfi að gera, heldur af því að áður en við erum þjónar, starfsmenn, foreldrar, prestar eða hvað annað sem lífið gerir okkur að, erum við manneskjur sem Guð vill eiga samfélag við.

Kannski er það líka boðið til okkar. Að hætta um stund að sanna okkur. Hætta að mæla okkur við aðra. Leggja frá okkur verkefnalistann og setjast við fætur hans. Hlusta. Þiggja. Vera.

Við erum ekki mann-gjörðir. Við erum mann-verur. Og við þurfum ekki að sýna Guði hvað við erum mikils virði. Ekki vegna þess að við séum sjálfum okkur nóg — heldur vegna þess að náð hans er nóg.