Kirkjuþing

Staða og hlutverk

Kirkjuþing starfar á grundvelli laga um þjóðkirkjuna nr. 77 25. júní 2021. Samkvæmt ákvæðum þeirra hefur þingið æðsta vald í málefnum þjóðkirkjunnar, þar með talið fjárstjórnarvald, nema lög kveði á um annað. Kirkjuþing markar stefnu þjóðkirkjunnar í sameiginlegum málefnum hennar, öðrum en þeim sem lúta að kenningu hennar.

Kirkjuþing setur starfsreglur um málefni þjóðkirkjunnar, þar á meðal um skipulag kirkjuþings, svo sem kjör til þess, kjördæmaskipan, fjölda kirkjuþingsmanna, þingsköp og verkefni þingsins. Enn fremur samþykkir kirkjuþing ályktanir og samþykktir um málefni þjóðkirkjunnar.
Kirkjuþing hefur að jafnaði frumkvæði að frumvörpum til laga um málefni þjóðkirkjunnar og leggur til við ráðherra kirkjumála að þau verði flutt á Alþingi.
Ráðherra kirkjumála leitar umsagnar og tillagna kirkjuþings um lagafrumvörp um kirkjuleg málefni sem hann hyggst flytja á Alþingi.

Á kirkjuþingi eiga sæti 29 kjörnir fulltrúar, 17 leikmenn og 12 vígðir menn. Auk þess eiga sæti á kirkjuþingi með málfrelsi og tillögurétt, biskup Íslands, vígslubiskupar Hóla- og Skálholtsumdæma, einn fulltrúi guðfræði- og trúarbragðafræðideildar Háskóla Íslands og einn fulltrúi kirkjuþings unga fólksins. Hinir kjörnu fulltrúar eru kosnir í leynilegri kosningu, til fjögurra ára.

Kjördæmi leikmanna eru níu talsins, sem ná yfir eitt eða fleiri prófastsdæmi. Úr þremur fjölmennustu kjördæmunum, þ.e. Reykjavíkurprófastsdæmi vestra og eystra og Kjalarnesprófastsdæmi koma þrír leikmenn úr hverju kjördæmi fyrir sig. Úr Eyjarfjarðar- og Þingeyjarprófastsdæmi og Suðurprófastsdæmi koma tveir leikmenn úr hvoru kjördæmi fyrir sig. Úr öðrum kjördæmum kemur einn leikmaður fyrir hvert kjördæmi. Í öllum kjördæmum leikmanna eru kjörnir tveir varamenn fyrir hvert kjördæmi.

Kjördæmi vígðra manna eru þrjú talsins. Úr Reykjavíkurkjördæmi koma sex vígðir menn og þrír til vara. Úr Skálholtskjördæmi og Hólakjördæmi koma þrír vígðir menn úr hvoru kjördæmi fyrir sig og tveir til vara í hvoru kjördæmi.

Forseti kirkjuþings er kosinn til fjögurra ára úr röðum leikmanna. Á þinginu starfa allsherjar-, fjárhags- og löggjafarnefnd og eiga allir fulltrúar, nema forseti, sæti í einhverri þeirra.

Kirkjuþing getur haft frumkvæði að frumvörpum til laga um kirkjuleg málefni og beint þeim tilmælum til ráðherra að þau verði flutt á Alþingi. Ennfremur leitar ráðherra umsagnar og tillagna kirkjuþings um lagafrumvörp um kirkjuleg málefni er hann hyggst flytja á Alþingi.

Meðferð mála á kirkjuþingi

Um málsmeðferðina gilda ákvæði laga um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar nr. 78/1997 og starfsreglur um þingsköp Kirkjuþings nr. 235/2006.

