The Sisters' Home / Systraheimilið

Texts:  Deutronomy  4:29–31,  Phillippians  4:11–13, Luke10:38–42          

 *Íslensk þýðing niður.

Grace and peace to us from God our Father and the Lord Jesus Christ. -Amen.

1.
Today's Gospel text is the well-known "Martha-Mary Debate"—though that is just a name I came up with myself. The story itself is relatively easy to understand. It shows a contrast between Martha, who is busy preparing to welcome guests, and Mary, who sits still at Jesus' feet listening to his teaching.

Martha asks Jesus to scold Mary because she is so busy, and Jesus answers: "you are worried and upset about many things, but few things are needed—or indeed only one. Mary has chosen what is better, and it will not be taken away from her." (Luke 10:41–42)

Here, we tend to look at this story in a dualistic way, like "service" or "action" versus "the Word." But that is probably missing the point. Jesus is not rejecting Martha's service; he is teaching that the foundation we should put first before anything else is his word—our relationship with him.

Today's other two readings, from Deuteronomy and Philippians, were also chosen to share this message. "When you are in distress and all these things have happened to you, then in later days you will return to the Lord your God and obey him." (Deuteronomy 4:30) "I have learned to be content whatever the circumstances. (...) I can do all this through him who gives me strength." (Philippians 4:11, 13)

Every day, we work hard, driven by our daily needs. That is important, and it is something we must do. But even in the middle of all that, let us remember Jesus' words and keep a prayerful heart. That is what lies at the very foundation of our lives. Only Jesus' words can bring us salvation from sin and lead us to eternal life. Amen.

...And with that, the lesson of today's text is pretty much wrapped up. We might be thinking, "Great, a short sermon for once!" But since we have this chance, I would like to dig a little deeper and explore another message hidden in today's passage.

2.
The three Gospels—Matthew, Mark, and Luke—tell us that Jesus and his disciples traveled on their ministry among the Jewish people for over a year at shortest. However, there is no comprehensive record describing how this journey actually worked. So, we have to rely on scattered pieces throughout the text that tell us about their travels, and piece together the bigger picture from there. In fact, today’s story of the "Martha-Mary Debate" is an important piece of evidence that gives us a peek into what these journeys looked like.

Let’s take this step by step. It is thought that Jesus' ministry journeys included not just Jesus and the twelve disciples, but also several local followers from the each region joined them. When a group of nearly twenty people is traveling on foot, finding places to stay, getting meals, and handling other needs are things they simply could not leave to pure chance.

A widely accepted view in modern scholarship is that within Jewish society, Jesus had a supporting network that took care of lodging and meals for him and his group.

Right before today's text, at the beginning of chapter 10, Jesus sends seventy-two disciples out into the towns. When sending them off, he says these words: "When you enter a house, first say, ‘Peace to this house.’ (...) Stay there, eating and drinking whatever they give you, for the worker deserves his wages. Do not move around from house to house." (Luke 10:5, 7)

Instructions like these did not come out of nowhere; they were given precisely because there were supporters whom Jesus and his disciples could count on to welcome them. The Gospels mention specific places like the family home of Peter and Andrew in Capernaum, or the house of Zacchaeus the tax collector in Jericho. The sisters Martha and Mary in today’s story are also believed to have been supporters like that.

In other words, Jesus and his group did not just stumble upon Martha and Mary’s house by accident—it was one of the key bases in their support network.

3.
According to an influential view among modern scholars, gatherings were also held at these support hubs. In other words, while Jesus stayed there, neighbors from the surrounding area would join in and receive his teachings. We could call this the very beginning of what we now know as the "house church."

It is said that whenever the New Testament mentions "the house of [someone]," it almost certainly refers to a "house church." For example, this applies to the "house of Mary the mother of John, also called Mark" in Acts chapter 12, or the house of Apphia in the letter to Philemon.

The home of the sisters Martha and Mary also appears in the Gospel of John. In John chapter 12, we find this description: "Here a dinner was given in Jesus’ honor. Martha served, while Lazarus was among those reclining at the table with him. Then Mary took about a pint of pure nard, an expensive perfume; she poured it on Jesus’ feet and wiped his feet with her hair." (John 12:2–3)

This is most likely a depiction of a gathering in a "house church." From the fact that the sisters' house was large enough to invite a fair number of guests, and that Mary owned such expensive perfume made of pure nard, we can estimate that these sisters were quite wealthy.

We often hear that in Jesus' time, the status of women in Jewish society was low. For instance, women and children were not counted in public tallies because they could not serve as soldiers, and they were not recognized as qualified to give valid testimony in a court of law. Women did not have the freedom to divorce, and it is said that life was especially harsh for a divorced woman.

However, not all women lived difficult lives. Wealthy women—such as those born into well-off families who inherited property—seem to have enjoyed a certain degree of freedom and rights. In addition, women related to families in the ruling class also enjoyed their own share of privileges.

In fact, among the supporters of Jesus' ministry, there were quite a few women of means and women belonging to these privileged circles. In Luke chapter 8, there is this description: "and also some women who had been cured of evil spirits and diseases: Mary (called Magdalene) from whom seven demons had come out; Joanna the wife of Chuza, the manager of Herod’s household; Susanna; and many others. These women were helping to support them out of their own means." (Luke 8:2–3)

Jesus' ministry journey was not an isolated struggle without any help. It was supported by a dedicated group of supporters and their deep commitment. Let us especially take note of the fact that many of these supporters were women, who were usually positioned as the vulnerable in Jewish society.

4.
Now, let’s return to the home of the sisters Martha and Mary. When we look at today’s episode again within the bigger picture of how Jesus carried out his ministry, several new insights become clear.

First of all, this visit by Jesus was a gathering at a "house church," and other guests were likely expected as well. Therefore, the preparations were on a fairly large scale. Both Martha and Mary were dedicated, resolute supporters of Jesus.

In contrast with Mary, who sits listening to Jesus’ words, Martha gets a bit of an unfair, thankless role. But in John chapter 11, she was a strong believer who made a confession of faith that would put even Peter to shame: “Yes, Lord, I believe that you are the Messiah, the Son of God, who is to come into the world.”

Right now, Martha is busy because she is preparing for a gathering meant to spread Jesus’ teachings. It is not simply that she is overwhelmed by everyday chores. Martha, too, is doing her absolute best to help spread Jesus’ words, and she is making the necessary preparations to make that happen.

In verse 40, the word translated as "preparations" (or "serving") is diakonia in the original Greek, which by the time the Gospel of Luke was written already meant "service within the church." What Martha was doing was "ministry" or "service" in the exact same sense that we use the word in church today.

In other words, she was busy because she was supporting the mission from her own role. That is precisely why she appealed to Jesus, not to Mary: “I am busy helping your work. So please tell Mary to help me!”

When we understand this story in this context, the people to whom Martha’s plea hits closest to home are probably pastors and those who serve tirelessly in the church. Every one of us believes that we are working for Jesus. That is why, when we are swamped and no one around us is lending a hand, we end up feeling frustrated.

Yet, it is precisely people in that situation who need to pause, be still, and listen to Jesus’ words. Because it is for the sake of Jesus’ words that we work, serve, and stay busy. If we leave Jesus’ words behind somewhere along the way, what we are doing loses its entire purpose.

5.
And there is one more important message. It is revealed through the younger sister, Mary. While Martha is bustling about, the text says this about Mary: "Mary, who sat at the Lord’s feet listening to what he said" (Luke 10:39). To "sit at the Lord's feet" was actually an idiom in Judaism that meant "to become someone's disciple."

For example, Paul, who was an outstanding scholar of Judaism, states in Acts chapter 22: "I was thoroughly trained in the law of our ancestors under Gamaliel (...)"—in the original Greek, it literally says "at the feet of Gamaliel"—showing that Paul was Gamaliel's disciple.

In Jesus' day, it was not permitted for a woman to sit at the feet of a teacher. Yet here, Jesus allows Mary to sit at his feet and learn. While it is not a verbal declaration, it signifies that Jesus accepted Mary as his disciple.

In an era when restrictions on some people’s rights were actively built into the system, Jesus sometimes brought about transformation not through words, but through actual deeds. This seems to appear especially often in his interactions with women.

This was true of the recent healing of the woman in the synagogue on the Sabbath, and in the Gospel of John, after his resurrection, he "sends" Mary Magdalene to Peter and the others. The word "to send" is the very root of what later became the word "apostle," meaning we could say that at this moment, Jesus appointed Mary Magdalene as an "apostle."