Mál á kirkjuþingi geta verið tillögur að starfsreglum eða til þingsályktunar og skýrslur. Tvær tegundir mála eru skyldubundin og eru alltaf lögð fram á kirkjuþingi þ.e. skýrsla kirkjuráðs og fjármál þjóðkirkjunnar. Um mál á kirkjuþingi getur verið að ræða frá

kirkjustjórninni þ.e. mál sem Kirkjuráð og Biskup Íslands flytja. Jafnframt flytur biskupafundur tillögur um skipan sókna, prestakalla og prófastsdæma og tiltekna aðra málaflokka.
einstökum kjörnum þingfulltrúum eða öðrum fulltrúum með seturétt á kirkjuþingi.
Ofangreind mál eru send forseta Kirkjuþings og eiga að jafnaði hafa borist forseta eigi síðar en sex vikum fyrir upphaf þings.

Í upphafi kirkjuþings er kosið til þingnefnda. Þær eru þrjár; allsherjarnefnd sem fjallar um mál sem geta talist almenns eðlis, fjárhagsnefnd sem fjallar um mál sem lúta fyrst og fremst að fjármálum og löggjafarnefnd, sem fjallar um löggjafar – og skipulagsmálefni.

Hvert mál skal rætt í tveimur umræðum á þingfundi, fyrri og seinni umræðu. Mál er sett á dagskrá þingfundar samkvæmt nánari ákvörðun forseta. Flutningsmaður mælir fyrir málinu í fyrri umræðu og gerir tillögu um vísun til tiltekinnar þingnefndar. Að fyrri umræðu lokinni eru greidd atkvæði um hvort málinu skuli vísað til síðari umræðu. Ef það er samþykkt eru greidd atkvæði um tillögu um vísun til þingnefndar. Ef sú tillaga er samþykkt í atkvæðagreiðslunni gengur málið til hlutaðeigandi nefndar. Nefndin fjallar um málið á nefndarfundi með samræðum og eftir atvikum með gagnaöflun og viðtölum við þá aðila sem málið varðar eða sérfræðinga á málasviðinu. Nefndin afgreiðir mál frá sér og getur verið um eftirfarandi að ræða: Þingnefnd getur mælt með því að tillaga sé samþykkt óbreytt eða lagt fram breytingatillögu. Einnig gæti nefnd lagt til að tillaga verði ekki samþykkt.

Þingnefnd skilar frá sér nefndaráliti sem er rökstuðningur fyrir afgreiðslu nefndarinnar og breytingatillögu ef því er að skipta. Stundum er viðbótarályktun frá þingnefnd í máli. Getur þá verið um að ræða að lagt er til að tilteknum þáttum máls er frestað uns fjallað hefur verið um það á öðrum kirkjulegum vettvangi, t.d. á héraðsfundum. Einnig getur verið um að ræða tilmæli eða ábendingar til kirkjustjórnarinnar sem tengjast málinu. Forseti setur að þessu búnu málið á dagskrá til annarrar umræðu og atkvæðagreiðslu. Mælt er fyrir nefndarálitinu af einum nefndarmanna hlutaðeigandi þingnefndar og önnur umræða fer síðan fram. Að henni lokinni fer fram atkvæðagreiðsla um málið og úrlausn þingnefndarinnar. Atkvæðagreiðslan getur verið í nokkrum liðum þ. e. um einstaka málsliði í senn, allt eftir eðli málsins og úrlausn þingnefndarinnar.

Að lokinni atkvæðagreiðslu liggur fyrir formleg og endanleg úrlausn Kirkjuþings á málinu. Sú úrlausn er birt í svonefndum Gerðum Kirkjuþings. Ef um starfsreglur er að ræða eru þær birtar í Stjórnartíðindum. Vitaskuld eru svo ákvarðanir Kirkjuþings kunngerðar hlutaðeigandi aðilum öðrum, allt eftir eðli máls.

Sérstakar reglur gilda þegar nýkjörið Kirkjuþing kemur saman m.a. skal forseti kjörinn til fjögurra ára.

Fyrirspurnatími er á hverju Kirkjuþingi. Þá geta kirkjuþingsmenn lagt fram fyrirspurnir til dóms- og kirkjumálaráðherra, Biskups Íslands og Kirkjuráðs.