"Martha, Martha," the Lord answered, "you are worried and upset about many things, but few things are needed—or indeed only one. Mary has chosen what is better, and it will not be taken away from her." (Luke 10:41–42)

What Jesus meant at this moment was not just, "Quiet your heart right now and listen to the teaching." Jesus recognized that Mary desired to become a disciple and said, "Mary has chosen what is better." In other words, it was the choice to live following Jesus as his disciple, rather than any other way of living.

And when Mary chose to follow Jesus, he had already prepared a place just for her: at his feet, the place where a disciple belongs. That was a place of true freedom, transcending the various gender roles of Jewish society at that time.

And these words, "Mary has chosen what is better," were certainly not directed only to Mary herself and Martha. We, too, have to make many choices as we live out our everyday realities. Among those choices, there will surely be major decisions about "how we choose to live."

What kind of work should we do? What do we want to study? What kind of lifestyle do we want to build? In a sense, we might run into choices like these on a regular basis. Life is a repeated series of such decisions.

And along with each and every decision we make, we must also choose the decision to "follow Jesus"—to "be his disciples." Because for us, that is the "better choice." It is the path that leads each and every one of us to the "place where we truly belong."
Whenever we have the chance, let us pause to reflect on ourselves, reaffirm our choice to "follow Jesus," and keep walking forward.

Peace of God, which surpasses all understanding, will keep our hearts and our minds in Christ Jesus. -Amen.

*****

Textar: 5. Mósbók  4:29–31,  Fillippí  4:11–13, Lúkasar 10:38–42

Náð og friður sé með okkur frá Guði föður okkar og Drottni Jesú Kristi. – Amen.

1.
Guðspjallstexti dagsins er hin vel þekkta „Mörtu-Maríu-deila“ – þó að það sé reyndar bara heiti sem ég fann sjálfur upp á. Frásagan sjálf er tiltölulega auðskilin. Þar sjáum við andstæðuna á milli Mörtu, sem er önnum kafin við að undirbúa móttöku gestanna, og Maríu, sem situr kyrr við fætur Jesú og hlustar á orð hans.

Marta biður Jesú að ávíta Maríu, því að sjálf hefur hún svo mikið að gera. Jesús svarar henni: „Þú ert áhyggjufull og mæðist í mörgu, en eitt er nauðsynlegt. María valdi góða hlutskiptið. Það verður ekki frá henni tekið.“ (Lúk 10.41–42)

Okkur hættir til að líta á þessa frásögu á tvíhyggjulegan hátt, eins og hér sé um að ræða „þjónustu“ eða „athafnir“ annars vegar og „orðið“ hins vegar. En þá missum við líklega af meginatriðinu. Jesús er ekki að hafna þjónustu Mörtu. Hann kennir okkur að grundvöllurinn, sem við eigum að setja framar öllu öðru, sé orð hans – samband okkar við hann.

Hinir tveir ritningarlestrar dagsins, úr 5. Mósebók og Filippíbréfinu, voru einnig valdir til að miðla þessum sama boðskap. „Þegar þú ert í nauðum staddur og allt þetta kemur yfir þig, munt þú um síðir snúa aftur til Drottins, Guðs þíns, og hlýða honum.“ (5Mós 4.30) „Ég hef lært að láta mér nægja það sem ég hef. (...) Allt megna ég fyrir hjálp hans sem mig styrkan gerir.“ (Fil 4.11, 13)

Á hverjum degi leggjum við hart að okkur, knúin áfram af þörfum daglegs lífs. Það er mikilvægt og það er eitthvað sem við verðum að gera. En jafnvel mitt í öllu þessu skulum við muna orð Jesú og varðveita bænarhug í hjarta okkar. Þar liggur sjálfur grundvöllur lífs okkar. Aðeins orð Jesú geta frelsað okkur frá syndinni og leitt okkur til eilífs lífs. Amen.

...Og þar með er eiginlega búið að draga saman þann lærdóm sem texti dagsins hefur að geyma. Kannski hugsum við: „Frábært, loksins stutt prédikun!“ En fyrst við höfum þetta tækifæri langar mig að kafa aðeins dýpra og skoða annan boðskap sem leynist í texta dagsins.

2.
Guðspjöllin þrjú – Matteus, Markús og Lúkas – segja okkur að Jesús og lærisveinar hans hafi ferðast um meðal Gyðinga og sinnt boðunarstarfi sínu í að minnsta kosti rúmt ár. Hins vegar höfum við enga samfellda frásögn sem lýsir því hvernig þessar ferðir gengu í raun fyrir sig. Við verðum því að styðjast við ýmis dreifð atriði í textanum sem segja okkur frá ferðum þeirra og reyna út frá þeim að setja saman heildarmyndina. Frásagan í dag um „Mörtu-Maríu-deiluna“ er einmitt mikilvæg vísbending sem gefur okkur innsýn í það hvernig þessar ferðir hafa líklega farið fram.

Skoðum þetta skref fyrir skref. Talið er að í ferðum Jesú hafi ekki aðeins verið Jesús sjálfur og lærisveinarnir tólf, heldur hafi einnig nokkrir fylgjendur úr hverju héraði slegist í för með þeim. Þegar hópur sem nálgast tuttugu manns ferðast fótgangandi er ekki hægt að láta gistingu, máltíðir og aðrar nauðsynjar ráðast alveg af tilviljun.

Ein almennt viðurkennd skoðun í nútímafræðunum er sú að innan samfélags Gyðinga hafi Jesús haft stuðningsnet sem sá honum og hópi hans fyrir gistingu og mat.

Rétt á undan texta dagsins, í upphafi 10. kafla, sendir Jesús sjötíu og tvo lærisveina út til bæja og þorpa. Þegar hann sendir þá af stað segir hann: „Þegar þið komið inn í hús, segið fyrst: Friður sé með þessu húsi. (...) Verið kyrr í sama húsinu, etið og drekkið það sem ykkur er veitt, því verkamaðurinn er verður launa sinna. Farið ekki úr einu húsi í annað.“ (Lúk 10.5, 7)

Slík fyrirmæli komu ekki úr lausu lofti. Þau voru gefin einmitt vegna þess að til voru stuðningsmenn sem Jesús og lærisveinar hans gátu treyst á að tækju á móti þeim. Í guðspjöllunum eru nefndir ákveðnir staðir, svo sem heimili Péturs og Andrésar í Kapernaum og hús Sakkeusar tollheimtumanns í Jeríkó. Systurnar Marta og María í frásögu dagsins eru einnig taldar hafa tilheyrt slíkum stuðningsmönnum.

Með öðrum orðum þá römbuðu Jesús og félagar hans ekki fyrir tilviljun inn á heimili Mörtu og Maríu. Heimili þeirra var einn af mikilvægum viðkomustöðum í stuðningsnetinu sem stóð að baki starfi þeirra.

3.
Samkvæmt áhrifamikilli kenningu meðal nútímafræðimanna voru einnig haldnar samkomur á þessum stuðningsstöðum. Með öðrum orðum, meðan Jesús dvaldi þar kom fólk úr nágrenninu saman til að hlýða á kennslu hans. Við gætum kallað þetta upphaf þess sem við þekkjum nú sem „húskirkju“.

Sagt er að þegar Nýja testamentið talar um „hús einhvers“ sé nær öruggt að þar sé átt við „húskirkju“. Sem dæmi má nefna „hús Maríu, móður Jóhannesar, sem einnig var kallaður Markús,“ í 12. kafla Postulasögunnar, eða hús Appíu í Fílemonsbréfinu.

Heimili systranna Mörtu og Maríu kemur einnig fyrir í Jóhannesarguðspjalli. Í 12. kafla Jóhannesar segir: „Þar var Jesú búin máltíð. Marta gekk um beina en Lasarus var einn þeirra sem sátu til borðs með honum. María tók þá pund af ósviknum, dýrum nardussmyrslum, smurði fætur Jesú og þerraði þá með hári sínu.“ (Jóh 12.2–3)

Þetta er að öllum líkindum lýsing á samkomu í „húskirkju“. Af því að heimili systranna virðist hafa verið nógu stórt til að taka á móti allmörgum gestum og María átti svo dýr smyrsl úr ósviknum nardus, getum við ályktað að systurnar hafi verið nokkuð efnaðar.

Við heyrum oft að staða kvenna í samfélagi Gyðinga á tímum Jesú hafi verið lág. Til dæmis voru konur og börn ekki talin með í opinberum manntölum, þar sem þau gátu ekki gegnt herþjónustu, og konur voru ekki taldar hæfar til að bera gilt vitni fyrir dómstólum. Konur höfðu heldur ekki frelsi til að skilja við eiginmenn sína og sagt er að lífið hafi verið sérstaklega erfitt fyrir fráskildar konur.

En ekki bjuggu allar konur við erfiðar aðstæður. Efnaðar konur – til dæmis þær sem fæddust inn í vel stæðar fjölskyldur og erfðu eignir – virðast hafa notið ákveðins frelsis og réttinda. Auk þess nutu konur sem tengdust fjölskyldum úr valdastéttinni ýmissa forréttinda.

Reyndar voru meðal þeirra sem studdu starf Jesú allmargar efnaðar konur og konur sem tilheyrðu slíkum forréttindahópum. Í 8. kafla Lúkasarguðspjalls segir: „og nokkrar konur er læknaðar höfðu verið af illum öndum og sjúkdómum: María, kölluð Magdalena, en út af henni höfðu farið sjö illir andar, Jóhanna, kona Kúsa, ráðsmanns Heródesar, Súsanna og margar aðrar. Þær þjónuðu þeim með eigum sínum.“ (Lúk 8.2–3)

Boðunarferðir Jesú voru því ekki einangruð barátta án nokkurrar aðstoðar. Að baki þeim stóð hópur dyggra stuðningsmanna sem lögðu mikið af mörkum. Við skulum sérstaklega taka eftir því að margir þessara stuðningsmanna voru konur, sem að jafnaði voru í viðkvæmari stöðu í samfélagi Gyðinga.

4.
Snúum okkur nú aftur að heimili systranna Mörtu og Maríu. Þegar við skoðum frásögu dagsins á ný í þessu stærra samhengi, með hliðsjón af því hvernig Jesús sinnti starfi sínu, koma nokkur ný atriði í ljós.

Í fyrsta lagi var þessi heimsókn Jesú samkoma í „húskirkju“ og líklegt er að von hafi verið á fleiri gestum. Undirbúningurinn hefur því verið nokkuð umfangsmikill. Bæði Marta og María voru trúfastar og einbeittar í stuðningi sínum við Jesú.

Í samanburði við Maríu, sem situr og hlustar á orð Jesú, fær Marta dálítið ósanngjarnt og vanþakklátt hlutverk í þessari frásögu. En í 11. kafla Jóhannesarguðspjalls kemur hún fram sem sterk trúuð kona og játar trú sína með orðum sem jafnvel Pétur hefði mátt vera stoltur af: „Já, Drottinn. Ég trúi að þú sért Kristur, sonur Guðs, sem koma skal í heiminn.“

Núna er Marta önnum kafin vegna þess að hún er að undirbúa samkomu sem hefur þann tilgang að miðla áfram kenningu Jesú. Það er því ekki einfaldlega svo að hún sé að kikna undan hversdagslegum heimilisstörfum. Marta leggur sig líka alla fram um að hjálpa til við að útbreiða orð Jesú og hún sinnir þeim nauðsynlega undirbúningi sem þarf til þess.

Í 40. versi er orðið sem þýtt er sem „undirbúningur“ eða „þjónusta“ diakonia á frummálinu, grísku. Þegar Lúkasarguðspjall var ritað hafði orðið þegar öðlast merkinguna „þjónusta innan kirkjunnar“. Það sem Marta var að gera var því „þjónusta“ eða „kirkjulegt starf“ í nákvæmlega sama skilningi og við notum þessi orð í kirkjunni í dag.

Með öðrum orðum var hún önnum kafin vegna þess að hún studdi boðunarstarfið með því að sinna sínu hlutverki. Einmitt þess vegna beinir hún orðum sínum til Jesú en ekki Maríu: „Ég er önnum kafin við að hjálpa þér í starfi þínu. Segðu því Maríu að hjálpa mér!“

Þegar við skiljum frásöguna í þessu samhengi eru það líklega prestar og þau sem leggja sig óþreytandi fram í þjónustu kirkjunnar sem þekkja sig best í kvörtun Mörtu. Við trúum öll að við séum að vinna fyrir Jesú. Einmitt þess vegna getur gremjan gripið okkur þegar við erum að drukkna í verkefnum og enginn í kringum okkur réttir okkur hjálparhönd.

En það er einmitt fólk í þeirri stöðu sem þarf að staldra við, setjast niður í kyrrð og hlusta á orð Jesú. Því það er vegna orða Jesú sem við vinnum, þjónum og erum önnum kafin. Ef við skiljum orð Jesú einhvers staðar eftir á leiðinni missir allt það sem við erum að gera sjálfan tilgang sinn.

5.
Og hér er enn einn mikilvægur boðskapur. Hann birtist í Maríu, yngri systurinni. Á meðan Marta er önnum kafin segir textinn um Maríu: „María settist við fætur Drottins og hlýddi á orð hans.“ (Lúk 10.39) Að „sitja við fætur“ einhvers var í raun orðatiltæki meðal Gyðinga sem merkti að „gerast lærisveinn“ viðkomandi.

Páll, sem var mikill fræðimaður í gyðingdómi, segir til dæmis í 22. kafla Postulasögunnar: „Ég hlaut (...) stranga menntun í lögmáli feðra vorra hjá Gamalíel.“ Í gríska frumtextanum stendur bókstaflega „við fætur Gamalíels“. Með því er sagt að Páll hafi verið lærisveinn Gamalíels.

Á tímum Jesú var konum ekki leyft að sitja við fætur kennara. En hér leyfir Jesús Maríu að sitja við fætur sína og læra af sér. Þótt hann lýsi því ekki yfir með orðum merkir þetta að Jesús tók við Maríu sem lærisveini sínum.

Á tímum þegar takmarkanir á réttindum sumra voru beinlínis innbyggðar í samfélagskerfið kom Jesús stundum á breytingum, ekki með yfirlýsingum heldur með verkum sínum. Þetta virðist koma sérstaklega oft fram í samskiptum hans við konur.

Við sáum þetta til dæmis nýlega þegar Jesús læknaði konuna í samkunduhúsinu á hvíldardegi. Og í Jóhannesarguðspjalli „sendir“ Jesús Maríu Magdalenu til Péturs og hinna eftir upprisu sína. Sögnin „að senda“ er einmitt af sömu rót og orðið sem síðar varð „postuli“. Í þeim skilningi mætti segja að á þessari stundu hafi Jesús falið Maríu Magdalenu hlutverk „postula“.

„Marta, Marta,“ svaraði Drottinn, „þú ert áhyggjufull og mæðist í mörgu, en eitt er nauðsynlegt. María valdi góða hlutskiptið. Það verður ekki frá henni tekið.“ (Lúk 10.41–42)

Það sem Jesús átti við hér var ekki aðeins: „Róaðu hugann núna og hlustaðu á kennsluna.“ Jesús sá að María þráði að verða lærisveinn hans og sagði: „María valdi góða hlutskiptið.“ Með öðrum orðum hafði hún valið að lifa lífi sínu sem lærisveinn Jesú og fylgja honum, fremur en að velja sér aðra leið í lífinu.

Og þegar María valdi að fylgja Jesú hafði hann þegar búið henni stað: við fætur sína, þar sem lærisveinn á heima. Það var staður raunverulegs frelsis, handan þeirra ólíku kynhlutverka sem samfélag Gyðinga á þeim tíma hafði sett fólki.

Og þessi orð, „María valdi góða hlutskiptið,“ voru vissulega ekki aðeins sögð við Maríu sjálfa og Mörtu. Við þurfum líka að taka margar ákvarðanir þegar við lifum okkar daglega lífi. Meðal þeirra eru vissulega stórar ákvarðanir um það „hvernig við veljum að lifa“.

Hvaða starf eigum við að velja? Hvað viljum við læra? Hvernig viljum við haga lífi okkar? Í vissum skilningi stöndum við reglulega frammi fyrir slíkum valkostum. Lífið er röð ákvarðana af þessu tagi.

Og með hverri þeirri ákvörðun sem við tökum þurfum við jafnframt að velja að „fylgja Jesú“ – að „vera lærisveinar hans“. Því fyrir okkur er það „góða hlutskiptið“. Það er leiðin sem leiðir hvert og eitt okkar á þann „stað þar sem við eigum sannarlega heima“.

Þegar tækifæri gefst skulum við staldra við og líta inn á við, staðfesta á ný val okkar um að „fylgja Jesú“ og halda síðan áfram göngu okkar.

Og friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu okkar og hugsanir í Kristi Jesú. – Amen.

*Þýdd af Chat GPT